Vì sao tàu hút cát vẫn công khai hoạt động trên sông Chảy sau lệnh dừng?
Mặc dù UBND tỉnh Lào Cai đã ban hành quyết định dừng hoạt động đối với các mỏ cát sỏi chưa đủ điều kiện pháp lý, nhiều tàu hút cát vẫn công khai hoạt động trên sông Chảy (đoạn chạy qua xã Khánh Hòa). Trái ngược với phản ánh của dân gian và ghi nhận thực địa của phóng viên, các biên bản kiểm tra, báo cáo của chính quyền địa phương lại thể hiện không phát hiện vi phạm khai thác tại thời điểm kiểm tra.
Sau Lệnh dừng, tàu hút cát vẫn hoạt động trên sông Chảy
Ngày 17/4/2026, UBND tỉnh Lào Cai ban hành Quyết định số 2916/QĐ-UBND về việc dừng hoạt động khai thác khoáng sản đối với 13 điểm mỏ cát sỏi chưa hoàn thiện thủ tục theo quy định như: chưa hoàn thiện thủ tục thuê đất, chưa lắp đặt thiết bị quản lý, kiểm soát sản lượng; chưa đáp ứng đầy đủ các điều kiện quản lý bắt buộc theo quy định nhưng hiện vẫn đang tổ chức khai thác.
Trong số các mỏ bị dừng hoạt động có các điểm khai thác cát, sỏi trên sông Chảy tại xã Khánh Hòa của Công ty Cổ phần Khoáng sản Đức Thịnh, Công ty Cổ phần Thủy điện Tân Lĩnh và Công ty Cổ phần Xây dựng An Phúc Yên Bái.
Đối với các mỏ đang tạm dừng khai thác của Công ty Cổ phần Khoáng sản và Xây dựng Hoàng Phát, Hợp tác xã Phú Quang trên địa bàn xã Khánh Hòa, UBND tỉnh Lào Cai yêu cầu các đơn vị khẩn trương hoàn thiện đầy đủ các thủ tục có liên quan.
UBND tỉnh Lào Cai yêu cầu, các đơn vị chỉ được phép đưa mỏ vào tiếp tục hoạt động sau khi khắc phục đầy đủ các tồn tại, hạn chế và được Sở Nông nghiệp và Môi trường, UBND xã, phường sở tại kiểm tra, xác nhận đủ điều kiện hoạt động trở lại theo quy định.
Thực hiện chỉ đạo của UBND tỉnh, UBND xã Khánh Hòa đã ban hành một số văn bản yêu cầu các lực lượng chức năng tăng cường kiểm tra, giám sát việc chấp hành lệnh dừng khai thác, kịp thời phát hiện và xử lý các trường hợp vi phạm.
Tuy nhiên, theo phản ánh của người dân, sau khi quyết định dừng có hiệu lực, trên đoạn sông Chảy trên địa bàn làng Chã xã Khánh Hòa (giáp danh xã Phúc Khánh) vẫn thường xuyên xuất hiện nhiều tàu hút cát hoạt động.
Ông Phùng Xuân V. (người dân làng Chã, xã Khánh Hòa) phản ánh: Nhiều thời điểm các tàu hút cát hoạt động sát bờ khiến ảnh hưởng đến đất nông nghiệp của người dân. “Khi nước sông dâng cao thì tàu hoạt động xa bờ hơn, còn khi nước xuống thấp, các tàu lại cắm đầu sát mép sông để hút cát”, ông V. phản ánh.
Theo ông V. khu vực này có khoảng hơn 30 hộ dân bị ảnh hưởng. Trước đây mỗi vụ người dân gieo được vài kilôgam giống ngô, nhưng do đất bị sạt lở nên hiện chỉ còn gieo được vài lạng. Có vị trí bờ sông đã bị khoét sâu khoảng 30 mét so với trước đây.
Không chỉ đất sản xuất bị thu hẹp, người dân còn phản ánh trong gần đây thường xuyên có từ 3 đến 4 tàu hút cát hoạt động cùng lúc, tiếng máy nổ kéo dài khiến khu vực ven sông luôn trong tình trạng náo động.
Trong nhiều ngày giữa và cuối tháng 7/2026, tại đoạn sông Chảy thuộc Làng Chã, xã Khánh Hòa giáp danh xã Phúc Khánh, phóng viên ghi nhận nhiều phương tiện thủy liên tục hoạt động trên lòng sông. Một số tàu không gắn biển hiệu hoặc không thể hiện thông tin nhận diện hạ thiết bị xuống lòng sông Chảy để hút cát. Thậm chí có nhiều tàu hút tiến sát bờ để khai thác cát.
