Ung thư ở trẻ em: Cần phát hiện sớm và điều trị kịp thời

Trong bức tranh chung về ung thư tại Việt Nam, số ca mắc mới đang có xu hướng gia tăng. Theo PGS.TS Đỗ Anh Tú - Phó Giám đốc Bệnh viện K, Chánh Văn phòng Hội Ung thư Việt Nam, số liệu mới đây từ GLOBOCAN cho thấy Việt Nam ghi nhận gần 180.000 ca ung thư mới mỗi năm. So với khoảng 16 năm trước, số ca mắc đã tăng gần 60%, số tử vong tăng khoảng 35% và dự báo tiếp tục gia tăng trong những thập niên tới.

Với trẻ em, BSCKII Nguyễn Đình Văn - Trưởng khoa Ung bướu - Huyết học, Bệnh viện Nhi Đồng 2 cho biết, ung thư nhi hiếm gặp hơn ung thư người lớn nên dễ bị bỏ quên. Thậm chí, nhiều người vẫn không nghĩ trẻ em cũng có thể mắc ung thư, bởi cho rằng trẻ chưa tiếp xúc nhiều với thuốc lá, hóa chất, rượu bia hoặc các yếu tố môi trường như người trưởng thành.

Theo các chuyên gia, khó khăn lớn nhất hiện nay là ung thư nhi không có chương trình tầm soát thường quy trên diện rộng, trong khi các triệu chứng ở trẻ thường khởi phát cấp tính và diễn tiến nhanh, khiến việc phát hiện sớm phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm lâm sàng của bác sĩ. Do đó, thay vì tầm soát đại trà, điều quan trọng hơn là nhận diện kịp thời các dấu hiệu bất thường, chuyển tuyến đúng lúc và điều trị tại cơ sở chuyên sâu.

Tuy nhiên, chính việc ung thư nhi ít được nghĩ đến lại dẫn đến tình trạng chẩn đoán ban đầu dễ bị nhầm lẫn với các bệnh lý nhiễm trùng như nhiễm trùng huyết hay tổn thương đa cơ quan. Khi việc chẩn đoán bị chậm trễ hoặc chuyển tuyến muộn, nhiều trẻ chỉ đến được cơ sở điều trị chuyên sâu khi bệnh đã ở giai đoạn nặng, làm giảm đáng kể cơ hội điều trị hiệu quả.

Dù khả năng chữa khỏi ung thư nhi tương đối cao nếu điều trị đúng, Việt Nam hiện vẫn thiếu mạng lưới điều trị chuyên sâu. Theo BSCKII Nguyễn Đình Văn, cả nước chỉ có khoảng 10 trung tâm điều trị ung thư nhi, trong khi mỗi năm có khoảng 3.000 - 3.500 trẻ mắc ung thư cần điều trị. Số bệnh nhi tập trung về một số ít cơ sở khiến các trung tâm phải đối mặt với áp lực lớn về giường bệnh, phòng điều trị, nhân lực và năng lực chăm sóc.

Điểm nghẽn lớn khác là nhân lực. Số bác sĩ trên cả nước có thể điều trị ung thư nhi hiện chưa đến 100 người. Trong khi đó, ung thư nhi là lĩnh vực có cường độ công việc cao, rủi ro chuyên môn lớn và áp lực cảm xúc nặng nề. Ngay cả tại các bệnh viện lớn, số bác sĩ lựa chọn theo đuổi chuyên ngành này vẫn còn ít.

Không chỉ bác sĩ, điều dưỡng ung thư nhi cũng cần kỹ năng chuyên biệt như truyền hóa chất, theo dõi độc tính thuốc, chăm sóc trẻ suy giảm miễn dịch, phòng ngừa nhiễm trùng và hỗ trợ tâm lý cho bệnh nhi, gia đình. Những kỹ năng này cần được đào tạo bài bản, liên tục, thay vì chỉ dựa vào kinh nghiệm tích lũy tại bệnh viện.

Từ thực trạng này, các chuyên gia đề xuất cần mở rộng mạng lưới điều trị ung thư nhi từ trung tâm chuyên sâu đến tuyến dưới theo mô hình vệ tinh. Các trung tâm tuyến trên cần giữ vai trò chẩn đoán, xây dựng phác đồ, điều trị chuyên sâu và xử trí ca nặng; trong khi tuyến dưới được đào tạo để hỗ trợ chăm sóc, theo dõi, xử trí một số tình huống thường gặp và tiếp nhận bệnh nhi ở giai đoạn duy trì khi đủ điều kiện.

Bên cạnh đó, cần tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, mở rộng phòng điều trị đạt yêu cầu kiểm soát nhiễm khuẩn, phát triển nhân lực bác sĩ, điều dưỡng chuyên sâu và có chính sách đãi ngộ đủ hấp dẫn để giữ người. Với những gia đình khó khăn, cần mở rộng hỗ trợ bảo hiểm y tế và các chi phí ngoài viện phí như đi lại, ăn ở, sinh hoạt trong thời gian điều trị dài ngày.

PGS Nguyễn Tri Thức - Thứ trưởng Bộ Y tế, cho rằng công tác phòng, chống ung thư cần tiếp tục chuyển mạnh từ tư duy điều trị sang phòng bệnh, phát hiện sớm. Với ung thư nhi, tinh thần này cần được hiểu theo hướng nâng cao nhận thức, phát hiện dấu hiệu nghi ngờ, chuyển tuyến đúng và bảo đảm trẻ được tiếp cận điều trị chuyên sâu kịp thời.