Trường chất lượng cao: Nâng chuẩn nhưng không tăng khoảng cách

Theo quy định mới, cơ sở giáo dục chất lượng cao phải đáp ứng đồng thời nhiều tiêu chí về cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên, chương trình đào tạo, năng lực ngoại ngữ, chuyển đổi số và chất lượng đầu ra của học sinh.

Đáng chú ý, học sinh THCS phải đạt trình độ ngoại ngữ tối thiểu bậc B1, học sinh THPT đạt bậc B2 theo Khung năng lực ngoại ngữ 6 bậc Việt Nam hoặc tương đương. Ngoài ra, các trường phải có tối thiểu 90% học sinh đạt kết quả học tập mức khá, tốt; tỷ lệ bỏ học, lưu ban thấp hơn mức trung bình của thành phố; ít nhất 98% học sinh đạt kết quả rèn luyện khá, tốt.

Các tiêu chí này cho thấy, Hà Nội không chỉ hướng tới đầu tư cơ sở vật chất mà còn đặt mục tiêu nâng cao năng lực thực chất của học sinh. Trong bối cảnh hội nhập và chuyển đổi số, yêu cầu về ngoại ngữ, kỹ năng số và chất lượng đầu ra ngày càng trở thành thước đo năng lực cạnh tranh của nhà trường.

Nhiều ý kiến cho rằng việc đặt chuẩn ngoại ngữ cao sẽ tạo động lực đổi mới dạy học, giúp học sinh có điều kiện tiếp cận môi trường giáo dục hiện đại ngay từ phổ thông. Quy định mới cũng nhấn mạnh chất lượng rèn luyện và phát triển toàn diện thay vì chỉ tập trung vào thành tích thi cử.

Tuy nhiên, cùng với kỳ vọng nâng chất lượng giáo dục là nỗi lo về khả năng tiếp cận của học sinh ở các nhóm thu nhập khác nhau. Một trong những vấn đề được phụ huynh quan tâm nhất là học phí. Thực tế, nhiều trường công lập chất lượng cao hiện có mức thu cao hơn đáng kể so với trường công thông thường.

Năm học 2026 - 2027, Trường THCS Chu Văn An (xã Thanh Trì, Hà Nội) dự kiến trở thành trường chất lượng cao. Theo phương án được địa phương công bố, học phí khối lớp 6, 7, 8 dự kiến khoảng 2,5 - 3 triệu đồng/tháng; khối 9 khoảng 1,7 - 2,2 triệu đồng/tháng, chưa bao gồm tiền ăn, bán trú, xe đưa đón hay đồng phục.

Chị Phạm Thị Lý (tổ dân phố số 3, phường Yên Sở, Hà Nội), phụ huynh có con học lớp 6 tại trường, cho biết gia đình đang cân nhắc chuyển trường vì khó đáp ứng mức học phí mới. Trong khi đó, nhiều phụ huynh cũng băn khoăn khi trường chuyển sang mô hình chất lượng cao thì học sinh sẽ được học thêm gì, chương trình thay đổi ra sao khi đội ngũ giáo viên và cơ sở vật chất chưa có nhiều khác biệt.

Năm học 2025 - 2026, Hà Nội có hơn 2.950 trường với gần 2,3 triệu học sinh, trong đó chỉ có 17 trường công lập chất lượng cao. Các trường này gần như tự chủ chi thường xuyên, được tuyển sinh trái tuyến và có thể tổ chức thi tuyển.

Theo TS Lê Đông Phương - nguyên cán bộ Viện Khoa học giáo dục Việt Nam, giáo dục phổ thông cần bảo đảm mọi học sinh được tiếp cận nền giáo dục bình đẳng thay vì tạo ra khoảng cách giữa các nhóm học sinh. Ông cho rằng việc tập trung đầu tư quá mức vào một số trường có thể khiến chênh lệch giữa các trường ngày càng lớn, trong khi nhiều trường khác vẫn thiếu điều kiện dạy học cơ bản.

TS Lê Đông Phương cũng nhận định khái niệm “chất lượng cao” hiện còn khá mơ hồ, dễ bị đồng nhất với học phí cao hoặc cơ sở vật chất hiện đại. Theo ông, Nhà nước nên ưu tiên nâng mặt bằng chất lượng chung của toàn hệ thống giáo dục công lập thay vì mở rộng quá nhiều mô hình đặc thù.

Trong khi đó, TS Hoàng Ngọc Vinh - nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp (Bộ Giáo dục và Đào tạo) cho rằng, trường công lập chất lượng cao có thể tạo ra môi trường học tập tốt hơn, nhưng cũng kéo theo nguy cơ gia tăng áp lực thi cử, học thêm và gánh nặng tài chính cho phụ huynh.

Theo ông, thay vì mở rộng ồ ạt trường chất lượng cao, Hà Nội cần tập trung cải thiện chất lượng các trường công lập còn hạn chế, đồng thời thúc đẩy hợp tác công – tư để phát triển hệ thống giáo dục đa dạng. Ông nhấn mạnh chất lượng giáo dục không chỉ phụ thuộc vào mức đầu tư mà còn nằm ở quản trị nhà trường, chất lượng giáo viên và phương pháp tổ chức dạy học.

Việc phát triển trường chất lượng cao là xu hướng phù hợp với nhu cầu đa dạng hóa giáo dục của đô thị lớn như Hà Nội. Tuy nhiên, mục tiêu cuối cùng vẫn phải là nâng cao chất lượng giáo dục chung chứ không tạo thêm khoảng cách trong tiếp cận cơ hội học tập.

Để làm được điều này, Hà Nội cần xây dựng cơ chế giám sát chặt chẽ chất lượng đào tạo, công khai minh bạch các khoản thu và bảo đảm quyền tiếp cận cho học sinh ở nhiều điều kiện kinh tế khác nhau.

Bên cạnh việc đầu tư cho các trường chất lượng cao, thành phố cũng cần tiếp tục nâng cấp cơ sở vật chất, cải thiện chất lượng đội ngũ giáo viên và thúc đẩy chuyển đổi số tại các trường công lập đại trà.