Vì sao tiết kiệm chục triệu tiền nhiên liệu vẫn chưa đủ kết luận xe máy điện kinh tế hơn?

Một chiếc xe máy điện có thể giúp người dùng tiết kiệm đáng kể tiền năng lượng mỗi tháng. Tuy nhiên, khoản tiền này có đủ bù chênh lệch giá mua và những chi phí phát sinh trong quá trình sử dụng hay không cần được tính toán đầy đủ.

Với quãng đường 20 km mỗi ngày, 300 ngày mỗi năm, tổng quãng đường sau 5 năm đạt 30.000 km. Đây là kịch bản giả định để so sánh VinFast Evo và Honda Vision, dù hai mẫu xe không hoàn toàn tương đương về vận hành và trang bị.

Theo thông số Honda Việt Nam công bố, Vision sử dụng động cơ 109,5 cm3, mức tiêu thụ nhiên liệu 1,82 lít/100 km. Với quãng đường 30.000 km, xe tiêu thụ khoảng 546 lít xăng.

Nếu lấy giá xăng E10 RON95-III của Petrolimex vùng 1 ở mức 21.150 đồng/lít theo kỳ điều chỉnh ngày 5/11/2026, tổng tiền nhiên liệu trong 5 năm khoảng 11,55 triệu đồng. Tại vùng 2, giá xăng cùng loại là 21.570 đồng/lít, khiến chi phí tăng lên khoảng 11,78 triệu đồng, cao hơn 229.000 đồng.

Trong khi đó, VinFast Evo sử dụng pin LFP (lithium sắt photphat), dung lượng 1,5 kWh mỗi pin. Theo nhà sản xuất, xe có thể di chuyển khoảng 165 km khi lắp hai pin.

Từ tổng dung lượng 3 kWh và tầm hoạt động 165 km, có thể suy ra mức tiêu thụ điện lý thuyết khoảng 1,82 kWh/100 km. Đây là con số tính từ dung lượng pin và quãng đường công bố, không phải kết quả đo điện lấy trực tiếp từ ổ cắm.

Để tính thêm hao hụt trong quá trình sạc, bài viết sử dụng mức giả định 2 kWh/100 km. Với tổng quãng đường 30.000 km, xe tiêu thụ khoảng 600 kWh điện, tương đương 10 kWh mỗi tháng.

Nếu sạc tại nhà, chi phí điện phụ thuộc biểu giá sinh hoạt lũy tiến. Theo biểu giá áp dụng từ ngày 1/11/2026, giá điện gồm 5 bậc, từ 1.901 đồng/kWh đến 3.844 đồng/kWh, chưa bao gồm thuế giá trị gia tăng. Như vậy, với 600 kWh trong 5 năm, tiền điện tính theo mức giá hiện hành vào khoảng 1,14-2,31 triệu đồng trước thuế, tùy bậc điện tiêu thụ bổ sung của gia đình.

Nếu sạc tại trạm công cộng, chi phí phụ thuộc biểu giá của đơn vị vận hành và các khoản phí dịch vụ hoặc phí quá giờ nếu có. Vì vậy, không thể mặc định mọi người dùng đều trả cùng một mức giá điện.

Như vậy, riêng chi phí năng lượng, VinFast Evo có thể tiết kiệm khoảng 9,24-10,41 triệu đồng so với Honda Vision trong 5 năm nếu tính theo giá xăng vùng 1 và tiền điện trước thuế. Nếu sử dụng giá xăng vùng 2, khoản tiết kiệm vào khoảng 9,47-10,64 triệu đồng. Đây là phép tính giữ nguyên giá năng lượng hiện tại trong 5 năm.

Giá mua và chi phí pin làm thay đổi bài toán

Theo công bố, VinFast Evo có giá 18,8 triệu đồng khi không kèm pin và 24,1 triệu đồng khi kèm một pin. Trong khi đó, Honda Vision có giá bán lẻ đề xuất khoảng 31,51-36,81 triệu đồng tùy phiên bản.

Thoạt nhìn, xe điện có lợi thế về giá mua. Tuy nhiên, mức giá 24,1 triệu đồng của Evo chỉ bao gồm một pin, trong khi tầm hoạt động 165 km được VinFast công bố áp dụng khi lắp hai pin. Người mua cần tính thêm chi phí pin thứ hai nếu muốn sử dụng cấu hình này.