Hoạt động khai thác diễn ra giữa ban ngày, ngay gần khu dân cư và tuyến đường ven sông, nơi người dân và người tham gia giao thông có thể dễ dàng quan sát. Tiếng động cơ từ tàu và máy móc hoạt động liên tục khiến cả khúc sông trở nên ồn ào.
Đáng chú ý, trong hai ngày 28 và 29/7/2026, phóng viên ghi nhận nhiều tàu khai thác hoạt động cùng thời điểm trên đoạn sông Chảy qua xã Khánh Hòa. Có thời điểm, tàu công suất lớn sử dụng thiết bị cơ giới đưa cát, sỏi từ dưới lòng sông lên khoang chứa. Chỉ sau khoảng 20-30 phút, nhiều tàu đã đầy vật liệu rồi nhanh chóng di chuyển. Một số tàu tập kết về khu vực bến bãi ngay cạnh đó để bơm cát lên bãi tập kết.
Tại đây, máy xúc liên tục xúc cát lên các xe tải chờ sẵn để vận chuyển ra khỏi khu vực. Toàn bộ quá trình diễn ra công khai với sự xuất hiện liên tục của tàu khai thác, máy xúc và xe tải.
Nhiều đợt kiểm tra nhưng vẫn “không phát hiện” khai thác?
Ngày 15/7/2026, sau khi tiếp nhận phản ánh của người dân và hình ảnh do phóng viên cung cấp, Chủ tịch UBND xã Khánh Hòa Phùng Trung Hải đã ban hành Văn bản số 895/UBND-KT yêu cầu các tổ chức, cá nhân khai thác cát trên địa bàn nghiêm túc chấp hành quy định của pháp luật và các chỉ đạo của UBND tỉnh Lào Cai. Công an xã được giao chủ trì, phối hợp với phòng kinh tế xã và các lực lượng chức năng tăng cường tuần tra, kiểm tra các khu vực có nguy cơ phát sinh khai thác khoáng sản trái phép, kịp thời phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm.
Chiều 16/7, tổ công tác của UBND xã Khánh Hòa và Công an xã kiểm tra tại Công ty Cổ phần Khoáng sản Đức Thịnh. Theo biên bản, thời điểm kiểm tra có tàu neo đậu tại khu vực mỏ nhưng không ghi nhận hoạt động khai thác. Tại bãi tập kết có một máy xúc đang dọn bãi, khu vực đã lắp đặt camera giám sát nhưng chưa có trạm cân theo quy định. Doanh nghiệp cũng chưa cung cấp được các hồ sơ liên quan đến hoạt động khai thác khoáng sản theo yêu cầu của đoàn kiểm tra.
Sau khi nhận được thông tin về hoạt động khai thác vẫn diễn ra trên sông Chảy tại xã Khánh Hòa, ngày 17/7, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lào Cai có Văn bản số 6793/SNNMT-KS đề nghị UBND xã Khánh Hòa tăng cường quản lý địa bàn, thường xuyên kiểm tra, giám sát việc chấp hành lệnh dừng khai thác, vận chuyển, tập kết cát, sỏi.
Đồng thời, địa phương phải khẩn trương tổ chức kiểm tra ngay thực địa tại khu vực được phản ánh và các khu vực có nguy cơ phát sinh hoạt động khai thác khoáng sản trái phép; kịp thời phát hiện, ngăn chặn và xử lý theo thẩm quyền đối với các hành vi vi phạm quy định của pháp luật về khoáng sản, đất đai, bảo vệ môi trường, giao thông đường thủy nội địa, đê điều.
Đến ngày 20/7, Chủ tịch UBND xã Khánh Hòa tiếp tục ban hành Văn bản số 911/UBND-KT, giao Công an xã chủ trì phối hợp với các đơn vị liên quan kiểm tra thực địa tại khu vực sông Chảy, đoạn qua làng Chã và những vị trí có nguy cơ phát sinh khai thác trái phép.
Ngày 21/7, phóng viên tiếp tục ghi nhận hình ảnh các tàu khai thác cát trên sông Chảy trên địa bàn xã Khánh Hòa nên tiếp tục chuyển thông tin, hình ảnh cho lãnh đạo xã Khánh Hoà xem xét, chỉ đạo xử lý. Chủ tịch UBND xã Khánh Hòa Phùng Trung Hải tiếp nhận và cho biết sẽ cho cán bộ đi kiểm tra.
Ngày 23/7/2026, ông Hoàng Văn Đình - Phó Chủ tịch UBND xã Khánh Hòa ký ban hành văn bản số 330 /BC-UBND, báo cáo Kết quả kiểm tra việc chấp hành các quy định của pháp luật trong hoạt động khai thác cát, sỏi trên địa bàn xã Khánh Hòa gửi Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lào Cai.
