Xe điện bị ngập: Những nguy cơ có thể xuất hiện sau khi nước rút

Khi nước lũ rút, nhiều chủ xe thường muốn nhanh chóng kiểm tra, khởi động lại phương tiện để đánh giá mức độ hư hỏng. Tuy nhiên, với ô tô điện, việc chiếc xe đã thoát khỏi vùng ngập không đồng nghĩa với việc nguy hiểm đã qua.

Cơ quan An toàn giao thông đường bộ Mỹ (NHTSA) từng ghi nhận những trường hợp xe điện bị ngập trong các trận bão lớn, sau đó phát sinh cháy khi nước đã rút. Đáng chú ý, nguy cơ cháy và những rủi ro khác có thể xuất hiện nhiều ngày sau khi xe tiếp xúc với nước, thay vì xảy ra ngay trong lúc ngập.

Trong hồ sơ dự thảo tiêu chuẩn FMVSS 305a công bố tháng 4/2024, NHTSA phân tích dữ liệu từ các trận bão Sandy năm 2012, Harvey năm 2017 và Ian năm 2022. Cơ quan này nhận thấy không phải tất cả xe điện bị ngập đều bốc cháy. Mức độ ngập, thời gian ngâm trong nước và đặc tính của nguồn nước là những yếu tố có thể ảnh hưởng đến nguy cơ.

Điều đáng chú ý là đám cháy không nhất thiết bắt nguồn từ bộ pin. NHTSA cho biết lửa có thể xuất phát từ một bộ phận khác của xe rồi lan đến hệ thống pin điện áp cao. Hệ thống điện 12V thông thường trên xe cũng có thể bị chập và gây cháy, trong khi những vụ cháy liên quan đến pin lithium-ion thường khó dập tắt và nguy hiểm hơn.

Đây là lý do một chiếc xe đã được đưa ra khỏi vùng ngập, không còn dấu hiệu ướt bên ngoài vẫn có thể tiềm ẩn nguy cơ. Việc nước rút, khoang nội thất được làm khô hoặc màn hình xe vẫn hoạt động không chứng minh hệ thống điện và pin còn an toàn.

Nước ngập có thể gây nguy hiểm cho pin như thế nào?

Hệ thống điện cao áp trên ô tô điện được thiết kế để đáp ứng những yêu cầu bảo vệ trước nước trong quá trình sử dụng thông thường. Tuy nhiên, khả năng chống nước không đồng nghĩa với việc hệ thống này có thể chịu được tình trạng ngâm trong nước lũ kéo dài.

Trong hồ sơ xây dựng FMVSS 305a, NHTSA nhận định nước và độ ẩm có thể làm suy giảm khả năng cách điện của các linh kiện điện cao áp. Khi tình trạng này trở nên nghiêm trọng, hệ thống điện có thể mất an toàn và phát sinh nguy cơ chập điện.

Một yếu tố khác cần lưu ý là loại nước và thời gian ngập. Nhiều người thường cho rằng nước mặn luôn nguy hiểm hơn đối với pin điện, nhưng phân tích của NHTSA cho thấy nguy cơ xảy ra sự cố nhiệt còn phụ thuộc vào điều kiện ngâm.

Trong nghiên cứu thăm dò về các loại pin, cơ quan này nhận thấy việc ngâm pin trong nước có độ mặn thấp hơn với thời gian ngắn có thể tạo ra nguy cơ xảy ra sự cố nhiệt cao hơn so với một số điều kiện ngâm nước biển kéo dài. Một cách lý giải được NHTSA xem xét là nước biển có thể khiến pin xả điện nhanh hơn trong quá trình ngâm, làm giảm một số nguy cơ phát sinh phản ứng bất lợi.

Tuy nhiên, không thể từ kết quả này kết luận nước biển ít gây hại hơn nước ngọt. Đây chỉ là so sánh về một dạng nguy cơ sự cố nhiệt trong những điều kiện thử nghiệm nhất định, không phải đánh giá tổng thể mức độ hư hỏng của xe. Nước biển vẫn có thể gây ăn mòn các chi tiết kim loại, đầu nối và linh kiện điện.

NHTSA cũng phân tích các phép thử ngâm pin trong tiêu chuẩn của Trung Quốc và Hàn Quốc. Theo cơ quan này, những phép thử ngâm pin trong nước biển chưa chắc phản ánh đúng tình huống gây cháy sau các trận bão tại Mỹ. Các phép thử được phân tích chủ yếu đánh giá khả năng không cháy, nổ trong thời gian pin còn ngâm dưới nước, trong khi một số vụ cháy thực tế lại xuất hiện sau khi xe được đưa ra khỏi vùng ngập.

