Xây dựng văn hóa Việt Nam trở thành 'sức mạnh mềm quốc gia' trong kỷ nguyên số

Đến dự buổi tọa đàm có ông Trần Thanh Lâm, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương; Nhà báo Nguyễn Đức Lợi, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam; ông Trần Trọng Dũng, Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam; ông Nguyễn Huy Ngọc, Vụ trưởng Vụ Địa phương 3 Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương; bà Văn Thị Bạch Tuyết, Phó Bí thư Thành ủy TP Hồ Chí Minh và ông Dương Anh Đức, Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy TP Hồ Chí Minh.

Văn hóa là sức mạnh nội sinh của dân tộc

Phát biểu chào mừng buổi tọa đàm, bà Văn Thị Bạch Tuyết, Phó Bí thư Thành ủy TP Hồ Chí Minh nhấn mạnh, văn hóa Việt Nam là kết tinh những giá trị tốt đẹp của dân tộc; là nguồn lực nội sinh quan trọng hun đúc trí tuệ, tâm hồn, khí phách và bản lĩnh người Việt Nam.

Nhận thức sâu sắc được vị trí, vai trò, ý nghĩa, tầm quan trọng của văn hóa, trong quá trình kiến tạo và phát triển đất nước, Đảng ta luôn chú trọng phát triển văn hóa và con người Việt Nam, kế thừa, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc, tiếp thu có chọn lọc tinh hoa văn hóa thế giới.

Đáng chú ý, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, đánh dấu một cột mốc lịch sử trong tư duy định hướng chiến lược về phát triển văn hóa của Đảng.

Nghị quyết khẳng định “Xây dựng và phát triển văn hóa phải thực sự trở thành nền tảng vững chắc, sức mạnh nội sinh của dân tộc và hệ điều tiết cho phát triển nhanh, bền vững đất nước”. Trong đó, xác định “Văn hóa phải đi trước soi đường, thấm vào từng quyết sách phát triển, đề cao giá trị nhân văn, chuẩn mực đạo đức xã hội”.

Để thực hiện hiệu quả các quan điểm chỉ đạo, mục tiêu, chỉ tiêu, tầm nhìn và các nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm mà Nghị quyết số 80-NQ/TW đề ra nhiệm vụ chung tay của toàn hệ thống chính trị, doanh nghiệp và mỗi người dân, trong đó vai trò của đội ngũ cán bộ tuyên giáo, dân vận, các nhà khoa học, quản lý, nhà báo trong xây dựng văn hóa dân tộc.

Cũng theo bà Văn Thị Bạch Tuyết, đối với TP Hồ Chí Minh sau khi hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, thành phố bước vào kỷ nguyên mới với không gian văn hóa rộng lớn, giữ vai trò kết nối giữa đô thị năng động, trung tâm công nghiệp hiện đại và cửa ngõ kinh tế biển.

Đây chính là bệ phóng để thành phố xây dựng những tổ hợp công nghiệp văn hóa tầm cỡ, đủ sức cạnh tranh trong chuỗi giá trị toàn cầu. Trong bối cảnh kỷ nguyên số và sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI), Thành phố xác định phương châm “Càng hội nhập sâu, bản sắc càng phải đậm; càng số hóa mạnh, nhân văn càng phải cao”.

"Thúc đẩy mạnh mẽ các ngành công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo, coi đây là động lực bứt phá để gia tăng sức mạnh mềm quốc gia. Trong đó, cũng có thêm các ý kiến đóng góp giúp cho thành phố có những hoạch định chiến lược để góp phần đưa thành phố thực sự trở thành một “đô thị văn hóa sáng tạo”, nơi văn hóa là linh hồn, là hệ điều hành dẫn dắt quá trình chuyển đổi số", Phó Bí thư Thành ủy TP Hồ Chí Minh nhấn mạnh.

Nhà báo Nguyễn Đức Lợi, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam nhấn mạnh, Nghị quyết số 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam ra đời đã đánh dấu một bước phát triển bứt phá trong tư duy định hướng chiến lược của Đảng. Nghị quyết không chỉ kế thừa các giá trị truyền thống mà còn đặt văn hóa vào vị trí trung tâm, là “hệ điều tiết” cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong kỷ nguyên mới.

​Từ khi ra đời đến nay, Nghị quyết 80 đã được quán triệt sâu rộng và cụ thể hóa thành những chương trình hành động thiết thực tại nhiều địa phương và đơn vị. Điển hình như tại TP Hồ Chí Minh, Nghị quyết đã được lồng ghép chặt chẽ với các chương trình hành động về xây dựng “Không gian văn hóa Hồ Chí Minh”, tạo nên một luồng sinh khí mới trong việc bồi đắp các hệ giá trị quốc gia và chuẩn mực con người Việt Nam.

