Tục cúng cầu ngư trong dịp đầu năm của người dân ven biển
Cúng cầu ngư - phong tục truyền thống đã có từ xa xưa của ngư dân vùng biển bãi ngang Hà Lợi Trung (xã Bến Hải, tỉnh Quảng Trị) mang ý nghĩa cầu mong đất trời thuận hòa, cả năm làm ăn thuận lợi…
Theo các vị cao niên ở thôn Hà Lợi Trung (xã Bến Hải, tỉnh Quảng Trị), cúng cầu ngư đầu năm là lễ hội truyền thống, được lưu truyền từ bao đời nay bởi người dân địa phương. Lễ cúng mang ý nghĩa cầu mong đất trời thuận hòa, cả năm làm ăn thuận lợi, xuôi chèo mát mái, ngư dân dồi dào sức khỏe, đi biển đánh bắt được tôm cá đầy khoang… Lễ cúng thường được tổ chức vào 24/2 Âm lịch hằng năm.
Ngư dân Trần Xuân Luyến (trú thôn Hà Lợi Trung) chia sẻ, đi biển là sinh kế của gia đình ông và của rất nhiều hộ dân trong thôn. Họ - những con người sinh ra và lớn lên ở vùng bãi ngang ven biển đã sớm được tôi luyện bởi cái nắng, cái gió nên không nề hà khó khăn, gian khổ, chỉ cầu mong “trời êm, biển lặng” để ra khơi đánh bắt được nhiều tôm cá về bán, kiếm tiền chăm lo cho gia đình.
Đồng tình với điều này, ngư dân Phan Xuân Thông (cùng trú thôn Hà Lợi Trung) cho biết, tất cả ngư dân trong thôn đều tham gia lễ cúng cầu ngư đầu năm. Buổi lễ không chỉ là dịp họ cầu mong những điều tốt đẹp trong năm mới mà còn là cơ hội để tất cả ngư dân quây quần, chúc tụng nhau nhân dịp đầu Xuân.
Theo Trưởng thôn Hà Lợi Trung Lê Bang, toàn thôn hiện có 268 hộ dân với 1.158 nhân khẩu và có 65 chiếc thuyền đánh bắt cá. “Đi biển là nghề chính của người dân trong thôn. Mỗi chuyến thuyền đánh bắt thường có 1 đến 2 người nên hiện có khoảng 70% hộ dân toàn thôn gắn với nghề đánh bắt trên biển. Năm 2025, nghề khai thác thủy sản toàn thôn ước đạt hơn 7 tỷ đồng”, ông Bang cho hay.
Nói về lễ cúng cầu ngư đầu năm, Trưởng thôn Hà Lợi Trung cho biết, lễ vật trong lễ cúng của người dân địa phương thường có một con heo, xôi… và do một vị Hội chủ cùng các bậc cao niên thay mặt toàn thể ngư dân đứng ra làm lễ.
Các lễ vật sắm sửa để dâng lên thần biển, thần cá ông (cá voi). Bởi lẽ, tương truyền rằng, cá ông thường dẫn đường cho các ngư dân đến những nơi có luồng cá trích, cá nục, cá cơm… và cứu giúp họ khi gặp hoạn nạn trên biển. Vì vậy, ngư dân luôn dành cho cá ông sự kính trọng, trường hợp gặp cá ông chết, trôi dạt vào bờ, họ sẽ vớt lên, làm lễ chôn cất chu toàn, có nơi còn xây dựng lăng miếu để thờ phụng.
Khi các lễ vật dâng lên thần biển, thần cá ông đã được bày biện đầy đủ, Hội chủ sẽ bắt đầu lễ cúng với bài văn tế có nội dung cầu mong thần biển, thần cá ông phù hộ cho ngư dân sức khỏe dồi dào, cả năm làm ăn thuận lợi, đánh bắt được nhiều tôm cá, luôn bình an trong các chuyến ra khơi… Theo phong tục địa phương, tuần tự mỗi năm sẽ có một xóm đảm nhận trách nhiệm vụ chuẩn bị từ khâu lập đàn đến chuẩn bị lễ vật. Các ngư dân tùy theo điều kiện, tự nguyện đóng để sắm sửa lễ vật và liên hoan sau đó.
“Thôn Hà Lợi Trung hiện có 9 dòng họ. 9 vị Trưởng họ sẽ ngồi lại với nhau, bàn bạc, thống nhất và chọn ra vị Hội chủ. Vị Hội chủ thường là người đức cao vọng trọng, có uy tín trong cộng đồng, trong nhà không có tang và tuổi hợp với năm đó. Một người có thể đảm nhận vị trí Hội chủ trong nhiều năm”, Trưởng thôn Hà Lợi Trung thông tin thêm.
