Vốn đầu tư ngân sách trung ương cân bằng với nghĩa vụ và lợi ích địa phương

Phân định trách nhiệm ngân sách đối với hạ tầng quốc gia

Ngày 12/8, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, Quốc hội thảo luận ở hội trường về: Chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội; Việc điều chỉnh chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn Hải Phòng) bày tỏ quan điểm thống nhất với việc điều chỉnh chủ trương đầu tư Dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng và chủ trương đầu tư Dự án đường vành đai 5  vùng Thủ đô Hà Nội.

Về phân định trách nhiệm nguồn vốn đối với tuyến nhánh đường sắt từ ga Nam Hải Phòng đến khu bến Nam Đồ Sơn và tuyến đường song hành Vành đai 5 đoạn qua thành phố Hải Phòng. Theo phương án hiện nay, Hải Phòng có trách nhiệm huy động nguồn lực đầu tư tuyến nhánh và ga Nam Đồ Sơn; đồng thời cần bố trí khoảng 17.755 tỷ đồng đầu tư tuyến đường song hành của Vành đai 5 trên địa bàn thành phố.

Bà Nga đề nghị Quốc hội xem xét bố trí ngân sách trung ương cho hai nội dung này. Đồng thời đưa ra phân tích: Hải Phòng vinh dự được trung ương tin tưởng giao mục tiêu tăng trưởng GRDP bình quân giai đoạn 2026 - 2030 khoảng 13 - 14%. Muốn đạt được mục tiêu tăng trưởng cao nhất trong số các địa phương trong toàn quốc như trên, thành phố phải tiếp tục tạo ra các không gian và động lực phát triển mới, phải đầu tư cho hạ tầng đô thị, công nghiệp, logistics, khoa học công nghệ và kết nối giao thông.

Cùng thời điểm đó, từ năm 2026, cơ chế phân chia nguồn thu tiền sử dụng đất thay đổi; thành phố cần điều tiết 20% về ngân sách trung ương, tương ứng theo tính toán khoảng 36.200 tỷ đồng trong 5 năm. Đây là nguồn trước đây địa phương có thể sử dụng toàn bộ cho đầu tư phát triển.

"Trong trách nhiệm đóng góp cho các dự án quốc gia, thành phố Hải Phòng đã và sẽ tiếp tục dành nguồn lực rất lớn cho giải phóng mặt bằng, tái định cư và các dự án chiến lược trên địa bàn. Nhưng cần nhìn tổng thể nguồn vốn đầu tư cho các hạng mục công trình nêu trên ở một cấp độ cao hơn. Nếu Trung ương giao cho một địa phương mục tiêu tăng trưởng rất cao, đồng thời giao thực hiện nhiều nhiệm vụ hạ tầng quốc gia, trong khi dư địa tài khóa của địa phương giảm xuống, thì việc tiếp tục giao thêm trách nhiệm đầu tư ở các công trình trọng điểm quốc gia nên được cân nhắc trong tổng thể phân bổ nguồn lực quốc gia. Nếu nguồn lực địa phương bị dồn quá lớn vào những cấu phần hạ tầng mang tính quốc gia, thành phố sẽ thiếu vốn cho chính những dự án tạo tăng trưởng mà Trung ương giao địa phương thực hiện", bà Nga nêu rõ.

Từ đó, bà Nga đề nghị Quốc hội xem xét bố trí ngân sách trung ương đầu tư tuyến nhánh đường sắt kết nối ga Nam Hải Phòng với khu bến Nam Đồ Sơn và tuyến đường song hành thuộc Dự án Vành đai 5 đoạn qua địa phận Hải Phòng, vừa phân định hợp lý trách nhiệm ngân sách đối với hạ tầng quốc gia, vừa tạo điều kiện để một cực tăng trưởng quan trọng có đủ nguồn lực thực hiện chính mục tiêu tăng trưởng mà đất nước giao phó.

Cần cân bằng nghĩa vụ và lợi ích của địa phương có tuyến đi qua

Tán thành sự cần thiết đầu tư tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng và đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội, đại biểu Quốc hội Nguyễn Cao Sơn (Đoàn Phú Thọ) đề nghị cần cân bằng nghĩa vụ và lợi ích của địa phương có tuyến đi qua.

Đại biểu Sơn phân tích, theo hồ sơ tuyến chính qua tỉnh Phú Thọ dài khoảng 72 km; tổng chiều dài đường song hành ghi tại phụ lục là 130 km. Ngân sách địa phương dự kiến bố trí khoảng 10.056 tỷ đồng. Dự án tác động khoảng 738,33 ha đất; 1.386 hộ dự kiến phải tái định cư. Tuy nhiên, 116 km tuyến chính được ưu tiên giai đoạn 2026 - 2030 chưa có đoạn qua Phú Thọ. Nếu thu hồi đất toàn tuyến một lần, chi phí phát sinh ngay, còn lợi ích có thể phải chờ sau năm 2030. Theo đại biểu Sơn, Dự án liên vùng không nên để nghĩa vụ đến trước, lợi ích đến sau. Bởi vậy, cần khóa rõ phạm vi nghĩa vụ của ngân sách địa phương.

Thuyết minh xác định do địa hình đồi núi, Phú Thọ chỉ đầu tư đường song hành tại các đoạn kết nối đô thị, công nghiệp, dịch vụ; các đoạn còn lại xây dựng đường gom và có thể phân kỳ. Nhưng phụ lục lại ghi gộp 130 km đường song hành và 6.716 tỷ đồng vốn địa phương. "Nếu không phân định, phương án linh hoạt trong thuyết minh có thể trở thành nghĩa vụ tài chính cứng", đại biểu Sơn dẫn chứng và đề nghị điều chỉnh phụ lục, phân định từng đoạn: đường song hành hay đường gom, đầu tư ngay hay phân kỳ; đồng thời giao HĐND tỉnh quyết định phạm vi và thời điểm phù hợp khả năng cân đối. Không nên hiểu 130 km là nghĩa vụ phải hoàn thành đồng loạt.

Đại biểu Sơn cũng đề nghị, phải đồng bộ hai nguồn vốn: vốn trung ương cho tuyến chính và vốn địa phương cho giải phóng mặt bằng, đường bên. Đối với đoạn chưa ưu tiên chỉ nên thu hồi đất, tái định cư khi đã xác định vốn và tiến độ tuyến chính. Nếu cần giải phóng mặt bằng sớm toàn tuyến, trung ương phải bố trí phần chi phí thuộc tuyến chính, không để địa phương ứng thay không thời hạn. Nếu địa phương ứng vốn vì tiến độ chung, khoản vốn đó phải được hoàn trả hoặc khấu trừ trước khi phân chia nguồn thu từ quỹ đất. Tỷ lệ được giữ lại cần gắn với chi phí thực bỏ ra và thời gian ứng vốn, thay vì áp dụng bình quân.

Cùng với đó, kiến nghị đánh giá hiệu quả vốn bổ sung, trước hết với đoạn tạo kết nối từ ranh giới Thái Nguyên đến cao tốc Nội Bài - Lào Cai. Tiếp theo là kết nối tuyến đường sắt Lào Cai - Hải phòng tại ga Phú Thọ tạo ra hệ thống giao thông đường bộ hoàn chỉnh hiện đại làm động lực cho tăng trưởng kinh tế 2 con số.