"​Chúng ta tin tưởng rằng, tinh thần của Nghị quyết 80 sẽ là động lực nội sinh quan trọng, giúp chuyển hóa các nguồn lực văn hóa thành sức mạnh mềm quốc gia, thúc đẩy kinh tế phát triển bền vững và nâng tầm vị thế Việt Nam trên trường quốc tế", Nhà báo Nguyễn Đức Lợi bày tỏ, đồng thời nhấn mạnh: Trong hành trình này, báo chí giữ vai trò đặc biệt quan trọng và không thể thay thế. Báo chí chính là lực lượng nòng cốt, là "nhạc trưởng" trong việc lan tỏa, quảng bá các giá trị văn hóa và nội dung của Nghị quyết 80 vào sâu rộng đời sống xã hội.

Không chỉ dừng lại ở việc phản ánh, báo chí còn kiến tạo các không gian văn hóa số, biến những nội dung nghị quyết khô khan thành những câu chuyện truyền cảm hứng, chạm đến cảm xúc của công chúng. Đặc biệt, trong bối cảnh người làm báo cả nước đang triển khai Kế hoạch số 154 ngày 10/6/2022 của Ban Tuyên giáo Trung ương về việc phát động và triển khai phong trào thi đua “Xây dựng môi trường văn hóa trong các cơ quan báo chí”, chúng ta càng thấy rõ hơn trách nhiệm và sứ mệnh của những người làm báo.

Phong trào thi đua này không chỉ là cuộc vận động nâng cao đạo đức nghề nghiệp, mà còn là cơ hội để mỗi tòa soạn, mỗi nhà báo thực sự trở thành một “địa chỉ văn hóa”, một “công dân văn hóa” trong thời đại số. Xây dựng môi trường văn hóa trong các cơ quan báo chí chính là góp phần xây dựng nền báo chí cách mạng, chuyên nghiệp, nhân văn và hiện đại.

"Chìa khóa" xây dựng văn hóa giàu bản sắc

Để Nghị quyết 80 đi vào cuộc sống, Nhà báo Nguyễn Đức Lợi thẳng thắn chỉ ra, những vấn đề mới phát sinh, nhất là những bất cập về cơ chế, chính sách và nguồn lực trong tổ chức thực hiện tại từng cơ quan, đơn vị. Báo chí cần phát huy vai trò phản biện, mạnh dạn chỉ ra những “điểm nghẽn”, những khuynh hướng thương mại hóa cực đoan hay sự lệch chuẩn trong văn hóa số. Từ đó, đề xuất những sáng kiến, giải pháp đột phá để hoàn thiện thể chế, cải thiện môi trường văn hóa và tạo đà cho kinh tế văn hóa phát triển.

Một số hình ảnh tại buổi tọa đàm. Ảnh: T.Luân.

​Ngoài ra, Nhà báo Nguyễn Đức Lợi cho rằng, công tác thông tin tuyên truyền về Nghị quyết 80 phải luôn bám sát sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng, Quốc hội và Chính phủ. Chúng ta cần đổi mới phương thức truyền thông, ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số để tạo ra các hình thức tuyên truyền phong phú, sáng tạo, đảm bảo thông tin luôn “đúng, nhanh, hay và sắc bén” tạo sự đồng thuận cao trong toàn xã hội.

Tham luận của nhà báo Chu Ninh, Trưởng đại diện báo Đại đoàn kết tại TP Hồ Chí Minh cho rằng, việc đưa Nghị quyết 80 đi vào cuộc sống là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị - xã hội, của từng địa phương và của mỗi nhà báo, phóng viên trong kỷ nguyên số.

Theo nhà báo Chu Ninh, trong bối cảnh chuyển đổi số, nhận thức đó không chỉ mang ý nghĩa định hướng chung, mà còn đòi hỏi phải nhìn văn hóa như một nguồn lực có thể được bồi đắp, lan tỏa và bảo vệ ngay trên không gian số. Trong kỷ nguyên số, báo chí không còn là “người gác cổng duy nhất” của thông tin, nhưng vẫn giữ vai trò đặc biệt trong việc duy trì và chuẩn hóa các giá trị văn hóa. Giữa hai chức năng “lan tỏa” và “gác cổng”, báo chí không nên lựa chọn một cách cực đoan, mà cần tìm kiếm sự cân bằng phù hợp với bối cảnh mới. Quan trọng hơn, báo chí không chỉ lan tỏa văn hóa, mà còn phải chịu trách nhiệm về chất lượng của những giá trị được lan tỏa.