Theo báo cáo, tại thời điểm kiểm tra ngày 21/7/2026, Công ty Cổ phần Thủy điện Tân Lĩnh không có hoạt động khai thác khoáng sản. UBND xã yêu cầu doanh nghiệp tiếp tục dừng toàn bộ hoạt động cho đến khi hoàn thành các điều kiện theo quy định.
Đối với Công ty Cổ phần Khoáng sản Đức Thịnh, đoàn kiểm tra cũng kết luận không phát hiện hoạt động khai thác. Tại khu vực bãi tập kết có tàu neo đậu, trên tàu có khoảng 10 m3 cát; không phát hiện hoạt động bơm hút, khai thác khoáng sản. Đoàn kiểm tra xác định doanh nghiệp đã lắp đặt camera giám sát nhưng chưa lắp đặt trạm cân và khu vực bãi tập kết chưa được cơ quan có thẩm quyền cho thuê đất.
Đại diện doanh nghiệp giải trình, lượng cát trên tàu phát sinh trong quá trình bảo dưỡng máy móc và phần diện tích bãi tập kết là đất được người dân cho mượn để sử dụng.
UBND xã Khánh Hòa sau đó lập biên bản vi phạm hành chính đối với Công ty Cổ phần Khoáng sản Đức Thịnh về hành vi không lắp đặt trạm cân tại vị trí đưa khoáng sản nguyên khai ra khỏi mỏ theo quy định, đồng thời tiếp tục yêu cầu doanh nghiệp dừng toàn bộ hoạt động khai thác cho đến khi được cơ quan có thẩm quyền xác nhận đủ điều kiện hoạt động trở lại.
Tuy nhiên, điều đáng chú ý là sau các đợt kiểm tra nêu trên, trong các ngày 28 và 29/7, phóng viên vẫn tiếp tục ghi nhận nhiều tàu hút cát hoạt động trên đoạn sông Chảy qua xã Khánh Hòa. Nhiều tàu sau khi hút đầy cát tiếp tục di chuyển về bến bãi để bơm vật liệu lên tập kết và vận chuyển bằng xe tải ra khỏi khu vực.
Phóng viên đã liên hệ với ông Phùng Trung Hải, Chủ tịch UBND xã Khánh Hòa để trao đổi, làm rõ những vấn đề trên. Tuy nhiên ông Hải đề nghị Phóng viên liên hệ với ông Hoàng Văn Đình - Phó Chủ tịch UBND xã.
Trao đổi qua điện thoại với phóng viên, ông Hoàng Văn Đình, Phó Chủ tịch UBND xã Khánh Hòa cho rằng việc xử lý gặp nhiều khó khăn do hoạt động khai thác chỉ diễn ra trong từng thời điểm. Theo ông Đình, thời điểm xã kiểm tra tàu chỉ neo đậu không có hoạt động. Muốn xử lý phải xác minh được thời gian, địa điểm cụ thể. Việc này rất khó đối với địa phương.
Thông tin tới phóng viên Báo Đại đoàn kết, lãnh đạo Phòng quản lý khoáng sản và bảo vệ môi trường (Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lào Cai) cho biết, đã nhận được báo cáo của xã Khánh Hòa, Phòng đang tổng hợp báo cáo tỉnh để có ý kiến chỉ đạo.
Theo các văn bản chỉ đạo của UBND tỉnh Lào Cai ban hành cuối năm 2025 và giữa năm 2026, Chủ tịch UBND các xã, phường phải chịu trách nhiệm toàn diện trước UBND tỉnh và trước pháp luật nếu để xảy ra tình trạng khai thác cát, sỏi trái phép trên địa bàn; đồng thời có trách nhiệm kịp thời phát hiện, ngăn chặn và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm.
Tuy nhiên, thực tế ghi nhận tại khu vực sông Chảy thuộc địa bàn xã Khánh Hòa cho thấy, sau khi quyết định dừng hoạt động đối với nhiều mỏ cát có hiệu lực, hoạt động hút cát vẫn nhiều lần diễn ra công khai. Trong khi đó, các đợt kiểm tra của cơ quan chức năng đều không phát hiện hành vi khai thác tại thời điểm kiểm tra.
Sự chênh lệch giữa kết quả kiểm tra và những gì diễn ra ngoài thực địa mà nhân dân địa phương và phóng viên ghi nhận được, đặt ra yêu cầu cần làm rõ trách nhiệm quản lý, giám sát của các cơ quan, đơn vị liên quan, cũng như việc thực thi nghiêm các chỉ đạo của UBND tỉnh Lào Cai đối với hoạt động khai thác khoáng sản trên địa bàn.