Trao quyền gắn với trách nhiệm

Việc Quốc hội lần đầu cho ý kiến, chuẩn bị thông qua một đạo luật riêng về phát triển đô thị cho thấy yêu cầu đổi mới tư duy quản trị đang rất cấp thiết. Trong giai đoạn đất nước tái tổ chức không gian phát triển, hình thành những cực tăng trưởng mới và đặt mục tiêu tăng trưởng 2 con số, TPHCM và các đô thị lớn không thể tiếp tục vận hành chủ yếu bằng những cơ chế xin - cho, những Nghị quyết đặc thù mang tính tình thế.

Với TPHCM, yêu cầu này càng rõ nét sau hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu. Một không gian phát triển lớn hơn, nguồn lực lớn hơn và vai trò đầu tàu được đặt ở tầm cao hơn, đòi hỏi một khuôn khổ thể chế tương xứng. Luật Phát triển đô thị khi được thông qua và thực thi hiệu quả, có thể là bước chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển. Dù vậy, quá trình thảo luận tại Tổ, nhiều đại biểu Quốc hội góp ý thẳng thắn quá trình trao quyền không đồng nghĩa với trao quyền lực không giới hạn.

Cùng với yêu cầu phân cấp, phân quyền mạnh mẽ cho đô thị đặc biệt, vấn đề ranh giới thẩm quyền, trách nhiệm và cơ chế kiểm soát cần được cụ thể hóa. Đây chính là điều quyết định chất lượng của một đạo luật về quản trị đô thị. Đáng chú ý, tại phiên thảo luận tổ, có đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc: đối với những vấn đề phát sinh từ yêu cầu quản trị đô thị đặc biệt mà pháp luật chưa quy định hoặc chưa giao rõ thẩm quyền, chính quyền thành phố được quyết định và chịu trách nhiệm, trừ những lĩnh vực thuộc thẩm quyền riêng của cơ quan Trung ương hoặc pháp luật cấm.

Hơn bao giờ hết, một đô thị hiện đại không thể chờ mỗi vấn đề mới phát sinh lại phải sửa một quy định chung. Sự năng động của đô thị cần được đáp ứng bằng một nền quản trị năng động. Đồng thời, khi càng trao quyền thì càng phải làm rõ trách nhiệm và phân cấp mạnh hơn phải đi cùng quy định rõ thẩm quyền, ranh giới trách nhiệm và cơ chế kiểm soát quyền lực.

Trong kỷ nguyên mới, TPHCM và các đô thị lớn cần được trao thêm quyền để không phải liên tục “xin” từng cơ chế. Nhưng cùng với quyền quyết định phải là năng lực thực hiện, trách nhiệm giải trình và cơ chế kiểm soát quyền lực. Chính quyền phải chủ động hơn, nhưng cũng phải chịu trách nhiệm rõ hơn; doanh nghiệp phải có thêm không gian đầu tư, nhưng phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ; người dân phải là đối tượng thụ hưởng trực tiếp và có quyền giám sát thành quả phát triển.

Luật Phát triển đô thị được chờ đợi sẽ không chỉ là một đạo luật về quy hoạch, hạ tầng hay cơ chế đặc thù. Đó sẽ là bước chuyển quan trọng trong tư duy quản trị từ quản lý đô thị sang kiến tạo đô thị; từ chờ đợi cơ chế sang chủ động tạo ra giá trị; từ phát triển bằng mọi giá sang phát triển nhanh nhưng bền vững, lấy chất lượng sống của người dân làm đích đến cuối cùng.

Hiện nay, TPHCM đang có sự chuẩn bị từ sớm để khi Luật Phát triển đô thị được thông qua có thể triển khai ngay vào thực tiễn. Siêu đô thị của cả nước dự kiến xây dựng hàng chục Nghị quyết để triển khai các cơ chế mới; bên cạnh việc rà soát những điểm chồng chéo và huy động các Sở, ngành, chuyên gia cùng tham gia chuẩn bị. Sự chủ động này cho thấy thành phố không chờ luật có hiệu lực rồi mới bắt đầu hành động, mà chuẩn bị năng lực thực thi ngay từ khi luật đang được xây dựng. Đó cũng có thể là phép thử quan trọng nhất đối với Luật Phát triển đô thị. Một đạo luật tốt không chỉ nằm ở số lượng cơ chế đặc thù được trao, mà ở khả năng biến những cơ chế ấy thành kết quả cụ thể.