Xây dựng công dân số có tri thức, “lá chắn” bảo vệ trên không gian mạng

Báo động hành vi phạm pháp từ không gian mạng

Sự phát triển mạnh mẽ của mạng xã hội đã mở rộng không gian giao tiếp, giúp mỗi người dễ dàng tiếp cận và chia sẻ thông tin. Nhưng chính tốc độ ấy cũng khiến ranh giới giữa quyền tự do ngôn luận và hành vi vi phạm pháp luật trở nên mong manh. Thực tế cho thấy, không ít vụ việc phức tạp bắt đầu từ mâu thuẫn, tranh cãi trên mạng ảo lại phát triển thành hành vi vi phạm pháp luật ngoài đời thực.

Tại Hà Nội, theo Công an Thành phố, từ đầu năm 2026 đến nay, Công an phường Hoàng Mai đã phát hiện, đấu tranh, bóc gỡ 16 tài khoản mạng xã hội có hoạt động tham gia các hội, nhóm, đăng tải, bình luận nội dung xuyên tạc chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Ngày 4/8, lực lượng công an phát hiện, xử lý một tài khoản Facebook tham gia, tương tác với các hội, nhóm, trang mạng xã hội đăng tải nội dung xuyên tạc… Lực lượng Công an xã Đại Thanh cũng xử phạt vi phạm hành chính một người 25 tuổi do đăng tải thông tin sai sự thật trên mạng xã hội. Qua xác minh, người này sử dụng tài khoản Facebook cá nhân đăng nhiều nội dung sai sự thật, xuyên tạc, bôi nhọ Đảng, Nhà nước và lực lượng chức năng.

Qua các vụ việc gióng lên “hồi chuông” cảnh báo rằng, không gian mạng không phải một “vùng trống” pháp luật. Mỗi bài viết, bình luận, lượt chia sẻ hay video được đăng tải đều có thể tạo ra tác động nhất định đối với cộng đồng và kéo theo trách nhiệm tương ứng.

Theo ThS Trần Trọng Đại, Bí thư Đoàn Thanh niên Trường Đại học Luật Hà Nội, phần lớn người trẻ hiện sử dụng mạng xã hội khá chủ động, năng động. Mạng xã hội không chỉ phục vụ giải trí mà còn trở thành công cụ học tập, cập nhật thông tin, kết nối, thể hiện quan điểm, xây dựng hình ảnh cá nhân và tham gia các hoạt động xã hội. Tuy nhiên, một bộ phận người trẻ vẫn dễ bị cuốn theo những thông tin gây sốc, bức xúc; xem, chia sẻ hoặc bình luận khi chưa kiểm chứng nguồn gốc và bối cảnh sự việc.

Xây dựng “hệ miễn dịch số”

Đối với giới trẻ, mạng xã hội mở ra không gian rộng lớn để thể hiện chính kiến, tranh luận và tham gia đời sống xã hội. Nhưng tự do bày tỏ không đồng nghĩa với quyền xúc phạm, bịa đặt hay xuyên tạc. ThS Trần Trọng Đại cho rằng, điều quan trọng là trang bị cho người trẻ năng lực trở thành những công dân số có chính kiến, biết kiểm chứng, có văn hóa và trách nhiệm. Trong môi trường thông tin được lan truyền với tốc độ chưa từng có, “dừng lại” trước khi chia sẻ có lẽ là một kỹ năng đơn giản nhưng vô cùng cần thiết. Trước một thông tin gây sốc, phẫn nộ hoặc đặc biệt hấp dẫn, mỗi người cần tự hỏi: Thông tin đã chính xác chưa? Nguồn từ đâu? Nếu là người trong cuộc, liệu mình có chấp nhận cách hành xử đó?

Một xã hội số văn minh không thể chỉ được tạo dựng bằng những chế tài nghiêm khắc hay giải pháp công nghệ. Nền tảng quan trọng hơn chính là những công dân có tri thức, hiểu pháp luật, có kỹ năng và biết chịu trách nhiệm với từng hành vi của mình. Khi mỗi người biết kiểm chứng trước khi chia sẻ, suy nghĩ trước khi bình luận, tôn trọng người khác khi bày tỏ chính kiến và ý thức được trách nhiệm với cộng đồng, không gian mạng sẽ không chỉ là nơi truyền tải thông tin mà còn trở thành môi trường lan tỏa những giá trị tích cực. Đó chính là cách xây dựng “lá chắn” bền vững để bảo vệ mỗi cá nhân, tổ chức và cả cộng đồng trước những rủi ro ngày càng phức tạp trên không gian mạng.