Triển lãm ảnh “Những người ta gặp”: Ký ức trong mỗi khuôn hình

Sinh ra, trưởng thành và gắn bó với Hà Nội, công tác tại Báo Nhân Dân từ năm 1997 đến khi nghỉ hưu (năm 2021), Vũ Anh Tuấn được đồng nghiệp nhớ đến với phong thái điềm đạm, trầm lặng. Nhưng phía sau vẻ lặng lẽ ấy là một hành trình lao động nghệ thuật bền bỉ, nơi mỗi khuôn hình đều được tích lũy bằng thời gian, trải nghiệm và sự cẩn trọng hiếm thấy.

“Những người ta gặp” không đi theo một trục thời gian hay một chủ đề tuyến tính. 61 bức ảnh là 61 gương mặt hiện ra như những lát cắt ký ức, khi gần, khi xa, nhưng cùng gặp nhau ở một điểm chung: con người trong đời sống thường nhật.

Đó là những người thợ mỏ, công nhân nhà máy đóng tàu, diêm dân trên đồng muối, chiến sĩ, em nhỏ, người dân trong lễ hội… Những gương mặt được ghi lại trong những khoảnh khắc rất đời: giọt mồ hôi đọng lại sau ca làm, lọn tóc bạc bay trong gió, ánh mắt ngạc nhiên của một đứa trẻ, hay nụ cười hồn hậu giữa nhịp mưu sinh.

Chính sự tự nhiên ấy tạo nên sức gợi. Mỗi khuôn hình không chỉ là một hình ảnh, mà còn mang theo bối cảnh, nhịp sống và cảm xúc của một thời điểm cụ thể. Xem ảnh, người xem có thể nhận ra những điều quen thuộc của đời sống, để rồi từ đó, ký ức cá nhân cũng được khơi gợi, cộng hưởng với ký ức của người chụp.

Triển lãm cũng cho thấy rõ hành trình nghề nghiệp của một người làm báo ảnh.

Từ bức “Tan ca” chụp thợ mỏ Vàng Danh (Quảng Ninh) năm 1997 đến bức “Lan tỏa tự hào A80” ghi lại khoảnh khắc gần đây tại Quảng trường Ba Đình, là một quãng đường dài theo sát những chuyển động của đất nước.

Ở giữa hai điểm mốc ấy là những chuyến đi dọc dài đất nước: từ Lũng Cú đến rừng đước Đất Mũi… Những hành trình không chỉ mở rộng không gian sáng tác, mà còn bồi đắp chiều sâu cảm xúc, để mỗi khuôn hình trở thành một “điểm neo” của ký ức.

Ba lần công tác Trường Sa (2012, 2014, 2019) là dấu ấn đáng nhớ trong hành trình ấy. Sau chuyến đi năm 2012, ông tổ chức triển lãm “Cảm xúc Trường Sa” và tặng toàn bộ ảnh cho Bộ Tư lệnh Hải quân làm tư liệu tuyên truyền về biển đảo.

Đằng sau mỗi khuôn hình là những câu chuyện tác nghiệp giản dị mà giàu cảm xúc. Có khi là sự “loay hoay tiến lùi” để tìm góc chụp bức ảnh “Thợ lành nghề”  ở Nhà máy đóng tàu Bạch Đằng, để rồi nhận được sự phối hợp đầy ngại ngùng của người thợ. Có khi là cuộc đuổi theo một người vác rau ở chợ Vân Trì, để kịp ghi lại khoảnh khắc “người chụp hổn hển, vác nặng cười tươi”…

Điểm đáng chú ý là toàn bộ 61 tác phẩm đều được in cùng một kích thước vuông. Theo tác giả, đó không chỉ là một lựa chọn về hình thức, mà còn là cách thể hiện sự trân trọng như nhau đối với mọi nhân vật - dù họ là ai, ở đâu. Trong mỗi khuôn hình, con người được đặt ở vị trí trung tâm, bình đẳng trong giá trị được ghi nhận.

 “Với tôi, thật may mắn khi nhiều ký ức lại được lưu giữ bằng những bức ảnh chụp, suốt mấy chục năm cầm máy ảnh đi đến nhiều tỉnh thành trong cả nước. Giờ đây, khi nhìn lại những bức ảnh đã chụp, ký ức được đánh thức ùa về, nhắc tôi về một sự kiện hoặc một phút giây đã trải qua” - NSNA Vũ Anh Tuấn chia sẻ.

Ông cũng cho biết, trong nhiều thể loại đã thực hiện, hình ảnh con người luôn là mối quan tâm lớn nhất: “Hình ảnh người già, phụ nữ, trẻ em, công nhân, nông dân, chiến sĩ… trong lao động, học tập, vui chơi luôn là nguồn cảm hứng trong quá trình tác nghiệp. Những lần như thế, phản xạ của người cầm máy ảnh là giơ lên chụp mỗi khi bắt gặp một sự việc, một gương mặt đáng lưu tâm”.

Có lẽ vì thế, “Những người ta gặp” không đơn thuần là một triển lãm ảnh. Đó là cách một người làm báo - nghệ sĩ lưu giữ đời sống qua những cuộc gặp. Mỗi khuôn hình là một lát cắt của thời gian, một điểm chạm của ký ức.

Và khi những khuôn hình ấy được đặt cạnh nhau, chúng không chỉ kể câu chuyện của riêng người chụp, mà còn mở ra một không gian chung - nơi người xem có thể bắt gặp chính mình, hoặc một phần đời sống quen thuộc, trong những gương mặt tưởng như xa lạ.