TPHCM: Siết “điểm nóng” lấn chiếm kênh rạch

Nhiều “điểm nóng”

Hiện nay, TPHCM ghi nhận gần 100 trường hợp vi phạm liên quan đến xây dựng công trình trái phép, san lấp và lấn chiếm hành lang bảo vệ bờ sông, kênh, rạch có chức năng giao thông thủy. Từ đầu năm nay, Sở Xây dựng TPHCM cũng đã quyết liệt chỉ đạo, yêu cầu 23 phường, xã phải tăng cường kiểm tra, xử lý và vận động người dân, doanh nghiệp tự tháo dỡ các công trình vi phạm.

Nhiều địa phương cũng đã được nhắc tên, yêu cầu tập trung xử lý tình trạng lấn chiếm hành lang kênh rạch, như các phường Tân Hưng, Phú Thuận, Bình Đông, Chánh Hưng, Thủ Đức, Bình Trưng, Long Bình, An Khánh...; các xã Nhà Bè, Hưng Long, Tân Nhựt, Bình Lợi, Bình Hưng, Hiệp Phước, An Thới Đông, Cần Giờ… Việc quyết liệt xử lý các “điểm nóng” lấn chiếm kênh rạch của TPHCM phản ánh quyết tâm lập lại trật tự hành lang sông, kênh, rạch; đồng thời bảo đảm an toàn tính mạng, tài sản của người dân, giữ trật tự giao thông đường thủy và chủ động phòng, chống sạt lở. Các trường hợp không chấp hành được Sở Xây dựng thành phố yêu cầu tháo dỡ sẽ bị cưỡng chế theo quy định.

Ghi nhận tại rạch Ông Dí (đoạn qua đường số 60, phường An Khánh), từ đầu năm đến nay người dân khu vực này bức xúc trước tình trạng lấn chiếm; dòng chảy ngày càng thu hẹp. Nguyên nhân đến từ việc san lấp, nâng nền, xây tường bao ở khu vực ven rạch.

Theo người dân, trước đây rạch rộng hơn, nước tiêu thoát nhanh nhưng hiện nay, khi mưa lớn hoặc triều cường, nước thoát chậm, gây ngập đường và tràn vào một số nhà. Người dân cũng đặc biệt phản ánh một khu đất ven rạch có san lấp, xây tường rào và cho rằng công trình có dấu hiệu lấn vào khu vực rạch.

Về các bất cập này, ông Bùi Văn Biên - Trưởng phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị UBND phường An Khánh cho biết, qua kiểm tra, công trình này được xác định xây dựng không phép. UBND phường đã lập biên bản ven rạch Ông Dí có hành vi vi phạm hành chính. Chính quyền địa phương đã ban hành quyết định xử phạt và đang thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả.

Theo ông Biên, một số vị trí tại khu vực có cao độ thấp hơn mặt bằng chung nên xảy ra ngập cục bộ khi mưa lớn. Phường An Khánh đang kiến nghị cơ quan chuyên môn đánh giá lại hạ tầng và triển khai duy tu, nạo vét rạch Ông Dí trong năm 2026.

Ngoài rạch Ông Dí, trên địa bàn TPHCM còn khoảng 43 vị trí sạt lở bờ sông, kênh, rạch nguy hiểm và đặc biệt nguy hiểm, ảnh hưởng trực tiếp đến hơn 500 hộ dân tại 18 phường, xã. Trong số này có 8 vị trí đặc biệt nguy hiểm và 35 vị trí nguy hiểm. Đáng chú ý, tại phường Bình Trưng có 2 điểm sạt lở đặc biệt nguy hiểm ở 2 bờ rạch Giồng Ông Tố, gần cầu Giồng Ông Tố 1. Phạm vi sạt lở khoảng 150m mỗi bên mố cầu, nằm trong khu dân cư, ảnh hưởng trực tiếp 19 hộ dân.

Về một số phản ánh liên quan đến nhà dân lấn chiếm sông Giồng Ông Tố, ông Cao Đoàn Ngọc Thủy - Phó Chủ tịch UBND phường Bình Trưng cho biết, lãnh đạo địa phương đã kiểm tra, xác minh ban đầu. Một số trường hợp đã được yêu cầu tự chấp hành tháo dỡ phần công trình vi phạm. Nếu không chấp hành sẽ bị xử lý nghiêm theo quy định.

Mở không gian mới cho kênh rạch

Bên cạnh quyết liệt trong việc xử lý lấn chiếm hành lang kênh rạch, TPHCM cũng đang triển khai kế hoạch thực hiện Đề án chỉnh trang đô thị khu vực nhà ở trên và ven sông, kênh, rạch giai đoạn 2025 - 2030. Sở Xây dựng TPHCM coi đây là chương trình trọng điểm, nhằm giải quyết tình trạng nhà lụp xụp ven sông, rạch kéo dài nhiều thập niên, đồng thời góp phần giảm ngập, kiểm soát triều cường và nâng cao chất lượng sống.

Theo kế hoạch, TPHCM sẽ triển khai 115 dự án chỉnh trang tại 53 phường, xã, với tổng vốn dự kiến 396.875 tỷ đồng. Các dự án gồm di dời nhà, xây dựng bờ kè, đường giao thông dọc kênh, rạch và hệ thống hạ tầng kỹ thuật đồng bộ. Khu vực quận 8 cũ có quy mô lớn nhất với 19 tuyến kênh, rạch và khoảng 14.950 căn nhà phải di dời. Riêng năm 2026, TPHCM đặt mục tiêu di dời khoảng 2.921 căn, khởi công dự án rạch Văn Thánh và hoàn thành 10 dự án chuyển tiếp; đã chuẩn bị 1.202 căn hộ, nền đất tái định cư. Đến năm 2029 - 2030, TPHCM phấn đấu hoàn tất di dời toàn bộ 41.540 căn nhà ven kênh, rạch, sau đó hoàn thiện hạ tầng, công viên cây xanh và đưa các công trình vào sử dụng.

Hiện nay, bài toán nơi ở mới cho các hộ dân sống ven và trên kênh rạch cũng được TPHCM tính đến. Khảo sát của Sở Xây dựng thành phố ghi nhận, khoảng 60% hộ dân chọn nhận tiền bồi thường theo giá thị trường và tự lo nơi ở; 40% còn lại, tương đương 15.285 căn/nền, có nhu cầu tái định cư. Do phần lớn nhà ven kênh, rạch không đủ điều kiện bồi thường về đất vì lấn chiếm, TPHCM dự kiến áp dụng cơ chế đặc thù, sử dụng nhà ở xã hội để bố trí tái định cư. Song song với di dời, TPHCM sẽ cắm khoảng 20.000 mốc trên 2 bờ của 55 tuyến sông, kênh, rạch với tổng chiều dài 515,9km. Dự án thực hiện từ năm 2026 - 2029, nhằm xác lập hành lang bảo vệ, tạo cơ sở quản lý đất đai, xây dựng, quy hoạch, đồng thời hỗ trợ phát hiện và xử lý các hành vi lấn chiếm, san lấp trái phép.

Khi hành lang được xác lập rõ, các dự án chỉnh trang kênh rạch được triển khai đồng bộ, sẽ giúp mục tiêu lớn hơn mà TPHCM hướng tới không chỉ là di dời những căn nhà ven kênh, rạch, mà còn trả lại không gian thoát nước, bảo vệ bờ sông và hình thành những không gian đô thị mới.