'Treo' Cụm công nghiệp Bắc Thạch Quý (Hà Tĩnh) suốt 13 năm - Bài 2: Bi kịch của chủ doanh nghiệp 'lọt lưới' quy hoạch

Cụm công nghiệp "lọt lưới" quy hoạch

CCN Bắc Thạch Quý (trước đây gọi là Cụm sản xuất tiểu thủ công nghiệp, làng nghề tập trung thị xã Hà Tĩnh, tỉnh Hà Tĩnh) được UBND tỉnh Hà Tĩnh phê duyệt bản vẽ quy hoạch chi tiết vào ngày 18/4/2003; phê duyệt dự án đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng cụm tại Quyết định số 1870/QĐ/UB-CN2 ngày 18/8/2003 với diện tích ban đầu là 10 ha, tổng mức đầu tư 14,2 tỷ đồng.

CCN này đã được đầu tư giai đoạn 1 và đưa vào hoạt động năm 2005 với diện tích 5 ha. Tuy vậy, do có sự điều chỉnh quy hoạch đô thị, lấy phần đất bám đường Nguyễn Du để chuyển đổi mục đích đất sử dụng sang đất thương mại, nên giai đoạn 2 của CCN không được thực hiện đầu tư theo quy hoạch.

CCN này đã thu hút được 6 doanh nghiệp vào đầu tư, sản xuất kinh doanh, bước đầu giải quyết được việc làm cho hàng trăm lao động và thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội của địa phương. Tuy nhiên, do CCN nằm sát khu dân cư nên gây nhiều phiền toái, nhất là ô nhiễm môi trường, không phù hợp với không gian phát triển đô thị của thành phố Hà Tĩnh (cũ).

Năm 2013, UBND tỉnh ban hành Quyết định số 3774/QĐ-UBND ngày 27/11/2013 về việc phê duyệt quy hoạch phát triển CCN tỉnh Hà Tĩnh đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2025. Theo đó, tỉnh Hà Tĩnh xác định đưa CCN Bắc Thạch Quý ra khỏi quy hoạch phát triển CCN trên địa bàn tỉnh trong giai đoạn 2016 - 2020. Cũng từ quyết định này CCN Bắc Thạch Quý chuyển qua giai đoạn khác.  

Theo ông Nguyễn Văn Minh, Phó trưởng Phòng Kinh tế, hạ tầng và đô thị phường Thành Sen, sau khi đưa ra khỏi quy hoạch CCN, nhiều năm liền, UBND TP Hà Tĩnh (cũ) đề xuất chuyển đổi CCN Bắc Thạch Quý qua hình thức thương mại, dịch vụ.

Theo đó, các doanh nghiệp có thể lựa chọn chuyển đổi ngành nghề hoặc di dời đến các cụm công nghiệp khác phù hợp quy hoạch. Đối với các doanh nghiệp tiếp tục sản xuất, phương án đặt ra là ưu tiên bố trí tại các CCN lân cận như Phù Việt, Bắc Cẩm Xuyên, Tân Lâm Hương… Đồng thời, tỉnh sẽ xem xét hỗ trợ kinh phí di dời nhằm giảm bớt khó khăn cho doanh nghiệp.

Với các trường hợp không còn nhu cầu hoạt động, Nhà nước sẽ tiến hành thu hồi đất, bồi thường tài sản theo quy định và tổ chức đấu giá quyền sử dụng đất. Lộ trình ban đầu dự kiến hoàn tất trong năm 2022.

Tuy nhiên, thực tế triển khai cho thấy, phương án này vấp phải nhiều trở ngại. Nút thắt lớn nhất nằm ở việc xác định giá trị tài sản trên đất, cơ chế bồi thường và sự đồng thuận của doanh nghiệp. Những vấn đề này chưa được giải quyết dứt điểm, khiến tiến độ di dời bị kéo dài, UBND tỉnh Hà Tĩnh vẫn chưa “chốt” được phương án xử lý đối với CCN Bắc Thạch Quý.

Cũng theo đại diện Phòng Kinh tế, hạ tầng và đô thị phường Thành Sen, trong số 6 doanh nghiệp thuê đất tại CCN Bắc Thạch Quý, hiện có 1 doanh nghiệp dừng hoạt động, 1 doanh nghiệp đã tìm được vị trí hợp lý và đi vào sản xuất nhưng vẫn hoạt động cầm chừng tại CCN Bắc Thạch Quý. Các doanh nghiệp khác cho thuê mặt bằng, nhiều doanh nghiệp sản xuất nhỏ lẻ bên trong CCN.   

Doanh nghiệp “đi không được, ở không xong”

Việc quy hoạch CCN nằm xen kẽ khu dân cư, sau đó lại điều chỉnh và đưa ra khỏi quy hoạch đã đẩy nhiều doanh nghiệp vào thế khó.

Ông Nguyễn Văn Quế – Giám đốc Công ty TNHH Trường An – cho biết doanh nghiệp của ông từng đầu tư lớn để sản xuất bao bì, giấy nhưng thua lỗ, phá sản và bị ngân hàng phát mại. Sau đó, ông phải nhờ người đứng tên thành lập doanh nghiệp khác để mua lại tài sản.

