Tổ chức thi lại là giải pháp khắc phục sai phạm để có kết quả khách quan

Thi lại là giải pháp ngoại lệ nhưng cần thiết 

Sau khi Bộ GDĐT công bố quyết định tổ chức thi lại cho toàn bộ thí sinh tại điểm thi Trường THPT chuyên Tuyên Quang, nhiều ý kiến trong dư luận bày tỏ băn khoăn về phương án xử lý này.

Ông Đinh Đức Hiền – Giám đốc điều hành Trường Tiểu học, THCS và THPT FPT School Bắc Giang cho rằng, băn khoăn của dư luận là hoàn toàn chính đáng, nhất là khi nhiều thí sinh vi phạm quy chế trong những trường hợp khác đã bị đình chỉ hoặc hủy kết quả.

Tuy nhiên, ông Hiền cho rằng, cần phân biệt giữa trường hợp đã có đủ chứng cứ xác định hành vi gian lận của từng cá nhân với tình huống một buổi thi bị sai phạm từ phía những người có trách nhiệm tổ chức, nhưng chưa thể xác định chính xác mức độ liên quan của từng học sinh.

Theo ông Hiền, không thể vì chưa chứng minh được lỗi mà tiếp tục công nhận một kết quả không còn đủ độ tin cậy nhưng cũng không thể mặc nhiên coi toàn bộ 328 em đều gian lận và khép lại cơ hội học tập của các em.

Từ góc độ đó, phương án tổ chức thi lại là một giải pháp ngoại lệ, không hoàn hảo nhưng tương đối cân bằng giữa sự nghiêm minh và tính nhân văn.

Thi lại không phải là sự ưu ái, càng không phải cơ hội để xóa bỏ trách nhiệm. Đây là cách tạo lập một kết quả mới, minh bạch và có thể kiểm chứng, thay cho kết quả đã bị ảnh hưởng bởi sai phạm trong tổ chức thi.

Nếu sau này có chứng cứ xác định cá nhân vi phạm, trách nhiệm vẫn phải được xử lý theo quy định. Điều dư luận cần lúc này là một quy trình triển khai công khai, chặt chẽ và có khả năng giải trình, để sự nhân văn không làm suy giảm kỷ cương và sự nghiêm minh cũng không tạo thêm một bất công mới.

Không thể để hàng triệu thí sinh chờ kết luận điều tra

Đến thời điểm này, đã hơn một tháng kể từ khi những dấu hiệu bất thường tại điểm thi THPT chuyên Tuyên Quang được phát hiện, nhưng cơ quan điều tra vẫn chưa công bố kết luận cuối cùng.

Chuyên gia giáo dục Vũ Khắc Ngọc – Hệ thống Học mãi cho rằng, đây là điều đáng tiếc, bởi mọi giải pháp xử lý toàn diện đều cần dựa trên những vấn đề cốt lõi của vụ việc như: động cơ, phương thức thực hiện, phạm vi ảnh hưởng, mức độ tham gia của từng cá nhân và bản chất của hành vi vi phạm.

Tuy nhiên, quy trình lọc ảo và xét tuyển đại học đã bắt đầu. Theo ông Ngọc, không thể chờ đến khi có kết luận điều tra rồi mới giải quyết mọi vấn đề, bởi điều đó sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của hàng triệu thí sinh khác trên cả nước. Do đó, cần có một phương án xử lý tạm thời, vừa bảo đảm đúng pháp luật, vừa hạn chế tối đa thiệt hại cho tất cả các bên.

Ông Ngọc cho rằng, mọi giải pháp trước mắt cần dựa trên ba nguyên tắc.

Thứ nhất, thượng tôn pháp luật. Mọi thí sinh được cơ quan điều tra kết luận có hành vi vi phạm phải bị xử lý nghiêm theo đúng quy chế thi và quy định của pháp luật. Tuy nhiên, việc xử lý phải dựa trên nguyên tắc cá thể hóa trách nhiệm, chỉ áp dụng đối với những người có hành vi vi phạm đã được chứng minh bằng chứng cứ.

