Từ nghị trường đến những xung lực mới cho phát triển

Chủ động kiến tạo thể chế phát triển

Kết thúc Đợt 1 của Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất (từ 3-13/8/2026), Quốc hội đã xem xét 2/3 nội dung chương trình của kỳ họp. Tuy là Kỳ họp không thường lệ nhưng các nội dung (trừ hoạt động chất vấn và trả lời chất vấn) được diễn ra như một kỳ họp thường lệ thông thường. Từ hoạt động lập pháp, nhân sự, quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước. Do tính chất của kỳ họp này, nhiều nội dung được xem xét và thông qua ngay trong một kỳ họp nhằm đáp ứng trước đòi hỏi nhanh và cấp bách của thực tiễn nên phần lớn thời gian của Đợt 1, Quốc hội dành thời gian thảo luận tại Tổ để ghi nhận được nhiều ý kiến phát biểu từ các đại biểu Quốc hội. Từ các ý kiến đó, các cơ quan soạn thảo tiếp thu và có báo cáo giải trình gửi trước khi thảo luận tại Hội trường. Với sự khẩn trương, mau lẹ, Quốc hội đã dành thời gian họp cả thứ bảy, chủ nhật- điều chưa từng diễn ra trong lịch sử một kỳ họp Quốc hội. Sự đổi mới đó thể hiện tinh thần: “Quốc hội họp mỗi khi đất nước, Nhân dân cần”, trước sự “đòi hỏi cấp bách của tình hình thực tiễn”.

Nhiều vấn đề được thảo luận được “cập nhật” để luật hoá ngay tức khắc những nội dung được Hội nghị Trung ương 3 khoá XIV bàn thảo. Ví như dự án Luật Dầu khí (sửa đổi) là một luật chuyên ngành, nhưng cũng nhận được sự quan tâm rất lớn từ phía các đại biểu. Khi thảo luận ở Tổ đã có 66 lượt ý kiến tham gia. Ngay sau đó, cơ quan chủ trì soạn thảo đã nghiên cứu, có báo cáo 105 trang dự kiến tiếp thu, giải trình ý kiến của các đại biểu Quốc hội và ý kiến thẩm tra của Ủy ban Kinh tế và Tài chính. Dự thảo Luật nhằm thể chế Nghị quyết 20 Hội nghị Trung ương 3 về xây dựng, phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh, tận dụng không gian biển, khai thác, sử dụng hiệu quả tiềm năng, tài nguyên biển. Sâu xa của việc sửa đổi còn nhằm phát huy tính chủ động của địa phương có biển khi mở rộng không gian phát triển kinh tế biển, không gian phát triển mới trên biển.

Đại biểu Quốc hội Đào Chí Nghĩa (Đoàn Cần Thơ) cho rằng, đây là những vấn đề vừa mở đường cho những vấn đề mới, vừa không lấn sân sang phạm vi pháp luật về điện lực, về môi trường, về biển và hải đảo. “Với các địa phương có biển như chúng tôi, đây là những nội dung rất trông chờ vì nó gắn với tương lai phát triển kinh tế biển của chính địa phương mình”-ông Nghĩa nói.

Hay như Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số cũng là một vấn đề mới, “chưa từng có tiền lệ”.

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thanh Xuân (Đoàn TP Huế) đánh giá, điểm tiến bộ quan trọng của dự thảo là đã thể hiện rõ tư duy phân hóa trách nhiệm, ưu tiên khắc phục hậu quả, sử dụng hợp lý các biện pháp kinh tế, dân sự, hành chính và dành chính sách phù hợp cho những trường hợp không tham nhũng, không vụ lợi.

“Đây là một nghị quyết rất đặc thù, bởi tác động trực tiếp đến những vấn đề cốt lõi của pháp luật hình sự và tố tụng hình sự như không truy cứu, miễn trách nhiệm hình sự, không khởi tố, đình chỉ hoặc tạm đình chỉ tố tụng, hoãn hoặc miễn chấp hành hình phạt và xóa án tích. Chính sách càng đặc thù thì điều kiện áp dụng càng phải minh bạch, thẩm quyền càng lớn thì cơ chế kiểm soát càng phải chặt chẽ”-ông Xuân nói.

