Xuất khẩu thủy sản nỗ lực duy trì tăng trưởng

Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NNMT) giá trị xuất khẩu hàng thủy sản tháng 7 năm 2026 ước đạt 1,09 tỷ USD, đưa tổng giá trị xuất khẩu hàng thủy sản 7 tháng đầu năm 2026 đạt 6,85 tỷ USD, tăng 12,7% so với cùng kỳ năm 2025. Trung Quốc, Hoa Kỳ và Nhật Bản là 3 thị trường tiêu thụ hàng thủy sản lớn nhất của Việt Nam, chiếm thị phần lần lượt là 24,2%, 15,5% và 13,9%.

Nhiều thị trường trong khu vực cũng ghi nhận tín hiệu tích cực. Singapore trở thành thị trường có tốc độ tăng trưởng cao nhất trong nhóm 15 thị trường xuất khẩu lớn, với mức tăng tới 65,3%, cho thấy dư địa mở rộng thị trường của thủy sản Việt Nam còn rất lớn nếu doanh nghiệp (DN) tận dụng tốt các hiệp định thương mại tự do và xu hướng đa dạng hóa nguồn cung của các nước nhập khẩu.

Ông Đỗ Ngọc Tài - Chủ tịch Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (Vasep) nhận định, ngành thủy sản tiếp tục duy trì được đà tăng trưởng tích cực dù kinh tế thế giới vẫn diễn biến phức tạp. Kết quả này khẳng định năng lực thích ứng, sức cạnh tranh của DN và tạo nền tảng để ngành hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao hơn. Nếu các khó khăn được tháo gỡ, đồng thời hạn chế được những tác động bất lợi trong những tháng cuối năm, Vasep dự báo xuất khẩu thủy sản cả năm có thể tăng khoảng 10-11%, đạt khoảng 12,5 tỷ USD. Tuy nhiên, để duy trì mức tăng trưởng hai con số từ năm 2026 trở đi, ngành cần sớm tháo gỡ các nút thắt về nguồn nguyên liệu, thị trường, logistics, vốn và lao động.

Thực tế, tôm tiếp tục là ngành hàng xuất khẩu lớn nhất của thủy sản Việt Nam.Theo Hiệp hội tôm Việt Nam, 6 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu tôm đạt khoảng 2,3 tỷ USD, tăng 13,6% so với cùng kỳ năm 2025, chiếm khoảng 40,5% tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản. Dù vậy, theo ông Mai Văn Hoàng - Chủ tịch Hiệp hội tôm Việt Nam, sản lượng tăng nhưng ngành tôm còn nhiều điểm nghẽn. Nhiều vùng nuôi vẫn dùng chung hệ thống thủy lợi với sản xuất lúa. Kênh cấp nước và kênh xả chưa tách riêng nên nguy cơ lây lan dịch bệnh rất lớn. Không ít vùng nuôi công nghệ cao cũng thiếu điện 3 pha. Điều này làm tăng chi phí và hạn chế khả năng mở rộng sản xuất. Dịch bệnh tiếp tục là nỗi lo của người nuôi...

Ở góc độ DN, ông Lê Văn Quang - Tổng Giám đốc Tập đoàn Thủy sản Minh Phú cho rằng, chất lượng con giống, dịch bệnh và giá thành nuôi đang là 3 yếu tố quyết định sức cạnh tranh của ngành tôm.

Ông Phú cho rằng, Việt Nam cần sớm triển khai chương trình chọn tạo giống tôm kháng bệnh, thích nghi với điều kiện nuôi trong nước theo mô hình mà Ecuador đã áp dụng thành công. Nhờ sử dụng giống kháng bệnh trong thời gian dài, quốc gia này duy trì được năng suất cao, chi phí thấp và hạn chế đáng kể dịch bệnh trên diện rộng.

Theo Vasep, ngành chế biến thủy sản hiện dựa chủ yếu vào 2 nguồn nguyên liệu là nuôi trồng và khai thác biển, trong đó tôm và cá tra tiếp tục là hai mặt hàng xuất khẩu chủ lực. Năm 2025, xuất khẩu tôm đạt khoảng 4,2 tỷ USD, còn cá tra đạt khoảng 2 tỷ USD. Tuy nhiên, chi phí thức ăn, con giống, dịch bệnh và các đầu vào sản xuất liên tục gia tăng khiến giá thành nuôi của Việt Nam cao hơn nhiều đối thủ cạnh tranh như Ecuador, Ấn Độ hay Indonesia.

Trong bối cảnh đó, Vasep khuyến cáo, để duy trì tăng trưởng xuất khẩu trong giai đoạn tới, việc mở rộng thị trường cần song hành với nâng cao năng lực cạnh tranh của toàn chuỗi giá trị.

Hiệp hội kiến nghị sớm ban hành hướng dẫn thống nhất về thủ tục cấp mới, cấp lại giấy chứng nhận an toàn thực phẩm đối với các cảng cá nhằm tạo thuận lợi cho hoạt động thu mua và vận chuyển nguyên liệu.

Đồng thời, cần rà soát, điều chỉnh quy định về phân vùng khai thác trong Luật Thủy sản theo hướng phù hợp hơn với thực tiễn hoạt động của đội tàu, vừa đáp ứng yêu cầu chống khai thác bất hợp pháp (IUU), vừa tháo gỡ những vướng mắc cho ngư dân và DN.

VASEP cũng đề xuất thành lập quỹ hỗ trợ xuất khẩu ngành hàng theo Nghị định số 240/2026 của Chính phủ nhằm hỗ trợ DN phát triển thị trường, bảo vệ thị phần, ứng phó với các vụ việc phòng vệ thương mại và xây dựng thương hiệu quốc gia cho thủy sản Việt Nam.