Viêm màng não do não mô cầu: Có thể tử vong chỉ sau vài giờ

Ngày 14/10, một học sinh 12 tuổi Trường THCS Hai Bà Trưng (xã Hiệp Phước, TPHCM), tử vong do bệnh não mô cầu. Hai ngày trước, em xuất hiện triệu chứng đau đầu, sau đó sốt, phát ban. Bệnh nhanh chóng diễn tiến thành sốc nhiễm trùng, suy đa cơ quan tối cấp. Dù được đưa đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TPHCM, bệnh nhi không qua khỏi. Kết quả xét nghiệm xác định em nhiễm vi khuẩn não mô cầu.

Đến chiều 17/10, Sở Y tế TPHCM xác nhận 4 trường hợp nhiễm não mô cầu nhóm B, trong đó một em tử vong, 3 bệnh nhân còn lại đang được điều trị, theo dõi tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TPHCM.

Đáng chú ý, bệnh nhân thứ tư là nam sinh 12 tuổi, có tiếp xúc gần với một ca bệnh trước đó. Ngày 15/10, em sốt cao 40°C, đau đầu, đau họng, đau mỏi cơ, sau đó xuất hiện các chấm xuất huyết dưới da. Xét nghiệm PCR máu xác định em nhiễm não mô cầu nhóm B, đồng nhiễm virus cúm B. Sau khi nhập viện điều trị, đến ngày 17/10, bệnh nhân tỉnh táo, các dấu hiệu sinh tồn ổn định.

Ngay sau khi ghi nhận chùm ca bệnh, ngành y tế TPHCM phối hợp với nhà trường điều tra dịch tễ, lập danh sách và theo dõi sức khỏe người tiếp xúc gần, chỉ định kháng sinh dự phòng khi cần thiết, đồng thời vệ sinh, khử khuẩn trường lớp và tăng cường thông khí.

Công tác giám sát được tăng cường trong bối cảnh nhiều học sinh cùng trường có triệu chứng viêm đường hô hấp. Theo Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới, xét nghiệm ghi nhận các trường hợp nhiễm cúm A, cúm B và rhinovirus.

Sở Y tế TPHCM khuyến cáo phụ huynh và nhà trường bình tĩnh, không chủ quan nhưng cũng không hoang mang. Người có triệu chứng hô hấp cần được thăm khám để xác định nguyên nhân, đặc biệt khi xuất hiện sốt cao kèm đau đầu nhiều, nôn, cứng cổ, lơ mơ hoặc ban xuất huyết dưới da.

BS Huỳnh Trần An Khương - chuyên viên y khoa thuộc Hệ thống Tiêm chủng VNVC, cho biết não mô cầu có thể gây nhiều bệnh cảnh, trong đó viêm màng não mủ và nhiễm trùng huyết là hai thể xâm lấn nghiêm trọng nhất.

Nếu không được điều trị kịp thời, tỷ lệ tử vong có thể lên tới 50%; ngay cả khi điều trị tích cực, khoảng 10–15% bệnh nhân vẫn tử vong. Trong số người sống sót, khoảng 20% có thể gặp di chứng lâu dài như giảm hoặc mất thính lực, tổn thương thần kinh, suy giảm nhận thức, tổn thương thận hoặc phải cắt cụt chi.

Triệu chứng ban đầu không đặc hiệu là một trong những khó khăn khi phát hiện bệnh não mô cầu. Theo BS Nguyễn Thị Thu Trang (Phòng Tư vấn tiêm chủng vaccine, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương), bệnh có thể gây tử vong hoặc để lại di chứng nặng nề trong vòng 24 giờ kể từ khi xuất hiện triệu chứng đầu tiên.

Ở giai đoạn sớm, người bệnh thường sốt, đau đầu, mệt mỏi, đau cơ hoặc buồn nôn, dễ nhầm với nhiễm virus thông thường. Bệnh có thể nhanh chóng chuyển nặng với các dấu hiệu như đau đầu dữ dội, cứng gáy, nôn, tay chân lạnh, lơ mơ, co giật, xuất huyết dưới da hoặc sốc.

Ban xuất huyết không mất màu khi ấn là dấu hiệu cảnh báo quan trọng. Tuy nhiên, người mắc não mô cầu có thể chưa xuất hiện ban ở giai đoạn đầu. Vì vậy, không nên chờ đến khi có ban hoặc biểu hiện thần kinh rõ rệt mới đưa người bệnh đi cấp cứu.

Theo BS Huỳnh Trần An Khương, vi khuẩn Neisseria meningitidis có thể cư trú tại vùng mũi họng của người khỏe mạnh mà không gây triệu chứng. Một số người mang vi khuẩn nhưng không phát bệnh vẫn có khả năng truyền mầm bệnh cho người khác khi tiếp xúc gần.

Vi khuẩn lây chủ yếu qua dịch tiết đường hô hấp, nước bọt khi ho, hắt hơi, hôn hoặc tiếp xúc gần, kéo dài. Những môi trường sinh hoạt tập thể như trường học, ký túc xá, khu nội trú và gia đình có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn lây truyền.

Nguy cơ đặc biệt đáng chú ý ở trẻ nhỏ, nhất là trẻ dưới một tuổi do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện. Tuy nhiên, bệnh có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi, kể cả người trưởng thành khỏe mạnh.

Từ chùm ca bệnh tại Trường THCS Hai Bà Trưng, Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế yêu cầu tăng cường điều tra dịch tễ, phát hiện sớm người mắc bệnh và theo dõi người tiếp xúc gần trong vòng 10 ngày. Những người có chỉ định được sử dụng kháng sinh dự phòng theo hướng dẫn chuyên môn; người dân không tự ý mua và dùng kháng sinh đại trà.

Các trường cần bảo đảm thông thoáng, giữ vệ sinh, hướng dẫn học sinh vệ sinh hô hấp và thông báo ngay khi phát hiện ca nghi mắc bệnh. Tiêm vaccine là biện pháp quan trọng để phòng bệnh do não mô cầu.