Đáng chú ý, FMVSS 305a đã được NHTSA ban hành thành quy tắc cuối cùng vào ngày 20/12/2024 và chính thức có hiệu lực từ ngày 20/3/2025, sau khi cơ quan này lùi thời điểm hiệu lực so với kế hoạch ban đầu.

Tiêu chuẩn mới thay thế FMVSS 305, bổ sung các yêu cầu về an toàn hệ thống truyền động điện và pin, trong đó có khả năng bảo vệ trước nguy cơ cháy trong điều kiện vận hành thông thường, sạc điện và sau va chạm. Tuy nhiên, NHTSA vẫn cho biết cần tiếp tục nghiên cứu các vụ cháy sau khi xe bị ngâm trong nước lũ, đặc biệt là ảnh hưởng của nước mặn, để xây dựng thêm những yêu cầu an toàn phù hợp.

Không nên khởi động hoặc sạc xe sau khi bị ngập

Với chủ xe, điều quan trọng nhất là không tự đánh giá mức độ an toàn của phương tiện chỉ dựa trên tình trạng bên ngoài.

Trong hướng dẫn an toàn đối với xe điện và xe hybrid, NHTSA cảnh báo xe bị ngập có thể tồn tại nguy cơ điện áp cao và chập điện, dẫn đến điện giật hoặc cháy. Nếu nghi ngờ pin bị ảnh hưởng, chủ xe cần liên hệ đại lý hoặc cơ sở dịch vụ phù hợp.

Cơ quan này cũng khuyến cáo không đỗ xe có pin lithium-ion bị hư hỏng trong gara hoặc cách nhà ở, công trình khác, phương tiện khác và vật liệu dễ cháy dưới 50 feet (khoảng 15 m).

Hướng dẫn sử dụng xe Tesla cũng đưa ra những yêu cầu cụ thể khi phương tiện bị ngập. Nhà sản xuất khuyến cáo chủ xe không vận hành xe cho đến khi được cơ sở sửa chữa được ủy quyền kiểm tra. Sau khi xe không còn ngập và có thể tiếp cận an toàn, phương tiện cần được kéo đến vị trí cách các công trình hoặc vật liệu dễ cháy ít nhất 15 m.

Tesla cũng yêu cầu người sử dụng chú ý những dấu hiệu bất thường như khói, tiếng nổ lách tách, tiếng xì hoặc nhiệt độ tăng bất thường. Nếu xuất hiện những dấu hiệu này, cần lập tức rời xa xe và liên hệ lực lượng ứng phó khẩn cấp.

Vì vậy, chủ xe không nên thử khởi động để xem xe còn hoạt động hay không, không cắm sạc để kiểm tra khả năng nạp điện và cũng không tự ý tháo bộ pin hoặc các bộ phận điện cao áp.

Việc kiểm tra cần được thực hiện bởi kỹ thuật viên có chuyên môn về hệ thống điện cao áp, sử dụng thiết bị phù hợp để đánh giá tình trạng pin và các linh kiện liên quan. Nếu xe xuất hiện khói, tiếng xì, tiếng lách tách hoặc nóng lên bất thường khi đang đỗ, người xung quanh cần tránh tiếp cận và gọi lực lượng cứu hỏa. Không nên tự lái xe đến gara trong tình trạng nghi ngờ pin đã bị hư hỏng.

Không phải cứ ngập nước là xe điện sẽ cháy

Mặc dù nguy cơ cháy sau ngập nước là vấn đề cần quan tâm, không nên mặc định mọi chiếc xe điện bị ngập đều trở thành phương tiện nguy hiểm hoặc chắc chắn phải thay bộ pin.

Theo NHTSA, mức độ ngập, thời gian tiếp xúc với nước và đặc tính của nguồn nước đều có thể ảnh hưởng đến nguy cơ. Một chiếc xe chỉ đi qua đoạn đường ngập nông không thể được đánh đồng với phương tiện bị ngâm sâu trong nước lũ nhiều giờ.

Mức độ hư hỏng cần được đánh giá theo tình trạng thực tế của từng chiếc xe. Chủ xe cần cung cấp thông tin về độ sâu và thời gian ngập cho cơ sở sửa chữa để có phương án kiểm tra phù hợp, thay vì tự đưa ra kết luận chỉ dựa trên việc xe còn hoạt động được hay không.

Một vấn đề khác đáng lưu ý là nguy cơ đối với người mua xe đã qua sử dụng. Sau các đợt mưa lũ, những chiếc xe bị ngập có thể được vệ sinh, sửa chữa phần nội thất và đưa trở lại thị trường. NHTSA cảnh báo hư hỏng do nước có thể ảnh hưởng đến phương tiện trong nhiều năm và không phải lúc nào cũng biểu hiện ngay sau khi mua.