Tìm lời giải cho dòng vốn xanh

Thiếu dự án đạt chuẩn

Theo báo cáo quốc gia về Khí hậu và Phát triển (CCDR) của Ngân hàng thế giới, Việt Nam cần khoảng 368 tỷ USD vốn đầu tư bổ sung đến năm 2040 để thực hiện các mục tiêu thích ứng với biến đổi khí hậu và giảm phát thải. Khoảng một nửa số vốn này được kỳ vọng đến từ khu vực tư nhân và các nhà đầu tư quốc tế. Trong khi đó, đại diện Tổ chức Tài chính quốc tế (IFC) nhận định, các nhà đầu tư quốc tế không thiếu nguồn vốn dành cho chuyển đổi xanh. Điều họ quan tâm là những thị trường có hệ thống phân loại xanh rõ ràng, dữ liệu minh bạch và danh mục dự án được chuẩn bị bài bản.

Năm 2025, thị trường Việt Nam ghi nhận 5 giao dịch phát hành trái phiếu xanh bằng đồng nội tệ, với tổng giá trị 3.407 tỷ đồng. Cả 5 giao dịch đều có ý kiến đánh giá độc lập trước khi phát hành theo các chuẩn mực tài chính xanh quốc tế. Trên thị trường vốn quốc tế, một số doanh nghiệp (DN) Việt Nam cũng đã huy động thành công các khoản vay xanh và khoản vay liên kết với mục tiêu phát triển bền vững từ các định chế tài chính quốc tế, trong bối cảnh mặt bằng lãi suất toàn cầu còn nhiều thách thức. Những diễn biến này cho thấy thị trường tài chính xanh tại Việt Nam đang từng bước phát triển theo hướng thực chất hơn.

Ông Nguyễn Quang Thuân, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc FiinGroup đánh giá, nhiều dự án tại Việt Nam chưa đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về hiệu quả kinh tế, tính khả thi tài chính, cấu trúc đầu tư và năng lực của chủ đầu tư. Ông Thuân cho rằng, yếu tố xanh chỉ là điểm cộng giúp gia tăng sức hấp dẫn và mở rộng tệp nhà đầu tư quốc tế. Điều quyết định vẫn là chất lượng kinh tế và cấu trúc tài chính của dự án. Bên cạnh đó, thị trường cũng thiếu các công cụ huy động vốn dài hạn như trái phiếu dự án hoặc trái phiếu hạ tầng để chuyển các dự án khả thi thành sản phẩm tài chính có thể đầu tư.

Tìm giải pháp

Nhằm khơi thông dòng vốn xanh cho DN, PGS.TS Nguyễn Hữu Huân - Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TPHCM (VIFC-HCMC) cho hay, trung tâm đang xây dựng mô hình “một cửa” cho tài chính xanh, hỗ trợ DN từ khâu xây dựng tiêu chuẩn, đo lường và báo cáo phát thải, công bố thông tin đến cấu trúc tài chính và bảo lãnh rủi ro theo chuẩn quốc tế. Theo đó, bộ quy tắc tài chính xanh Green Rulebook dự kiến ban hành cuối năm 2026 sẽ tạo khung tham chiếu cho hoạt động tài chính xanh và tài chính chuyển đổi tại Việt Nam. Niềm tin của nhà đầu tư cũng phụ thuộc vào khả năng minh bạch thông tin và sự đánh giá độc lập của các đơn vị uy tín.

Theo nhận định của giới chuyên gia kinh tế, hiện khoảng 90% nguồn vốn xanh tại Việt Nam vẫn được giải ngân thông qua hệ thống ngân hàng thương mại. Vì vậy, các ngân hàng được xem là lực lượng giữ vai trò quan trọng trong quá trình chuyển đổi. Về vấn đề trên, ông Võ Hoàng Hải - Phó Tổng Giám đốc Nam A Bank cho biết, phía ngân hàng đã huy động gần 350 triệu USD vốn xanh quốc tế từ đầu năm, trong đó có khoản tín dụng xanh trị giá 20 triệu USD từ Quỹ Đầu tư Thụy Sĩ SIFEM. Ngân hàng này cũng áp dụng mức giảm lãi suất tối đa 1% cho khách hàng đáp ứng các tiêu chí ESG.

Tuy nhiên, theo ông Hải, mức ưu đãi này vẫn chưa đủ bù đắp chi phí tuân thủ mà DN phải bỏ ra để đáp ứng các tiêu chuẩn xanh quốc tế. DN cần thêm các chính sách hỗ trợ như ưu đãi thuế đối với trái phiếu xanh, giảm chi phí lưu ký chứng khoán, rút ngắn thủ tục hành chính và xây dựng cơ chế thử nghiệm cho các sản phẩm tài chính mới...

Ông Paul Xavier - chuyên gia của Tổ chức Tài chính quốc tế (IFC) khuyến nghị, bên cạnh tài chính xanh, Việt Nam thúc đẩy tài chính chuyển đổi đối với các ngành phát thải lớn như thép, xi măng, hóa chất, nông nghiệp và vận tải. Thay vì cắt giảm nguồn vốn, các tổ chức tài chính cần xây dựng lộ trình tín dụng gắn với mục tiêu giảm phát thải, cơ chế giám sát và báo cáo minh bạch để hỗ trợ DN chuyển đổi.