Đây là điểm quan trọng bởi giá xe được quảng cáo chưa chắc đã phản ánh đầy đủ số tiền người tiêu dùng phải bỏ ra để đáp ứng nhu cầu sử dụng. Nếu chưa có báo giá chính thức cho pin bổ sung, không nên tự ước tính khoản chi phí này.

Cách sở hữu pin cũng ảnh hưởng đến tổng chi phí. Một số hãng cung cấp phương án mua xe kèm pin, trong khi những mẫu xe khác có lựa chọn thuê hoặc đổi pin. Chẳng hạn, Honda CUV e: từng được Honda Việt Nam công bố giá 65 triệu đồng kèm hai pin hoặc 45 triệu đồng không kèm pin. Phí thuê hai pin là 250.000 đồng/tháng, còn gói đổi pin có mức phí 350.000 đồng/tháng. Đây là ví dụ cho thấy cần phân biệt giá phương tiện với chi phí sử dụng pin, dù CUV e: thuộc phân khúc khác và không phải đối tượng so sánh trực tiếp với Vision.

Về bảo dưỡng, xe máy điện không cần thay dầu động cơ, bugi và một số bộ phận đặc thù của động cơ đốt trong. Tuy nhiên, xe vẫn cần kiểm tra phanh, lốp, hệ thống truyền động và các chi tiết cơ khí khác. Ngược lại, xe xăng phát sinh chi phí dầu động cơ, lọc gió và các hạng mục bảo dưỡng theo lịch của nhà sản xuất. Muốn xác định mức chênh lệch cần đối chiếu bảng chi phí bảo dưỡng của từng mẫu xe.

Giá trị bán lại cũng là yếu tố cần tính đến. Xe máy xăng cũ có thị trường mua bán tương đối phổ biến, trong khi giá xe điện đã qua sử dụng phụ thuộc nhiều vào tình trạng pin, chính sách bảo hành và khả năng tiếp cận dịch vụ. Pin suy giảm dung lượng hoặc khó thay thế có thể ảnh hưởng đến giá bán.

Ngoài ra, tổng chi phí sở hữu còn bao gồm lệ phí trước bạ, đăng ký biển số, bảo hiểm, sửa chữa và giá trị thu hồi khi bán xe. Những khoản này chưa được đưa vào phép tính 5 năm nói trên.

Xe điện có lợi thế, nhưng không tiết kiệm trong mọi trường hợp

Nghiên cứu Total Cost of Ownership Comparison for Electric Two-Wheelers in Vietnam của Hội đồng Quốc tế về Giao thông sạch (ICCT), công bố tháng 2/2023, so sánh chi phí sở hữu xe máy điện và xe máy xăng tại Việt Nam trong chu kỳ 10 năm, với các phương án sử dụng pin chì-axit, pin lithium-ion, mua pin và thuê pin.

Kết quả cho thấy xe điện có chi phí vận hành thấp hơn nhưng khoản tiết kiệm này trong nhiều trường hợp chưa đủ bù mức đầu tư ban đầu. Tổng chi phí sở hữu xe điện vì thế vẫn có thể cao hơn xe xăng. Nghiên cứu cũng chỉ ra phương án thuê pin có thể khiến tổng chi phí sau 10 năm cao hơn phương án mua pin.

Một nghiên cứu khác mang tên Economic assessment and the impact of policy instruments on electric two-wheelers in Vietnam, đăng trên tạp chí Energy for Sustainable Development năm 2025, của Nguyễn Thanh Trung và các cộng sự, tiếp tục phân tích hiệu quả kinh tế của xe hai bánh điện tại Việt Nam.

Nghiên cứu cho thấy kết quả khác nhau giữa các phân khúc. Xe máy điện phân khúc cao có tổng chi phí sở hữu lớn, trong khi xe máy điện phân khúc trung bình có thể đạt hiệu quả kinh tế tốt hơn xe xăng cùng phân khúc khi lợi thế tiết kiệm nhiên liệu và bảo dưỡng tích lũy đủ lâu. Giá mua ban đầu và chi phí pin vẫn là những yếu tố quan trọng quyết định kết quả.