Thứ hai, bảo đảm tính nhân văn và nguyên tắc suy đoán vô tội. Cho đến khi cơ quan có thẩm quyền kết luận một cá nhân có vi phạm, quyền và lợi ích hợp pháp của người đó vẫn cần được tôn trọng và bảo vệ.

Thứ ba, ưu tiên khôi phục kết quả phản ánh đúng năng lực thực chất của thí sinh. Mục tiêu cuối cùng của mọi giải pháp không phải chỉ là xử lý sai phạm, mà còn phải tìm cách bảo vệ quyền lợi của những thí sinh không trực tiếp vi phạm nhưng có thể bị ảnh hưởng bởi sự cố.

Tổ chức thi lại không làm chấm dứt quá trình điều tra

Trao đổi về phương án xử lý vụ việc tại Điểm thi Trường THPT chuyên Tuyên Quang của Bộ GDĐT, TS Hoàng Ngọc Vinh – nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp, Bộ GDĐT cho rằng, đây là vụ việc đặc biệt nghiêm trọng. Sai phạm không còn là hành vi tự phát của một vài thí sinh mà đã có dấu hiệu liên quan đến chính những người được giao nhiệm vụ tổ chức, điều hành và bảo đảm sự trung thực của kỳ thi.

TS Hoàng Ngọc Vinh phân tích, khi bộ máy tổ chức không thực hiện đúng chức trách thì quy trình tổ chức kỳ thi tại điểm thi đó đã mất tính liêm chính và không còn đủ độ tin cậy. Vì thế, vấn đề không chỉ nằm ở việc đáp án môn Toán bị can thiệp, mà còn ở khả năng bảo chứng đối với toàn bộ kết quả được tạo ra tại điểm thi.

Theo TS Hoàng Ngọc Vinh, quy chế thi tốt nghiệp THPT năm 2026 yêu cầu kết quả kỳ thi phải bảo đảm độ tin cậy, trung thực để xét công nhận tốt nghiệp và phục vụ tuyển sinh. Đồng thời, quy chế cũng giao Bộ GDĐT quyết định phương án xử lý đối với những trường hợp đặc biệt và các tình huống bất thường phát sinh trong quá trình tổ chức kỳ thi.

Đồng tình với quyết định của Bộ GDĐT, tuy nhiên, TS Hoàng Ngọc Vinh nhấn mạnh, việc hủy kết quả không đồng nghĩa với việc mặc nhiên coi tất cả thí sinh đều gian lận.

Theo ông, kết quả bị hủy vì quy trình tạo ra kết quả không còn đáng tin cậy, còn trách nhiệm của từng thí sinh phải được xác định riêng trên cơ sở hành vi và chứng cứ.

"Những em không vi phạm không bị xử lý kỷ luật, cần được bảo vệ danh dự, quyền lợi và tạo điều kiện thi lại để có kết quả hợp pháp, công bằng, kịp xét tốt nghiệp và tuyển sinh đại học", ông nói.

Ông cũng cho rằng, việc tổ chức thi lại không làm chấm dứt quá trình điều tra. Nếu sau đó cơ quan chức năng phát hiện thí sinh có hành vi nhận, sử dụng đáp án, thông đồng hoặc che giấu vi phạm thì vẫn phải bị xử lý theo Quy chế thi và các quy định của pháp luật. Kết quả thi lại không làm mất đi trách nhiệm đối với hành vi vi phạm đã xảy ra.

TS Hoàng Ngọc Vinh nhấn mạnh, đây là vụ việc phức tạp, đòi hỏi phải cân nhắc đồng thời yêu cầu giữ nghiêm kỷ cương kỳ thi, bảo đảm tiến độ tuyển sinh và bảo vệ quyền lợi chính đáng của thí sinh. Trong các phương án có thể lựa chọn, cần ưu tiên giải pháp hợp lý hơn, vừa bảo đảm sự nghiêm minh của pháp luật, vừa bảo vệ những thí sinh không tham gia gian lận.