Vì sao thí sinh dự thi đánh giá năng lực tăng mạnh?

Quy mô bùng nổ trên diện rộng

Ngay từ những đợt mở đăng ký đầu tiên, sức nóng của các kỳ thi riêng đã được dự báo sẽ vượt mọi kỷ lục trước đó.

Tại ĐH Quốc gia TPHCM, quy mô kỳ thi tiếp tục giữ vị thế dẫn đầu cả nước. Thống kê cho thấy đợt 1 năm 2026 ghi nhận hơn 135.000 thí sinh, nhưng con số này đã nhanh chóng bị phá vỡ ở đợt 2 với hơn 170.000 lượt đăng ký. Tổng lượt dự thi tăng tới 35% so với năm 2025, cho thấy nhu cầu tự khẳng định năng lực của thí sinh đang tăng trưởng mạnh mẽ ngay trong cùng một mùa tuyển sinh.

Cùng chung xu thế đó, tại khu vực phía Bắc, kỳ thi đánh giá năng lực (ĐGNL) (HSA) của ĐH Quốc gia Hà Nội cũng duy trì sức hút ổn định khi phục vụ khoảng 120.000 thí sinh, tăng 30% so với năm trước. Việc tổ chức nhiều đợt thi rải rác từ đầu năm đã tạo điều kiện tối đa cho học sinh lớp 12 chủ động lộ trình xét tuyển sớm, giảm bớt sự lệ thuộc vào kỳ thi tốt nghiệp THPT cuối năm.

Đáng chú ý, kỳ thi Đánh giá tư duy (TSA) của ĐH Bách khoa Hà Nội trở thành tâm điểm của khối ngành kỹ thuật và công nghệ. Năm 2026, kỳ thi tiếp tục mở rộng với nhiều đợt thi tại nhiều tỉnh thành phía Bắc và miền Trung. Với cấu trúc đề thi hiện đại, bài thi TSA được hơn 50 trường ĐH khác tin dùng để xét tuyển, tạo nên một hệ sinh thái tuyển sinh riêng biệt cho khối ngành tư duy logic và kỹ thuật.

Sự lan tỏa này còn lan sang cả các trường sư phạm và khối ngành vũ trang. Nếu như Trường ĐH Sư phạm Hà Nội và ĐH Sư phạm TP.HCM ghi nhận mức tăng trưởng thí sinh kỷ lục khoảng 35%, thì khối ngành Công an và Quân đội cũng có những điều chỉnh mang tính lịch sử. Lần đầu tiên, Bộ Quốc phòng tổ chức kỳ thi ĐGNL chung cho 23 trường trực thuộc, tập trung vào các năng lực cốt lõi theo chương trình giáo dục phổ thông mới. Điều này cho thấy sự đồng bộ hóa trong việc tìm kiếm những nhân tố thực sự phù hợp với yêu cầu đặc thù của từng ngành nghề.

Giải mã sức hút các kỳ thi riêng

Lý giải về việc thí sinh ngày càng tham gia nhiều vào các kỳ thi ĐGNL và kỳ thi riêng, các chuyên gia cho rằng đây không phải là xu hướng nhất thời mà phản ánh sự thay đổi rõ rệt trong cách tiếp cận tuyển sinh của người học. Yếu tố cốt lõi nằm ở việc mở rộng cơ hội trúng tuyển khi thí sinh không còn phụ thuộc vào một phương thức xét tuyển duy nhất.

ThS Cù Xuân Tiến, Trưởng phòng Tuyển sinh và Công tác sinh viên, Trường ĐH Kinh tế - Luật cho biết, riêng kết quả kỳ thi đánh giá năng lực của ĐH Quốc gia TPHCM hiện đã được hơn 100 trường ĐH, cao đẳng trên cả nước sử dụng trong xét tuyển. Bên cạnh đó, thí sinh có thể tham gia nhiều đợt thi trong năm và các trường sẽ lấy mức điểm cao nhất để xét tuyển, qua đó giúp gia tăng đáng kể khả năng trúng tuyển.

Thống kê năm 2025 của ĐH Quốc gia TPHCM cho thấy phần lớn thí sinh dự thi đợt 2 là những em đã tham gia đợt 1 và thuộc nhóm học lực khá, giỏi. TS Nguyễn Quốc Chính, Giám đốc Trung tâm Khảo thí và Đánh giá chất lượng đào tạo (ĐH Quốc gia TPHCM) nhận định, việc tổ chức nhiều đợt thi còn góp phần giảm áp lực tâm lý cho thí sinh. Sau lần dự thi đầu tiên, các em có cơ hội làm quen với cấu trúc đề, rèn luyện kỹ năng phân bổ thời gian và điều chỉnh chiến lược làm bài. Nhờ đó, nhiều học sinh có xu hướng tham gia thêm các đợt thi sau để cải thiện kết quả.

Trong bối cảnh nhiều trường ĐH tốp trên điều chỉnh giảm dần tỷ lệ xét tuyển bằng điểm thi tốt nghiệp THPT, các kỳ thi riêng ngày càng đóng vai trò quan trọng. Việc tham gia các kỳ thi này giúp thí sinh chủ động hơn trong chiến lược xét tuyển, đồng thời giảm thiểu rủi ro nếu kết quả không như mong muốn ở một kỳ thi quan trọng.

Bên cạnh áp lực chỉ tiêu, triết lý thiết kế đề thi cũng là điểm cộng lớn thu hút những học sinh có tư duy tốt. Thay vì kiểm tra khả năng học thuộc lòng hay giải các dạng toán mẹo, các bài thi như ĐGNL hay TSA đang tiệm cận gần hơn với các chuẩn mực quốc tế như SAT hay GAT. Đề thi ưu tiên đánh giá khả năng tư duy phản biện, kỹ năng phân tích và vận dụng kiến thức vào thực tiễn.

Cần một chiến lược "vượt rào" thông minh

Tuy nhiên, sự đa dạng của các kỳ thi cũng vô hình trung tạo nên một "ma trận" khiến không ít thí sinh rơi vào tình trạng quá tải. Việc các kỳ thi diễn ra liên tục từ đầu năm đòi hỏi người học phải có khả năng quản lý thời gian và sức khỏe tốt. Hiệu ứng đám đông đôi khi khiến nhiều em đăng ký thi "cho chắc" hoặc tham gia quá nhiều kỳ thi không thực sự phù hợp với thế mạnh bản thân, dẫn đến lãng phí tài chính và phân tán sức tập trung.

Để bước qua cánh cửa ĐH một cách hiệu quả nhất với các kỳ thi riêng, TS Lê Viết Khuyến, nguyên Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục ĐH (Bộ Giáo dục và Đào tạo) khuyến cáo thí sinh cần xác định rõ mục tiêu ngành nghề ngay từ sớm. Thay vì thi dàn trải, học sinh nên tập trung vào một đến hai kỳ thi sát với năng lực cốt lõi của mình nhất, ví dụ như ưu tiên TSA cho khối ngành kỹ thuật hoặc ĐGNL của các ĐH quốc gia cho các ngành kinh tế, xã hội và nhân văn.