Tư vấn cai nghiện thuốc lá ngày càng được chú trọng

Theo tài liệu nghiên cứu về thực trạng sử dụng thuốc lá ở người từ 15 tuổi trở lên và công tác phòng, chống tác hại thuốc lá năm 2026, tỷ lệ người hút thuốc được nhân viên y tế khuyên bỏ thuốc đã tăng từ 29,7% năm 2010 lên khoảng 90% năm 2023.

Đây được xem là một chỉ dấu quan trọng cho thấy hoạt động tư vấn cai nghiện thuốc lá đã được lồng ghép ngày càng tích cực hơn trong quá trình khám, chữa bệnh, chăm sóc sức khỏe và truyền thông tại cơ sở y tế.

Cai nghiện thuốc lá là một trong những nội dung quan trọng của công tác phòng, chống tác hại thuốc lá. Theo Tổ chức Y tế thế giới, hỗ trợ người hút thuốc bỏ thuốc là một trong sáu nhóm giải pháp chính trong gói MPOWER, bên cạnh giám sát sử dụng thuốc lá, bảo vệ người dân khỏi khói thuốc, cảnh báo tác hại, cấm quảng cáo - khuyến mại - tài trợ thuốc lá và tăng thuế thuốc lá.

Tại Việt Nam, công tác này có nền tảng pháp lý từ việc Việt Nam phê chuẩn Công ước khung của Tổ chức Y tế thế giới về kiểm soát thuốc lá năm 2004; Công ước có hiệu lực tại Việt Nam từ tháng 3/2005. Sau đó, Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá được Quốc hội thông qua năm 2012 và có hiệu lực từ ngày 1/5/2013.

Luật đã tạo hành lang pháp lý quan trọng cho các biện pháp giảm nhu cầu sử dụng thuốc lá, bảo vệ người dân khỏi phơi nhiễm khói thuốc thụ động, kiểm soát quảng cáo, khuyến mại và tài trợ thuốc lá, đồng thời hỗ trợ cai nghiện và truyền thông thay đổi hành vi.

Trong thời gian qua, cùng với truyền thông nâng cao nhận thức tại các địa phương, hiểu biết của người dân về tác hại của thuốc lá đã cải thiện rõ rệt. Dữ liệu tổng hợp giai đoạn 2010 - 2023 cho thấy, tỷ lệ người từ 15 tuổi trở lên nhận biết hút thuốc lá gây các bệnh nguy hiểm tăng từ 55,5% năm 2010 lên 88,2% năm 2023. Theo báo cáo của các bệnh viện nhận hỗ trợ từ Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá, trong giai đoạn 2015-2025, hơn 275.000 lượt bệnh nhân đã được tư vấn cai nghiện thuốc lá.

Sự thay đổi này có ý nghĩa quan trọng đối với hoạt động tư vấn cai nghiện. Khi người dân hiểu rõ hơn về tác hại của thuốc lá, việc tiếp nhận khuyến cáo bỏ thuốc từ nhân viên y tế có thể thuận lợi hơn. Đồng thời, người hút thuốc cũng có thêm động lực để cân nhắc thay đổi hành vi, xây dựng kế hoạch bỏ thuốc và tìm kiếm hỗ trợ chuyên môn khi cần thiết.

Theo tài liệu, Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá, được thành lập theo Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá và Quyết định số 47/2013/QĐ-TTg, là cơ chế tài chính quan trọng giúp duy trì các hoạt động kiểm soát thuốc lá tại Việt Nam.

Quỹ đã hỗ trợ các bộ, ngành, tổ chức chính trị - xã hội, địa phương, bệnh viện, trường học và các đơn vị chuyên môn triển khai truyền thông, xây dựng mô hình không khói thuốc, đào tạo mạng lưới cán bộ, hỗ trợ cai nghiện và thực hiện các nghiên cứu giám sát.

Nhờ những nỗ lực này, Việt Nam đã đạt được một số tiến bộ trong phòng, chống tác hại thuốc lá. Tỷ lệ hút thuốc chung ở người trưởng thành giảm từ 23,8% năm 2010 xuống còn 17,8% năm 2024. Tỷ lệ hút thuốc lá ở nam giới giảm từ 47,4% năm 2010 xuống 35,3% năm 2024; tỷ lệ ở nữ giới duy trì ở mức thấp, từ 1,4% năm 2010 còn 1,1% năm 2024.

Tuy nhiên, Việt Nam vẫn thuộc nhóm quốc gia có tỷ lệ hút thuốc ở nam giới cao. Bên cạnh đó, sự gia tăng của thuốc lá điện tử và các sản phẩm thuốc lá mới đặt ra thách thức lớn cho công tác phòng, chống tác hại thuốc lá, trong đó có hoạt động tư vấn cai nghiện.

Tài liệu cho biết, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử năm 2023 là 3,7%, tăng so với mức 0,2% năm 2015. Đáng chú ý, nhóm tuổi 15 - 24 có tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử cao nhất, ở mức 7,3%. Điều này cho thấy công tác tư vấn, truyền thông và hỗ trợ cai nghiện không chỉ cần tập trung vào người hút thuốc lá điếu truyền thống, mà còn phải mở rộng trước sự xuất hiện của các sản phẩm nicotine mới.

Các chuyên gia cho rằng, tư vấn cai nghiện thuốc lá tại cơ sở y tế cần được xem là hoạt động thường quy. Người hút thuốc khi đến khám bệnh, đặc biệt là người mắc các bệnh liên quan đến tim mạch, hô hấp, ung thư, đái tháo đường hoặc bệnh mạn tính khác, cần được hỏi về tình trạng sử dụng thuốc lá, được tư vấn nguy cơ và khuyến khích xây dựng kế hoạch bỏ thuốc phù hợp.

Việc tư vấn không chỉ dừng ở lời khuyên chung chung, mà cần giúp người hút thuốc nhận diện mức độ lệ thuộc nicotine, tiền sử cai thuốc, động lực bỏ thuốc, những lần bỏ thuốc chưa thành công, yếu tố nguy cơ tái hút và kế hoạch bỏ thuốc trong tương lai.

Hoạt động này cũng cần sự phối hợp giữa cơ sở y tế, truyền thông cộng đồng, môi trường không khói thuốc tại nơi làm việc, trường học, bệnh viện và các chính sách kiểm soát nguồn cung, quảng cáo, khuyến mại thuốc lá.