Từ những phân tích trên, đại diện báo Đại đoàn kết đã đề xuất một số định hướng nhằm nâng cao vai trò của báo chí trong việc lan tỏa và bảo vệ giá trị văn hóa.

Thứ nhất, báo chí cần tái định vị vai trò của mình trong hệ sinh thái thông tin. Thay vì cạnh tranh trực tiếp với mạng xã hội về tốc độ, báo chí nên tập trung vào chất lượng, chiều sâu và tính xác thực của nội dung. Đây chính là lợi thế cốt lõi mà các nền tảng khác khó thay thế.

Kế đó, cần xây dựng và củng cố chuẩn mực văn hóa trong môi trường số. Báo chí không chỉ phản ánh mà còn có trách nhiệm định hình các chuẩn mực này thông qua việc lựa chọn và cách thức thể hiện nội dung.

Thứ ba, báo chí cần ứng dụng công nghệ một cách hiệu quả nhưng không đánh mất nguyên tắc nghề nghiệp. Trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn có thể hỗ trợ sản xuất và phân phối nội dung, nhưng không thể thay thế vai trò kiểm chứng và trách nhiệm xã hội của nhà báo.

Nhà báo Chu Ninh kiến nghị, trong bối cảnh TP Hồ Chí Minh là trung tâm kinh tế – văn hóa lớn của cả nước, báo chí tại đây có thể đóng vai trò tiên phong trong việc thử nghiệm các mô hình truyền thông mới, kết hợp giữa báo chí, công nghệ và công nghiệp sáng tạo nhằm nâng cao sức mạnh mềm của địa phương.

Cùng quan tâm đến nội dung đưa Nghị quyết 80 đi vào cuộc sống, Thạc sĩ, NSND Nguyễn Thị Thanh Thúy, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP Hồ Chí Minh nhấn mạnh, Nghị quyết số 80 khẳng định văn hóa là "trụ cột", "hệ điều tiết" cho sự phát triển bền vững. Nghị quyết nhấn mạnh đầu tư cho văn hóa là đầu tư cho tương lai, tập trung nâng cao nhân cách con người, phát triển công nghiệp văn hóa, chuyển đổi số và bảo tồn di sản.

Điển hình, TP Hồ Chí Minh hiện là nơi tập trung nhiều tài năng trẻ đam mê nghệ thuật và giàu sức sáng tạo. Ở lĩnh vực điện ảnh, đội ngũ các biên kịch, đạo diễn, nhà quay phim và các chuyên gia trong lĩnh vực kỹ thuật số và hậu kỳ. Những tài năng này không chỉ có tay nghề cao mà còn sẵn sàng học hỏi, hội nhập với các xu hướng mới trong ngành công nghiệp điện ảnh toàn cầu. tập trung đông đảo lực lượng văn nghệ sĩ, các đơn vị hoạt động trên lĩnh vực văn hóa – nghệ thuật.

Ngoài ra TP Hồ Chí Minh cũng là nơi quy tụ nhiều nghệ sĩ từ khắp nơi trên thế giới đến biểu diễn giao lưu, học hỏi và trao đổi kinh nghiệm.

Cụ thể, thành phố có 30 NSND, 243 NSƯT, 18 Nghệ nhân Ưu tú, 7 Nghệ nhân nhân dân; 15 hội hoạt động lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật, với 6.723 hội viên.

Bà Thúy cũng cho biết, hiện nay Thành ủy TP Hồ Chí Minh đang xây dựng chương trình hành động nhằm triển khai thực hiện Nghị quyết số 80. Trong đó, tập trung những mục tiêu, định hướng lớn cùng những giải pháp trọng tâm, quyết liệt để ngành công nghiệp văn hóa của thành phố đạt mục tiêu đóng góp quan trọng. Trong đó, đưa văn hóa trở thành động lực chính bên cạnh các ngành kinh tế khác, đóng góp hiệu quả cho phát triển bền vững TP Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên số.

Phát biểu tại tọa đàm, bà Đinh Thị Thanh Thủy, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy TP Hồ Chí Minh chỉ ra nhiều giải pháp để triển khai, thực hiện hiệu quả Nghị quyết 80. Trong đó, đổi mới mạnh mẽ tư duy, thống nhất cao về nhận thức và hành động nhằm phát triển văn hóa, định vị thương hiệu văn hóa của thành phố; tập trung xây dựng chiến lược truyền thông “Cư dân đô thị văn minh”, xây dựng “Công dân số văn minh” với bộ khung năng lực văn hóa của công dân số…

Từ đó, hình thành niềm tự hào chung về bản sắc thành phố; hoàn thiện cơ chế, chính sách tạo đột phá chiến lược, khơi thông nguồn lực, bảo đảm nguồn lực tương xứng, bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách hằng năm cho phát triển văn hóa;...