“Sau khi bán tháo máy móc để vớt vát, tôi mua lại công ty cũ rồi dành một phần kho xưởng gia công giấy, còn lại cho thuê lại nhà xưởng nhưng cũng không đủ bù lãi ngân hàng. Tỉnh quy hoạch rồi đem con bỏ chợ khiến doanh nghiệp điêu đứng, khánh kiệt”, ông Quế nói.

Vấn đề di dời CCN Bắc Thạch Quý cũng được ông Quế kiến nghị nhiều lần nhưng những vướng mắc tại CCN Bắc Thạch Quý vẫn không được giải quyết.

Theo ông Quế, điểm nghẽn cốt lõi của CCN Bắc Thạch Quý là việc quy hoạch sai. CCN quy hoạch trong lòng thành phố, xen kẻ khu dân cư. Quy hoạch, thu hút doanh nghiệp vào đầu tư xây dựng rồi lại đưa ra khỏi quy hoạch. Quá trình "treo" CCN kéo dài không đầu tư hạ tầng, các điều kiện tối thiểu cho sản xuất như điện, nước, hệ thống xử lý nước thải, phòng cháy chữa cháy và giao thông gần như không được quan tâm duy tu, sửa chữa.

Đặc biệt, việc bố trí khu công nghiệp xen kẽ khu dân cư khiến mọi phương án sản xuất đều vướng xung đột môi trường, không thể vận hành ổn định.

“Tất cả các doanh nghiệp hoạt động tại CCN Bắc Thạch Quý đều chung tình cảnh khó khăn và hoạt động cầm chừng, đi không được, ở không xong” - ông Quế nói.

Tương tự, ông Đặng Ngọc Lý – Giám đốc Công ty CP Thương mại Tổng hợp Lý Thanh Sắc chia sẻ, năm 2010, ông vay 6 tỷ đồng trên tổng mức đầu tư 20 tỷ đồng để xây dựng xưởng gỗ, sản xuất kinh doanh tại CCN Bắc Thạch Quý.

Sau đó, ông đầu tư thêm máy móc, tổng mức đầu tư tăng lên 38 tỷ đồng. Tuy nhiên, hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp ông Lý gặp nhiều khó khăn. Năm 2014, xảy ra 2 vụ cháy liên tiếp cách nhau 20 ngày do chập điện từ mùn cưa, gây thiệt hại khoảng 5 tỷ đồng và làm hư hỏng nhiều máy móc.

Bên cạnh đó, quy định cấm xe tải vào nội thành khiến việc vận chuyển gỗ phải thuê xe trung chuyển, thường xuyên bị xử phạt, phát sinh chi phí và thua lỗ.

Từ năm 2013, UBND tỉnh Hà Tĩnh đưa CCN ra khỏi quy hoạch cũng ảnh hưởng đến hoạt động của doanh nghiệp. Năm 2020 - 2021, dịch Covid-19 khiến doanh nghiệp của ông Lý ngừng hoạt động một thời gian, sau đó duy trì cầm chừng với khoảng 10 công nhân, nguyên liệu tồn đọng.

Ông Lý chia sẻ, nợ nần chồng chất, ông phải bán nhà trả nợ nhưng không đủ bù lỗ. Do vướng nợ xấu, doanh nghiệp không thể vay vốn nên ông đang xin tạm dừng hoạt động và ông chuyển về sống cùng con trai.

Ông Đặng Ngọc Lý cho biết, đến tháng 3/2026, doanh nghiệp của ông nợ cả gốc và lãi hơn 84 tỷ đồng. “Từ một doanh nhân tiêu biểu được báo đài trung ương, địa phương ca ngợi, giờ tôi bị cưỡng chế thuế, nợ thuế, cấm xuất cảnh, nợ xấu, cưỡng chế hóa đơn nên không thể làm được gì,” ông Lý nói.

Ông cho biết thêm, dù công ty còn nhiều máy móc, nguyên liệu nhưng không thể bán do không xuất được hóa đơn. “Tôi giờ như người ở giữa đảo hoang…!” - ông Lý nói.

Theo ông Lý, tỉnh Hà Tĩnh cần sớm có phương án di dời, quy hoạch địa điểm phù hợp để các doanh nghiệp ổn định sản xuất, đồng thời hỗ trợ đền bù tài sản trên đất và chi phí thuê đất cho các doanh nghiệp tại CCN.

Thực tế này cho thấy hệ lụy từ quy hoạch thiếu ổn định: doanh nghiệp đầu tư lớn nhưng không có điều kiện vận hành phù hợp, dẫn đến thua lỗ kéo dài. CCN Bắc Thạch Quý vì vậy trở thành bài học rõ ràng về quy hoạch công nghiệp trong đô thị.

Khi đã quyết định đưa cụm ra khỏi quy hoạch, việc chậm trễ trong xây dựng phương án xử lý không chỉ gây lãng phí đất đai mà còn làm doanh nghiệp tiếp tục “kẹt” trong vòng luẩn quẩn.

Để tháo gỡ, cần sớm có giải pháp dứt điểm, đặc biệt là cơ chế bồi thường, hỗ trợ di dời và bố trí địa điểm sản xuất mới. Chỉ khi đảm bảo hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân, bài toán CCN Bắc Thạch Quý mới có thể tìm được lời giải.

(Còn nữa)