Xác thực thông tin trong kỷ nguyên AI

Khi mắt thấy, tai nghe chưa đủ để tin

Sự phát triển của AI tạo sinh đang làm thay đổi cách thức tạo lập và phát tán thông tin giả mạo. Các đối tượng lừa đảo có thể sử dụng AI để mô phỏng khuôn mặt, giọng nói, thậm chí thực hiện cuộc gọi video nhằm tạo lòng tin và thao túng nạn nhân.

Tại hội thảo “Dữ liệu và công nghệ số: Nền tảng an toàn cho báo chí Công an nhân dân” cuối tuần qua, ông Ngô Minh Hiếu, đồng sáng lập, Giám đốc điều hành Chống Lừa Đảo, cảnh báo các thủ đoạn lừa đảo ngày càng tinh vi. Theo ông, sau hơn 6 năm hoạt động, Chống Lừa Đảo đã phát hiện hơn 21,6 triệu website lừa đảo, đồng thời tiếp nhận trung bình khoảng 2.000 báo cáo mỗi tháng từ các nạn nhân.

Một giọng nói quen thuộc hay hình ảnh người thân xuất hiện trong cuộc gọi video chưa đủ để khẳng định danh tính người liên hệ. Với báo chí, nguy cơ còn nằm ở việc hình ảnh thật bị đặt sai thời gian, địa điểm hoặc bối cảnh, khiến công chúng hiểu sai sự việc.

Theo ông Ngô Minh Hiếu, việc xác minh cần kết hợp kiểm tra siêu dữ liệu (metadata), phân tích dấu hiệu bất thường trong hình ảnh, âm thanh và truy tìm nguồn gốc nội dung. Tuy nhiên, metadata có thể bị xóa hoặc thay đổi, còn các công cụ AI phát hiện giả mạo vẫn có giới hạn. Vì vậy, cần tìm nguồn đăng tải ban đầu, đối chiếu các nguồn độc lập và xác minh trực tiếp khi cần thiết, thay vì dựa vào một công cụ duy nhất để kết luận nội dung thật hay giả.

Bài toán mới của báo chí số

Tại hội thảo, ThS. Đặng Tuấn Tiến, Viện trưởng Viện Khoa học Quản trị nhân lực và Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (IHRAI), đề cập việc ứng dụng AI để quản trị, bóc tách và tìm kiếm ngữ nghĩa kho tư liệu truyền hình Công an nhân dân. Công nghệ chuyển lời nói thành văn bản, bổ sung thông tin mô tả và tìm kiếm theo nội dung có thể giúp khai thác hiệu quả nguồn tư liệu tích lũy qua nhiều năm.

“Những công nghệ này có thể giúp người làm báo tìm kiếm thông tin trong kho tư liệu thuận tiện hơn, giảm thời gian xử lý thủ công và mở rộng khả năng tái sử dụng dữ liệu đã lưu trữ”, ThS. Đặng Tuấn Tiến nói, đồng thời lưu ý: “Kết quả nhận diện, phân loại và trích xuất thông tin vẫn cần được đối chiếu với tư liệu gốc, đặc biệt đối với những nội dung liên quan đến an ninh, trật tự”.

Cùng với khai thác dữ liệu, bảo vệ hạ tầng số là yêu cầu không thể tách rời. Ông Nguyễn Minh Đức, nhà sáng lập kiêm Giám đốc điều hành Công ty Cổ phần An toàn thông tin CyRadar, chỉ ra các nguy cơ như mã độc tống tiền, chiếm đoạt tài khoản quản trị, đánh cắp dữ liệu hoặc can thiệp vào luồng phát sóng. “Đối với các cơ quan báo chí, bảo đảm an ninh mạng không chỉ nhằm ngăn chặn tấn công mà còn liên quan trực tiếp đến khả năng bảo vệ kho tư liệu, duy trì hệ thống sản xuất và phân phối nội dung”, ông Đức nói. Theo vị chuyên gia này, một điểm yếu bảo mật có thể ảnh hưởng đến nhiều khâu trong quy trình vận hành. Do đó, cần kiểm soát quyền truy cập, giám sát hệ thống, sao lưu dữ liệu và xây dựng phương án khôi phục sau sự cố.

Từ thực tiễn này, Trung tướng Đỗ Triệu Phong, Cục trưởng Cục Truyền thông Công an nhân dân, nhấn mạnh việc ứng dụng AI trong báo chí phải có nguyên tắc, giới hạn và cơ chế kiểm soát rõ ràng; không tuyệt đối hóa kết quả do công nghệ tạo ra, cũng không để máy móc thay thế trách nhiệm của nhà báo.

Trong định hướng phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số theo Nghị quyết 57-NQ/TW, việc nghiên cứu tiêu chuẩn xác thực nguồn gốc nội dung số, tăng cường chia sẻ cảnh báo và nâng cao kỹ năng kiểm chứng cho người dân là những hướng cần được quan tâm. Công nghệ có thể hỗ trợ phát hiện dấu hiệu giả mạo, nhưng xác minh nguồn gốc, đối chiếu bằng chứng và chịu trách nhiệm về thông tin vẫn là yêu cầu cốt lõi của hoạt động báo chí trong kỷ nguyên AI.