Theo đánh giá của PGS.TS Bùi Văn Dũng, (đại biểu Quốc hội Đoàn Thanh Hoá), dấu ấn nổi bật của Đợt 1 là Quốc hội đã thể hiện rõ tư duy chủ động kiến tạo thể chế phát triển. Những vấn đề thực tiễn đang đặt ra được đưa vào chương trình nghị sự kịp thời, không chỉ nhằm xử lý tình huống trước mắt mà còn hướng tới mở rộng không gian phát triển, khơi thông nguồn lực và nâng cao năng lực quản trị quốc gia.

Phân cấp đặt song hành với kiểm soát quyền lực

Với tinh thần “Trung ương không làm thay địa phương; cấp tỉnh phải cải cách, đổi mới mạnh mẽ hơn nữa phương thức lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành”, các dự án Luật, Nghị quyết được trình Quốc hội xem xét cho ý kiến đều thể hiện rõ tinh thần phân cấp phân quyền triệt để theo phương châm địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm gắn với việc thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp; không phân cấp mà thiếu kiểm soát; không để trách nhiệm hòa tan trong phối hợp. Phân cấp được đặt song hành với kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình.

Điển hình, dự án Luật Phát triển đô thị là một đạo luật mới có nhiều nội dung rất quan trọng. Khi thảo luận tại Tổ về dự án luật này đã có đến 133 lượt ý kiến đại biểu phát biểu, 8 đại biểu Quốc hội gửi lại ý kiến bằng văn bản.

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Đại Thắng (Đoàn Hưng Yên) cho hay, một trong những điểm mới nổi bật của dự thảo luật là đẩy mạnh phân quyền cho chính quyền đô thị, phân quyền mạnh sẽ tạo điều kiện để địa phương chủ động, linh hoạt và chịu trách nhiệm hơn trong tổ chức thực hiện. Tuy nhiên, phân quyền càng mạnh thì kiểm soát quyền lực càng phải chặt chẽ.

Hay như, giải trình trước các ý kiến đại biểu Quốc hội đặt ra khi thảo luận về việc thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải cho rằng, thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương không chỉ là việc nâng cấp đơn vị hành chính đô thị, chuyển đổi mô hình quản trị, mà còn là chiến lược tái cấu trúc không gian phát triển, hình thành cực tăng trưởng mới của cả vùng đồng bằng sông Hồng và quốc gia.

Sự đổi mới được thể hiện ở sự linh hoạt trong điều hành các nội dung thảo luận. Mỗi đại biểu có 7 phút phát biểu ở hội trường, nhưng với những nội dung có nhiều ý kiến đăng ký phát biểu, các Phó Chủ tịch Quốc hội điều hành phiên thảo luận điều chỉnh thời gian xuống còn 5 phút để nhiều đại biểu được tham gia phát biểu. Trong đó tại phiên thảo luận tại hội trường, nhiều vấn đề được các đại biểu “tranh luận” để làm sáng tỏ vấn đề chứ không phải “xuôi chiều”. Cuối phiên thảo luận, không chỉ các Bộ trưởng, mà một số nội dung, trực tiếp các Phó Thủ tướng đã tham gia phát biểu giải trình, làm rõ các vấn đề được các đại biểu Quốc hội góp ý. Phía sau mỗi nội dung Quốc hội xem xét, quyết định là những yêu cầu cấp thiết của đất nước, những khó khăn của doanh nghiệp và mong đợi của cử tri, Nhân dân.

Theo PGS.TS Bùi Văn Dũng, Quốc hội đã truyền đi một thông điệp rõ ràng, trước yêu cầu phát triển nhanh của đất nước, Quốc hội phải hành động nhanh hơn, quyết đoán hơn. Đồng thời, mỗi quyết sách vẫn phải được cân nhắc kỹ lưỡng, dựa trên cơ sở khoa học, thực tiễn và lợi ích lâu dài của quốc gia, dân tộc.

PGS.TS Nguyễn Ngọc Sơn, Ủy viên là đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường nhìn nhận, kỳ họp này có khối lượng công việc rất lớn, trong khi các dự án luật đều được thực hiện theo trình tự rút gọn. Các đại biểu làm việc cả thứ bảy, chủ nhật. Từ quá trình thảo luận của Quốc hội đối với những nội dung trong Đợt 1 của kỳ họp, ông Sơn đánh giá, tại các phiên thảo luận ở Tổ cũng như tại Hội trường, các đại biểu Quốc hội đã thảo luận tập trung vào những vấn đề cốt lõi các dự án, dự thảo nghị quyết, dự thảo luật.