Vết thương nhỏ, nguy cơ tử vong lớn

Thực tế điều trị tại Bệnh viện Bạch Mai thời gian gần đây cho thấy, sự chủ quan với những tổn thương rất nhỏ có thể khiến người bệnh rơi vào tình trạng nguy kịch, phải hồi sức kéo dài, thậm chí đe dọa tính mạng.

Thời gian qua, Viện Y học Nhiệt đới (Bệnh viện Bạch Mai) liên tục tiếp nhận nhiều ca uốn ván nặng. Đáng chú ý, phần lớn người bệnh trước đó đều khỏe mạnh, sinh hoạt và lao động bình thường. Điểm chung của nhiều trường hợp là chỉ bị những tổn thương tưởng như không đáng kể: mạt sắt bắn vào tay khi làm việc, vật sắc cứa xước trong lúc lao động, nhiễm trùng sau làm răng hoặc dẫm phải mảnh gạch vỡ dính bùn đất ngoài công trường. Vì nghĩ vết thương nhỏ, nhiều người tự sơ cứu tại nhà rồi tiếp tục công việc, không đến cơ sở y tế và cũng không tiêm phòng uốn ván sau chấn thương.

Chỉ đến khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường như nói khó, cứng hàm, nuốt vướng, đau tức ngực, co cứng cơ, người bệnh mới nhập viện. Tuy nhiên, ở thời điểm đó, bệnh thường đã bước vào giai đoạn nguy hiểm. Có trường hợp phải mở khí quản, thở máy, lọc máu kéo dài; có trường hợp xuất hiện rối loạn thần kinh thực vật, tụt huyết áp, sốc nhiễm khuẩn, viêm phổi nặng. Việc điều trị vì thế không chỉ khó khăn, tốn kém mà còn kéo dài hàng tuần, thậm chí hàng tháng, với nguy cơ tử vong cao.

Điều đáng lo là hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu đối với phần độc tố uốn ván đã gắn vào hệ thần kinh. Điều trị chủ yếu nhằm trung hòa phần độc tố còn lưu hành, kiểm soát co giật, hỗ trợ hô hấp, chống nhiễm khuẩn, chăm sóc dinh dưỡng và phòng ngừa biến chứng. Khi bệnh đã biểu hiện rầm rộ, quá trình điều trị rất phức tạp. Dù y học hiện đại đã có nhiều tiến bộ, uốn ván vẫn có tỷ lệ tử vong cao nếu phát hiện muộn hoặc người bệnh nhập viện trong tình trạng nặng.

TS.BS Đoàn Thu Trà - Quyền Viện trưởng Viện Y học Nhiệt đới (Bệnh viện Bạch Mai) cảnh báo, nhiều người hiện vẫn chủ quan với các vết thương ngoài da, đặc biệt là nam giới lao động tự do, công nhân cơ khí, thợ xây dựng, nông dân và những người thường xuyên tiếp xúc với đất, bùn, kim loại, công trường. Chỉ một vết đâm xuyên bởi vật sắc nhọn, một vết thương dính đất cát, rỉ sét hoặc vùng mô bị dập nát cũng có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn uốn ván phát triển.

Sự chủ quan còn đến từ nhận thức sai lầm rằng chỉ vết thương lớn, chảy nhiều máu mới đáng lo. Trên thực tế, uốn ván không phụ thuộc vào kích thước vết thương. Một vết thương nhỏ nhưng sâu, bẩn, bị che kín, không được rửa sạch và sát khuẩn đúng cách vẫn có thể là cửa ngõ để vi khuẩn xâm nhập. Ngược lại, vết thương lớn nhưng được xử trí đúng, tiêm phòng kịp thời và theo dõi đầy đủ có thể giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh.

Một vấn đề khác là nhiều người trưởng thành không nhớ tình trạng tiêm phòng uốn ván của mình. Không ít người từng được tiêm vaccine trong chương trình tiêm chủng khi còn nhỏ nhưng nhiều năm không tiêm nhắc lại, khiến khả năng bảo vệ suy giảm. Trong khi đó, uốn ván không tạo miễn dịch tự nhiên bền vững sau khi mắc bệnh. Người từng bị uốn ván vẫn có thể mắc lại nếu không được tiêm phòng đầy đủ. Vì vậy, tiêm vaccine định kỳ và tiêm nhắc đúng khuyến cáo là biện pháp quan trọng nhất để phòng bệnh.

Theo BS Đoàn Thu Trà, những người thường xuyên làm việc trong môi trường nguy cơ cao như thợ cơ khí, công nhân xây dựng, nông dân, người thu gom phế liệu, người làm vườn, chăn nuôi, vệ sinh môi trường cần chủ động tiêm phòng đầy đủ và tiêm nhắc theo hướng dẫn. Trong lao động, cần sử dụng găng tay, giày bảo hộ, quần áo bảo hộ khi tiếp xúc với kim loại sắc nhọn, đất bùn, vật liệu xây dựng hoặc môi trường dễ gây chấn thương.

Uốn ván là bệnh nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa bằng vaccine và xử trí vết thương đúng cách. Vì vậy, thông điệp quan trọng nhất không phải là chờ đến khi có dấu hiệu cứng hàm, co giật mới đi viện, mà là không chủ quan ngay từ thời điểm bị thương. Một vết xước nhỏ, một mảnh gạch dính bùn đất hay một mạt sắt găm vào tay không nên xem nhẹ nếu chưa được làm sạch, đánh giá và dự phòng đúng.