Trung tâm đổi mới sáng tạo trong đại học vận hành ra sao?

Đầu tư lớn, kỳ vọng lớn

Theo báo cáo, Trung tâm ĐMST của ĐHQG-HCM được đầu tư với quy mô đáng kể: tổng vốn xây dựng khoảng 800 tỷ đồng, cùng với hàng trăm tỷ đồng dành cho trang thiết bị nghiên cứu, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ sinh học và bán dẫn.

Với diện tích sàn lên tới 45.000 m², trung tâm được định hướng là một trong những tổ hợp công nghệ sâu tầm cỡ, đóng vai trò điều phối hệ sinh thái ĐMST của cả vùng.

Không chỉ dừng ở hạ tầng, lợi thế lớn của ĐHQG-HCM còn đến từ nguồn lực con người, với hơn 100.000 sinh viên, hàng nghìn học viên sau đại học và đội ngũ hơn 1.600 nhà khoa học trình độ cao. Đây được xem là “nguồn nguyên liệu” quan trọng để nuôi dưỡng các ý tưởng sáng tạo và hình thành doanh nghiệp công nghệ trong tương lai.

Lấy “3 nhà” làm trục liên kết

Một trong những điểm nhấn của mô hình là cách tiếp cận theo trục liên kết “3 nhà”: Nhà nước – nhà trường – doanh nghiệp. Thay vì triển khai nghiên cứu theo hướng hàn lâm đơn lẻ, trung tâm chủ động tổ chức các hoạt động kết nối, đưa nhà khoa học tiếp cận trực tiếp bài toán thực tiễn của doanh nghiệp và địa phương.

Các đoàn công tác liên ngành đã được triển khai tới nhiều địa phương, doanh nghiệp để “đặt hàng ngược” các nhiệm vụ nghiên cứu. Từ câu chuyện nuôi trồng thủy sản ở Cà Mau, chuyển đổi số trong nông nghiệp, đến nhu cầu phát triển công nghiệp sinh thái hay năng lượng sạch tại các khu công nghiệp… tất cả đều trở thành “đầu bài” cho các nhóm nghiên cứu.

Song song, các thỏa thuận hợp tác với doanh nghiệp công nghệ, tập đoàn công nghiệp cũng được ký kết, mở ra cơ hội đưa sản phẩm nghiên cứu vào thử nghiệm và thương mại hóa.

Cần cơ chế rõ ràng để biến ý tưởng thành sản phẩm

Thực tiễn cho thấy, rào cản lớn nhất không nằm ở ý tưởng mà ở cơ chế triển khai. Để tháo gỡ, ĐHQG-HCM đã thử nghiệm nhiều mô hình hợp tác linh hoạt: đồng tài trợ giữa nhà trường và doanh nghiệp, hợp đồng đặt hàng nghiên cứu, hay góp vốn bằng tài sản trí tuệ để thành lập doanh nghiệp spin-off.

Đáng chú ý, cách làm “gom cụm đề tài” theo chuỗi cũng được áp dụng nhằm tối ưu nguồn lực và bảo đảm tính liên thông từ nghiên cứu đến thương mại hóa.

Nhờ đó, một số sản phẩm đã bước đầu được triển khai thử nghiệm, như robot tuần tra hỗ trợ công trường hay robot trợ lý ảo trong bệnh viện. Những mô hình này cho thấy tiềm năng đưa công nghệ từ giảng đường vào đời sống nếu có sự đồng hành của doanh nghiệp ngay từ đầu.

Vai trò “điều phối”, không phải “quản lý”

Một điểm khác biệt của trung tâm ĐMST là không vận hành theo mô hình quản lý hành chính, mà đóng vai trò điều phối nguồn lực. Trung tâm kết nối các nhóm nghiên cứu mạnh với nhu cầu thực tiễn, đồng thời huy động nguồn lực từ nhà trường, doanh nghiệp và địa phương để cùng triển khai.

Cách tiếp cận này giúp các đề tài nghiên cứu được định hướng ngay từ đầu theo nhu cầu thị trường, tăng khả năng ứng dụng và thương mại hóa. Đồng thời, đây cũng là nền tảng để hình thành các doanh nghiệp khởi nguồn công nghệ (spin-off) và startup từ chính các kết quả nghiên cứu.

Làm thật để đổi mới sáng tạo đi xa

Từ thực tiễn triển khai, những gì ĐHQG-HCM rút ra không chỉ dừng ở định hướng, mà đã được cụ thể hóa thành các cách làm rõ ràng, có thể nhân rộng.

Trước hết, cần có sự đồng thuận và quyết liệt từ lãnh đạo. Việc xây dựng trung tâm ĐMST không chỉ là dự án đầu tư mà là chiến lược phát triển dài hạn, đòi hỏi sự thống nhất trong toàn hệ thống.

Bên cạnh đó, phải liên tục học hỏi kinh nghiệm quốc tế để lựa chọn mô hình phù hợp. Các hoạt động hợp tác, trao đổi với các trường đại học, doanh nghiệp công nghệ trên thế giới giúp cập nhật xu hướng và tránh “đi một mình”.

Việc phát triển đội ngũ được coi là yếu tố then chốt. Các chương trình thu hút chuyên gia, giáo sư thỉnh giảng, hỗ trợ học viên sau đại học… không chỉ nâng cao chất lượng nghiên cứu mà còn tạo nền tảng cho đổi mới sáng tạo.

Cuối cùng, việc hoàn thiện cơ chế, chính sách – từ quy định về nhiệm vụ giảng viên đến cơ chế sử dụng chung nguồn lực – là điều kiện để “giải phóng” tiềm năng trong hệ thống.