Xuất khẩu thủy sản: Hướng đến mục tiêu 12 tỷ USD
Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (Vasep), năm 2026 này, ngành thủy sản đứng trước một giai đoạn nhiều kỳ vọng nhưng cũng nhiều sức ép mới. Vasep dự báo xuất khẩu thủy sản năm 2026 có thể đạt trên 12 tỷ USD, tăng trưởng 8 – 10% nếu các điểm nghẽn được tháo gỡ kịp thời.
Cơ hội và thách thức đan xen
Theo bà Lê Hằng - Phó Tổng thư ký Vasep, trong quý I/2026, xuất khẩu thủy sản Việt Nam đạt 2,64 tỷ USD, tăng 14,4% so với cùng kỳ năm 2025. Có được kết quả này cho thấy khả năng thích ứng đáng ghi nhận của cộng đồng doanh nghiệp (DN) thủy sản Việt Nam trong bối cảnh thương mại toàn cầu tiếp tục biến động, cạnh tranh quốc tế gia tăng và yêu cầu tuân thủ tại các thị trường nhập khẩu ngày càng khắt khe hơn.
Nhận định về xu hướng thị trường trong thời gian tới, bà Lê Hằng cho rằng, năm 2026 vẫn có những cơ hội cho thủy sản Việt Nam, nhưng đó là những cơ hội có điều kiện. Nhu cầu thủy sản toàn cầu nhìn chung vẫn lớn, đặc biệt tại các thị trường có mức phụ thuộc nhập khẩu cao như Mỹ, EU, Nhật Bản và Trung Quốc. Cơ hội cũng đến từ quá trình tái cơ cấu tiêu dùng toàn cầu, khi người mua ngày càng quan tâm hơn tới các sản phẩm chế biến, tiện lợi, có giá trị sử dụng cao và nguồn gốc rõ ràng.
Các hiệp định thương mại tự do như CPTPP, EVFTA, UKVFTA tiếp tục tạo dư địa để DN Việt Nam gia tăng lợi thế cạnh tranh nếu biết tận dụng tốt quy tắc xuất xứ, ưu đãi thuế và yêu cầu thị trường. Đồng thời, sự thiếu hụt nguồn cung ở một số khu vực, đặc biệt đối với các loài cá thịt trắng, nhuyễn thể và một số dòng thủy sản chất lượng cao, cũng đang tạo thêm không gian cho hàng thủy sản Việt Nam mở rộng thị phần.
Tuy nhiên, sức ép cạnh tranh ngày càng gay gắt từ các nước cung ứng lớn như Ecuador, Ấn Độ, Indonesia... nhất là ở các nhóm hàng mà Việt Nam đang có thế mạnh như tôm, cá thịt trắng và hải sản cao cấp.
Thách thức thứ hai là các rào cản kỹ thuật, thương mại và môi trường ngày càng dày đặc: thuế chống bán phá giá đối với tôm tại Mỹ, quy định MMPA, yêu cầu COA, chương trình truy xuất nhập khẩu, hệ thống chứng nhận khai thác điện tử mới của EU, cũng như việc thẻ vàng IUU vẫn chưa được gỡ bỏ...
Chuẩn hóa nguồn nguyên liệu để thúc đẩy tăng trưởng
Dù đứng trước những sức ép, khó khăn nhưng theo ông Nguyễn Hoài Nam - Tổng Thư ký Vasep, xuất khẩu thủy sản 4 tháng đầu năm 2026 tiếp tục có tín hiệu phục hồi, ước đạt khoảng 3,7 tỷ USD, tăng gần 15% so với cùng kỳ. Ngành thủy sản có một số cơ hội để phấn đấu đạt mục tiêu tăng trưởng 8 - 10%, kim ngạch trên 12 tỷ USD trong năm 2026 (tăng thêm khoảng 1 tỷ USD) nếu có sự đồng hành, chỉ đạo, hỗ trợ kịp thời của Chính phủ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, các Bộ và địa phương trong cải cách thể chế, cải thiện môi trường kinh doanh, giảm chi phí tuân thủ và xử lý các rào cản thương mại quốc tế.
Để đạt mục tiêu này, Hiệp hội kiến nghị Chính phủ và Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ, chuyển mạnh sang quản lý rủi ro và hậu kiểm; đồng thời rà soát, sửa đổi những quy định liên quan đến xuất khẩu hải sản sang EU và Hoa Kỳ. Bên cạnh đó, Vasep đề xuất hoàn thiện khung pháp lý về an toàn thực phẩm, môi trường, thuế; hỗ trợ tín dụng; thúc đẩy đầu tư hạ tầng nuôi trồng, khai thác; phát triển nguồn nguyên liệu ổn định; tăng cường xúc tiến thương mại, mở rộng thị trường xuất khẩu.
Đáng chú ý theo ông Nguyễn Hoài Nam, nguyên liệu thủy sản cho chế biến xuất khẩu là điều kiện tiên quyết để duy trì và phát triển năng lực nguồn cung top đầu thế giới chính vì vậy cần sớm xây dựng chương trình tổng thể về ổn định và phát triển nguồn nguyên liệu thủy sản cho chế biến xuất khẩu, bao gồm cả nuôi trồng, khai thác trong nước và nhập khẩu nguyên liệu
“Đối với nuôi trồng, đề nghị tập trung vào ba vấn đề cốt lõi: chất lượng con giống, kiểm soát dịch bệnh và giảm giá thành sản xuất. Kiến nghị các địa phương duy trì, mở rộng quy hoạch diện tích nuôi trồng thủy sản trên bờ, trên sông, trên biển; đồng thời rà soát các diện tích đã giao nhưng chậm triển khai, đầu tư cầm chừng, gây lãng phí tài nguyên. Với khai thác biển, đề nghị tiếp tục đầu tư hạ tầng cảng cá, khu neo đậu, hệ thống giám sát tàu cá, nhật ký điện tử, cơ sở dữ liệu sản lượng và nguồn gốc khai thác. Đây vừa là yêu cầu để chống IUU vừa là nền tảng để bảo đảm nguồn nguyên liệu hợp pháp cho chế biến xuất khẩu”, ông Nguyễn Hoài Nam kiến nghị.
