Văn hóa Cơ Tu - sức hút mới giữa đại ngàn Trường Sơn
Những năm gần đây, bản đồ du lịch Đà Nẵng không còn gói gọn trong những bãi biển xanh ngắt hay các di sản nổi tiếng. Phía tây thành phố, nơi đại ngàn Trường Sơn hùng vĩ, đang dần trở thành điểm đến hấp dẫn, nơi văn hóa Cơ Tu tạo nên sức hút đặc biệt đối với du khách gần xa.
Âm vang nơi đại ngàn
Một lần về xã Sông Kôn đúng dịp Ngày hội văn hóa truyền thống Cơ Tu, chúng tôi chứng kiến từ sáng sớm những con đường dẫn về trung tâm xã đã rộn ràng sắc đỏ, sắc đen của các bộ thổ cẩm tinh xảo. Tiếng tù và ngân dài qua nương rẫy như lời hiệu triệu mở đầu cho vũ điệu tung tung da dá.
Quanh cây nêu cao vút, những vòng người đan chặt vào nhau; thanh niên mạnh mẽ trong điệu múa săn bắn, thiếu nữ uyển chuyển với đôi tay dâng trời đất. Tiếng cồng chiêng vang lên như nhịp điệu quen thuộc của núi rừng, kết nối con cháu hôm nay với cội nguồn tổ tiên.
Ông Đỗ Hữu Tùng - Chủ tịch UBND xã Sông Kôn cho biết: “Ngày hội không chỉ là một sự kiện văn hóa. Đây là dịp để 11 thôn làng cùng giới thiệu những nét tinh túy nhất của dân tộc mình, từ hát lý, nói lý đến các nghi lễ cưới hỏi, mừng nhà mới… để du khách hiểu rằng văn hóa Cơ Tu là một kho tàng phong phú.”
Thực tế cho thấy, việc tổ chức các lễ hội quy mô cộng đồng đang giúp biến di sản thành nguồn lực phát triển. Thông qua các chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số, chính quyền địa phương đã lồng ghép bảo tồn văn hóa với đào tạo kỹ năng du lịch cho người dân. Nhờ đó, nhiều giá trị truyền thống dần trở thành sản phẩm du lịch độc đáo.
Giữ hồn văn hóa trong đời sống
Rời xã Sông Kôn, chúng tôi đến thôn Đhrôồng của huyện Đông Giang và các vùng lân cận như Nam Giang, Tây Giang. Ở đây, câu chuyện bảo tồn văn hóa không chỉ nằm trong lễ hội mà hiện diện trong từng nếp nhà, từng khung cửi.
Tại Đhrôồng, âm thanh lách cách của khung dệt thổ cẩm đã trở thành giai điệu quen thuộc đón khách phương xa. Những tấm vải dệt tay với hoa văn cườm trắng trên nền chàm đen – loại trang phục vốn chỉ dùng trong dịp trọng đại – nay trở thành những món quà lưu niệm được nhiều du khách yêu thích.
Chị Bhling Treng - Tổ trưởng Tổ hợp tác dệt thổ cẩm thôn Đhrôồng, chia sẻ: “Ngày trước phụ nữ dệt chỉ để mặc thôi. Nay có khách du lịch, nhất là khách nước ngoài, họ rất thích xem mình dệt. Có người còn thuê trang phục chụp ảnh, thậm chí ngồi xuống học dệt. Nhờ vậy chị em có thêm thu nhập nên ai cũng gắn bó với nghề.”
Mô hình “Làng du lịch Cơ Tu” tại Đông Giang là minh chứng cho sự thích ứng của cộng đồng địa phương. Du khách đến đây không chỉ tham quan mà còn có thể trải nghiệm đời sống bản địa: ngủ nhà sàn, ăn cơm lam, uống rượu cần và nghe kể chuyện bên bếp lửa nhà Gươl.
Chính quyền địa phương cũng triển khai các đề án giai đoạn 2023–2025 nhằm nâng cấp hạ tầng giao thông, hỗ trợ vốn cho các làng nghề điêu khắc gỗ, dệt thổ cẩm, từng bước hình thành các điểm du lịch cộng đồng đặc trưng.
Nếu Đông Giang được xem là cửa ngõ, thì Tây Giang lại là vùng đất lưu giữ nhiều giá trị văn hóa Cơ Tu. Giữa mây núi trùng điệp, những ngôi nhà dài chạm khắc tinh tế và hệ thống ruộng bậc thang tạo nên khung cảnh đặc trưng của miền sơn cước.
Ông Bhling Mia - Bí thư Đảng ủy xã Tây Giang cho biết: “Chúng tôi xác định văn hóa là gốc, du lịch là hướng phát triển. Khi bản sắc được gìn giữ, từ điệu múa đến nghề điêu khắc gỗ, du lịch cộng đồng sẽ phát triển bền vững. Địa phương không chạy theo du lịch xô bồ mà lựa chọn cách làm phù hợp để giữ hồn văn hóa cho thế hệ sau.”
Hướng đi bền vững cho vùng cao
Sự kết hợp giữa du lịch sinh thái và văn hóa truyền thống đang mở ra hướng phát triển mới cho vùng cao phía tây Đà Nẵng. Mỗi ngôi làng dần trở thành một “bảo tàng sống”, nơi các giá trị văn hóa được gìn giữ trong chính nhịp sống thường ngày của cộng đồng.
Ở Tây Giang, nhiều nghi lễ truyền thống như lễ mừng lúa mới, lễ tạ ơn rừng hay điệu múa tung tung da dá được khôi phục và duy trì trong đời sống cộng đồng. Cùng với đó, rừng pơ mu di sản với hàng nghìn cây cổ thụ hàng trăm năm tuổi cũng trở thành điểm đến sinh thái đặc biệt.
Khi du khách trầm trồ trước một bức tượng gỗ chạm khắc tinh xảo hay hào hứng học những bước múa truyền thống của người Cơ Tu, giá trị văn hóa của cộng đồng nơi đây đang được lan tỏa theo cách tự nhiên nhất.
Giữa nhịp sống hiện đại, những đứa trẻ Cơ Tu vẫn học cách dệt vải, học điệu múa truyền thống như cha ông từ bao đời. Mạch nguồn văn hóa ấy vẫn âm thầm chảy qua từng bản làng, tạo nên sức hút riêng cho vùng đại ngàn phía tây Đà Nẵng.