Đại diện Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy cũng hiến kế, cần đổi mới phương thức quản lý văn hóa, đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Từ đó, hình thành Trung tâm đổi mới sáng tạo về văn hóa - nghệ thuật, sáng tạo nghệ thuật số, văn hóa số. Đồng thời, chủ động thích ứng với sự phát triển của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số trong phát triển văn hóa.

Phát biểu kết luận tọa đàm, ông Trần Thanh Lâm, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương nhấn mạnh, hội thảo đã nhận được nhiều ý kiến của các nhà báo, đại diện Sở ban ngành, địa phương, đại diện các cơ quan báo chí đóng góp, hiến kế cho phát triển nền văn hóa Việt Nam xứng tầm, trở thành sức mạnh mềm quốc gia trong kỷ nguyên số.

Ông Trần Thanh Lâm đánh giá, tọa đàm không chỉ là một diễn đàn học thuật thuần túy; mà là một cuộc “hội tụ” của trí tuệ và tâm huyết. Tọa đàm diễn ra vào một thời khắc rất có ý nghĩa khi cả nước đang hướng tới kỷ niệm 76 năm Ngày thành Hội Nhà báo Việt Nam (21/4/1950-21/4/2026); kỷ niệm 51 năm Ngày Giải phóng miền Nam thống nhất đất nước.

Tiếp thu ý kiến của các đại biểu, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Trần Thanh Lâm nhấn mạnh, để hiện thực hóa tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, Ban Tổ chức chỉ ra 5 nhóm giải pháp chiến lược trong thời gian tới.

Một là, đổi mới tư duy và quán triệt sâu sắc: mỗi cấp ủy Đảng, cơ quan quản lý, đơn vị và cá nhân thực hành văn hoá phải luôn nhận thức sâu sắc rằng: Đầu tư cho văn hóa là đầu tư cho tương lai. Cần xóa bỏ tư duy coi văn hóa là “phụ trợ”. Phải tạo ra sự thống nhất cao trong hành động, đưa các giá trị văn hóa thấm sâu vào từng chính sách kinh tế - xã hội.

Hai là, tập trung triển khai hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hoá, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam. Các cơ quan báo chí phải là người chắp bút cho bản sắc này, kiên quyết bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch. Từ đó, làm cho mỗi người dân khi bước ra thế giới hay bước lên không gian mạng đều tự tin với “hộ chiếu văn hóa” của dân tộc Việt Nam.

Ba là, thúc đẩy công nghiệp văn hóa và Kinh tế sáng tạo. Đây là con đường ngắn nhất để tài nguyên văn hóa biến thành tiền tệ và sức ảnh hưởng.

Điển hình, Hàn Quốc có K-Pop, Nhật Bản có Anime, thì Việt Nam cần định vị những ngành mũi nhọn như: Du lịch văn hóa và Ẩm thực số. Chúng ta cần những “đặc khu sáng tạo” nơi AI và Big Data được ứng dụng để bảo tồn di sản cho thế hệ Gen Z và Alpha.

Bốn là, xây dựng “Cơ quan báo chí văn hóa” - Hình mẫu của sự chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại. Mỗi tòa soạn phải là một môi trường văn hóa tiêu biểu. Ông Lâm đề nghị mỗi cơ quan báo chí, mỗi nhà báo thực hiện thật tốt ý kiến phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm (phát biểu tại Lễ Kỷ niệm 100 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam 21/6/2025): Mỗi nhà báo, mỗi cơ quan báo chí phải là biểu tượng của văn hóa ứng xử, chuẩn mực đạo đức và tinh thần phục vụ xã hội; góp phần gìn giữ, phát huy những giá trị nhân văn truyền thống, lan tỏa điều thiện, điều đẹp; tích cực quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam với bạn bè thế giới; chủ động tiếp nhận tinh hoa văn hóa nhân loại để làm giàu bản sắc văn hóa dân tộc.

Đồng thời, hãy nói không với "giật gân, câu view" chạy theo thị hiếu tầm thường. Một bài viết có hàm lượng văn hóa cao giá trị hơn ngàn tin bài vô bổ. Đó chính là cách chúng ta xây dựng năng lực truyền thông quốc gia hiện đại.

Năm là, đẩy mạnh ngoại giao văn hóa, mở rộng biên giới mềm. Văn hóa phải đi trước một bước để mở đường cho chính trị và kinh tế. Song song đó, cần gắn kết chặt chẽ các hoạt động giao lưu quốc tế với việc quảng bá thương hiệu quốc gia; cần học hỏi kinh nghiệm thế giới nhưng phải chắt lọc để phù hợp với bản sắc Việt.