Xây dựng hệ thống dữ liệu đủ mạnh để ngăn chặn lách luật trong đấu giá

Bộ Tư pháp vừa tổ chức cuộc họp Hội đồng thẩm định Hồ sơ dự án Luật Đấu giá tài sản (ĐGTS) (sửa đổi).

Theo Hội đồng thẩm định Hồ sơ dự án Luật, việc ban hành Luật ĐGTS (sửa đổi) không chỉ là yêu cầu hoàn thiện thể chế trong lĩnh vực kinh tế mà còn là công cụ pháp lý quan trọng góp phần phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong quản lý, sử dụng và xử lý tài sản, đặc biệt là tài sản công, quyền sử dụng đất, quyền khai thác khoáng sản và các loại tài sản có giá trị lớn.

Thực tế hiện nay, hầu hết các loại tài sản thuộc diện đấu giá đều đã được quy định trong các luật chuyên ngành. Các luật này không chỉ xác định loại tài sản nào phải thực hiện đấu giá mà còn quy định rất cụ thể về điều kiện, thời điểm và phương thức xử lý tài sản. Vì vậy, nếu Luật ĐGTS tiếp tục liệt kê các nhóm tài sản và sử dụng từ ngữ mang tính bắt buộc thì có thể dẫn đến những cách hiểu khác nhau trong quá trình áp dụng.

Đặc biệt, việc sử dụng từ “phải” trong quy định dễ tạo ra nhận thức rằng tất cả các loại tài sản được liệt kê đều mặc nhiên bắt buộc phải đưa ra đấu giá trong mọi trường hợp. Mặc dù cơ quan soạn thảo đã giải thích rằng việc đấu giá vẫn phải thực hiện theo quy định của luật chuyên ngành, nhưng trong thực tiễn quản lý nhà nước, các cơ quan thực thi, thanh tra hoặc kiểm tra thường có xu hướng hiểu theo câu chữ của luật. Điều này có thể gây khó khăn cho một số lĩnh vực đặc thù như quốc phòng, ngân hàng hoặc xử lý nợ xấu. Chẳng hạn, đối với hoạt động xử lý nợ xấu, đấu giá chỉ là một trong nhiều phương thức xử lý tài sản bảo đảm. Việc lựa chọn phương thức nào còn phụ thuộc vào điều kiện cụ thể và quy định của pháp luật chuyên ngành.

Đại biểu tham dự cuộc họp góp ý, đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu điều chỉnh lại quy định theo hướng bỏ từ “phải”, chỉ quy định theo nguyên tắc “đối với các tài sản mà pháp luật quy định thực hiện đấu giá”. Cách quy định này vừa bảo đảm tính thống nhất với các luật chuyên ngành, vừa tránh phát sinh những cách hiểu cứng nhắc trong quá trình tổ chức thực hiện.

Thứ trưởng Đặng Hoàng Oanh đánh giá, Luật ĐGTS là một đạo luật quy định về trình tự, thủ tục đấu giá được áp dụng thống nhất đối với các bước trước, trong và sau khi tổ chức đấu giá. Còn việc xác định loại tài sản nào phải đưa ra đấu giá, cơ quan nào có thẩm quyền quyết định đấu giá, phê duyệt phương án đấu giá, xác định giá khởi điểm hay các điều kiện chuyên ngành khác phải do các luật chuyên ngành quy định.

Dự án Luật ĐGTS (sửa đổi) là một trong những dự án luật được chuẩn bị với tiến độ rất khẩn trương. So với nhiều dự án luật khác đang được các Bộ, ngành triển khai, hồ sơ dự án Luật ĐGTS (sửa đổi) đã được nghiên cứu, xây dựng và hoàn thiện tương đối nhanh để kịp tiến độ trình Quốc hội xem xét. Điều này thể hiện sự quyết tâm của cơ quan chủ trì soạn thảo trong việc thực hiện các nhiệm vụ được giao.

Thứ trưởng Đặng Hoàng Oanh nhấn mạnh, Hội đồng thẩm định đánh giá cao nhiều chính sách mới được đề xuất trong dự thảo Luật như mở rộng tiêu chuẩn đấu giá viên; nâng cao điều kiện đối với doanh nghiệp ĐGTS khi yêu cầu phải có ít nhất hai thành viên hợp danh là đấu giá viên; xây dựng chương riêng về ĐGTS tự nguyện; dành sự quan tâm thích đáng cho yêu cầu chuyển đổi số, xây dựng quy trình đấu giá trực tuyến toàn trình trên môi trường mạng và quy định việc công khai kết quả đấu giá trên Cổng ĐGTS quốc gia…

Đối với tình trạng “bỏ cọc” sau đấu giá - vấn đề được xã hội đặc biệt quan tâm trong thời gian qua. Thứ trưởng ghi nhận dự thảo đã đưa ra nhiều giải pháp mạnh. Trong đó, có nâng mức tiền đặt trước đối với đấu giá quyền sử dụng đất giao cho cá nhân từ mức tối thiểu hiện hành lên tối đa 50% giá khởi điểm, đồng thời bổ sung chế tài cấm tham gia đấu giá từ 6 tháng đến 5 năm đối với các trường hợp vi phạm nghĩa vụ thanh toán tiền trúng đấu giá.

Tuy nhiên, Thứ trưởng đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục làm rõ các điều kiện bảo đảm thi hành đối với chế tài cấm tham gia đấu giá. Muốn quy định này phát huy hiệu quả thì phải có hệ thống cơ sở dữ liệu đủ mạnh, bảo đảm kết nối giữa dữ liệu đấu giá với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và các hệ thống dữ liệu có liên quan.

Nếu không có công cụ kiểm soát hiệu quả thì sẽ rất khó ngăn chặn tình trạng người bị cấm tham gia đấu giá ở địa phương này nhưng lại sử dụng người khác đứng tên hoặc tham gia đấu giá tại địa phương khác. Đồng thời, cần tiếp tục nghiên cứu các giải pháp hữu hiệu hơn để xử lý tình trạng “quân xanh, quân đỏ”, thông đồng dìm giá trong ĐGTS.