TPHCM định hình không gian siêu đô thị đa cực
Quy hoạch tổng thể TPHCM thời kỳ 2025 - 2050, tầm nhìn 100 năm định hướng tổ chức lại không gian phát triển theo mô hình siêu đô thị đa cực, đa trung tâm, tạo nền tảng để thành phố vươn lên vị thế đô thị toàn cầu.
Ngày 29/10, báo cáo tại Kỳ họp thứ Sáu (kỳ họp chuyên đề) HĐND TPHCM khóa XI, ông Nguyễn Mạnh Cường - Phó Chủ tịch UBND TPHCM thông tin những định hướng lớn của Quy hoạch tổng thể thành phố, trong đó, nhấn mạnh yêu cầu tái cấu trúc không gian đô thị, phát huy lợi thế sau sắp xếp địa giới hành chính và hình thành các động lực tăng trưởng mới.
Theo định hướng quy hoạch, đến năm 2030, TPHCM trở thành đô thị văn minh, hiện đại, nổi trội ở khu vực Đông Nam Á; năm 2045 trở thành Trung tâm Kinh tế, văn hóa - xã hội, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo của châu Á. Đến năm 2075 và xa hơn, thành phố hướng tới đô thị toàn cầu, thông minh, hiện đại, phát triển toàn diện, sánh ngang các đô thị hàng đầu thế giới.
Điểm đáng chú ý của quy hoạch là chuyển từ mô hình phát triển tập trung vào lõi trung tâm sang mạng lưới các cực tăng trưởng liên kết chặt chẽ, với cấu trúc gồm 5 cực động lực, 5 trung tâm vệ tinh, 5 hệ liên kết chiến lược và 10 vùng quản trị phát triển. Trong đó, 5 cực động lực được xác định theo lợi thế từng khu vực, gồm: lõi trung tâm dịch vụ tài chính quốc tế; cực đổi mới sáng tạo phía Đông; cực công nghiệp, công nghệ cao và logistics phía Bắc; cực cảng biển, thương mại tự do, logistics quốc tế và năng lượng phía Nam; cực đô thị, giáo dục, y tế phía Tây.
Năm trung tâm vệ tinh gồm Côn Đảo, Long Hải - Hồ Tràm, Hóc Môn - Củ Chi, Bàu Bàng và Tân Uyên - Bắc Tân Uyên. Các cực tăng trưởng được kết nối thông qua 5 hệ liên kết chiến lược. Quy hoạch cũng đề xuất phân chia thành phố thành 10 vùng quản trị phát triển, phù hợp chức năng, điều kiện đất đai, hạ tầng, môi trường và bản sắc từng khu vực.
Về sử dụng đất, đến năm 2030, diện tích đất xây dựng toàn thành phố dự kiến khoảng 280.000 - 290.000ha; đến năm 2050 tăng lên khoảng 365.000 - 390.000ha. Thành phố ưu tiên phát triển đô thị nén gắn với giao thông công cộng (TOD), tái thiết các khu vực sử dụng đất kém hiệu quả, đồng thời kiểm soát đô thị hóa tại vùng thấp trũng, nhạy cảm về sinh thái. Không gian mặt đất, ngầm và trên cao được tổ chức đồng bộ nhằm nâng cao hiệu quả khai thác quỹ đất.
Theo UBND TPHCM, để hiện thực hóa cấu trúc siêu đô thị, quy hoạch đặt trọng tâm phát triển hệ thống hạ tầng đồng bộ, hiện đại, thông minh và có khả năng chống chịu cao. Đáng chú ý, đến năm 2050, TPHCM định hướng hoàn thành mạng lưới 18 tuyến đường sắt đô thị với tổng chiều dài khoảng 961km, cùng khoảng 450km đường sắt nhẹ LRT/Tramway. Tỷ lệ vận tải hành khách công cộng phấn đấu đạt 55 - 65%. Hệ thống giao thông được tổ chức theo hướng kết nối đa phương thức giữa đường bộ, đường sắt, hàng không, cảng biển và đường thủy nội địa.
Riêng không gian biển, khu vực Vịnh Gành Rái - Cần Giờ - Cái Mép, Thị Vải - Vũng Tàu - Côn Đảo được xác định là không gian liên kết phát triển cảng biển, logistics, năng lượng, đô thị và du lịch biển đảo. Bên cạnh hạ tầng giao thông, quy hoạch chú trọng giải quyết ngập nước, sụt lún, thích ứng biến đổi khí hậu; phát triển không gian ngầm theo ba tầng và khai thác không gian tầm thấp, tầm cao trên nền tảng quản lý số.
Đề cập đến nguồn vốn thực hiện, ông Cường cho hay, thành phố xác định vốn nhà nước giữ vai trò dẫn dắt, kết hợp huy động nguồn lực xã hội thông qua hợp tác công tư, khai thác giá trị gia tăng từ đất gắn với hạ tầng và phát hành trái phiếu đô thị.
Từ góc độ cơ quan dân cử, ông Võ Văn Minh - Chủ tịch HĐND TPHCM nhấn mạnh, Quy hoạch tổng thể thành phố thời kỳ 2025 - 2050, tầm nhìn 100 năm phải mở rộng không gian đầu tư, đồng thời giải quyết căn cơ những điểm nghẽn kéo dài như ùn tắc giao thông, ngập nước, ô nhiễm môi trường; chú trọng bảo tồn văn hóa, an sinh xã hội và thích ứng biến đổi khí hậu. Đặc biệt, ông Minh yêu cầu vượt qua tư duy chia cắt theo địa giới, ngành, lĩnh vực và dự án; tổ chức thành phố thành một chỉnh thể thống nhất, đa cực, đa trung tâm, liên kết hiệu quả giữa đô thị, công nghiệp, dịch vụ, logistics, kinh tế biển và không gian sinh thái.
Theo ông Minh, trong quá trình triển khai Nghị quyết số 09-NQ/TW của Bộ Chính trị và Luật Phát triển đô thị, TPHCM phải nhanh chóng chuyển tiềm năng thành động lực, cơ chế thành hành động, nguồn lực thành kết quả; hướng đến tăng trưởng hai con số gắn với phát triển bền vững, bao trùm. Ông Minh yêu cầu, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nguồn nhân lực chất lượng cao phải trở thành những động lực tăng trưởng mới, trong đó con người và chất lượng sống là trung tâm của phát triển.
UBND TPHCM cho biết, thành phố định hướng phát triển các khu chức năng đặc thù với cơ chế, chính sách vượt trội nhằm thử nghiệm chính sách mới, thu hút nguồn lực chất lượng cao và tạo động lực tăng trưởng. Trọng tâm gồm: Trung tâm Tài chính quốc tế, hỗ trợ huy động và phân bổ vốn; Khu Thương mại tự do gắn với logistics quốc tế, sản xuất công nghệ cao, dịch vụ kinh doanh và đổi mới sáng tạo, áp dụng ưu đãi về thuế, hải quan, đầu tư; Trung tâm công nghiệp năng lượng quốc gia về LNG, dầu khí, công nghiệp chế tạo và năng lượng mới; các khu công nghệ cao gắn nghiên cứu, phát triển (R&D), sản xuất và liên kết doanh nghiệp - đại học - viện nghiên cứu; các trung tâm công nghệ số, dữ liệu, AI, điện toán đám mây và đổi mới sáng tạo... Về dài hạn, nghiên cứu hình thành Khu kinh tế đặc biệt ven biển Vũng Tàu với cơ chế quản lý, chính sách vượt trội trên toàn khu.