Bị trật đốt sống cổ vì đánh bóng bằng 'đầu'

Xử trí chấn thương cột sống nói chung cũng như cột sống cổ nói riêng quan trọng từ bước sơ cứu đầu tiên. Nguyên tắc hàng đầu là để bệnh nhân bất động, tránh cho đoạn cột sống bị chấn thương di lệch vì sẽ gây thêm tổn thương, thậm chí đứt ngang tủy sống, gây liệt hoàn toàn.

Bị trật đốt sống cổ vì đánh bóng bằng 'đầu' - Ảnh 1
Bệnh nhân được phẫu thuật cố định lại đốt sống cổ C4-C5 bằng nẹp vít.

Khoa Ngoại Thần kinh, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Bắc Giang vừa phẫu thuật thành công ca chấn thương đốt sống cổ trật C4-C5 liệt tủy không hoàn toàn.

Bệnh nhân là anh N.Đ.T., 37 tuổi, ở xã Nhật Tiến, huyện Hữu Lũng (Lạng Sơn). Trước đó vào buổi chiều anh có đi đá bóng và dùng đầu đánh bóng. Sau đó thì anh có biểu hiện đau cổ, tê buốt hai tay.

Đến Trung tâm Y tế huyện Hữu Lũng khám, anh được chẩn đoán chấn thương cột sống cổ nên được chuyển lên Bệnh viện Đa khoa tỉnh Bắc Giang. 

Tại đây, bệnh nhân được khám, hội chẩn và có chỉ định phẫu thuật giải phóng chèn ép, cố định lại đốt sống cổ C4-C5 bằng nẹp vít. Đây là kỹ thuật khó. 

Hiện sức khỏe bệnh nhân đã ổn định hết liệt và đã xuất viện, điều trị phục hồi chức năng tại nhà.

Trước đây, những ca liên quan đến trượt đốt sống cổ đều có chỉ định chuyển tuyến trung ương. Từ năm 2019, kỹ thuật này được Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức (Hà Nội) chuyển giao thành công cho Bệnh viện Đa khoa tỉnh Bắc Giang. Từ khi chuyển giao đến nay, khoa Ngoại Thần kinh đã phẫu thuật cho 8 ca bệnh nhưng đây là trường hợp chấn thương khá phức tạp.

Xử trí chấn thương cột sống nói chung cũng như cột sống cổ nói riêng quan trọng từ bước sơ cứu đầu tiên. Nguyên tắc hàng đầu là để bệnh nhân bất động, tránh cho đoạn cột sống bị chấn thương di lệch vì sẽ gây thêm tổn thương, thậm chí đứt ngang tủy sống, gây liệt hoàn toàn.

Việc cố định cột sống phải được làm ngay từ đầu khi tiếp xúc với bệnh nhân nghi ngờ bị chấn thương cột sống. Nguồn: Sức khỏe đời sống.
Việc cố định cột sống phải được làm ngay từ đầu khi tiếp xúc với bệnh nhân nghi ngờ bị chấn thương cột sống. Nguồn: Sức khỏe đời sống.

Một số cách phòng chống và xử trí khi bị chấn thương cột sống

Theo báo Sức Khỏe đời sống, chấn thương cột sống rất nguy hiểm nếu không xử trí đúng cách. Trước một vụ tai nạn như tai nạn giao thông, tai nạn lao động,... việc cứu giúp nạn nhân là vô cùng cần thiết và phải được tiến hành khẩn trương. Nhưng đôi khi, trong lúc vội vã, chúng ta thường quên hoặc không biết rằng, những động tác cứu giúp không đúng có thể làm nặng thêm những tổn thương cho bệnh nhân, đặc biệt là chấn thương cột sống (CS)...

Nguyên nhân gây chấn thương cột sống

Có rất nhiều nguyên nhân gây nên chấn thương CS. Hàng đầu là các nguyên nhân do tai nạn giao thông, tai nạn lao động như ngã từ trên cao xuống gây vỡ, lún, xẹp đốt sống. Các nguyên nhân do chấn thương ở các môn thể thao (đua xe đạp, đua ngựa...), các vết thương CS do hỏa khí như đạn bắn, gãy CS cổ như ở các nạn nhân tự tử bằng thắt cổ... Các nguyên nhân này gây ra tổn thương tại các đốt sống như di lệch, vỡ, lún, chèn ép, chảy máu, phù nề, thậm chí làm đứt ngang dây sống.

Mức độ nghiêm trọng khi cột sống bị tổn thương

Cột sống có cấu tạo bởi nhiều đốt sống ghép lại, bên trong có ống sống chứa tủy sống. Cột sống đảm bảo hai chức năng chính: chức năng cơ học - CS là điểm tựa, là “trụ cột” chịu sức nặng của toàn bộ cơ thể và chức năng thần kinh của tủy sống. Tủy sống là một bộ phận của hệ thần kinh trung ương tiếp nối với tiểu não và hành tủy để chi phối toàn bộ các chức năng vận động, cảm giác... của cơ thể từ cổ trở xuống theo phân vùng của các khoanh tủy. Vì là một xương lớn, phải chịu tải trọng cao nên CS rất dễ bị chấn thương và khi đã bị chấn thương thường ảnh hưởng rất lớn đến chức năng chịu tải cơ học cũng như chức năng thần kinh. Khi tủy sống đã bị thương tổn, khả năng bệnh nhân bị tàn phế sẽ rất cao như phải thở máy hoàn toàn, liệt tứ chi trong tổn thương tủy cổ, liệt hai chi dưới phải ngồi xe lăn suốt đời trong tổn thương CS ngực, CS thắt lưng.

Triệu chứng của chấn thương cột sống

Triệu chứng của chấn thương CS phụ thuộc mức độ và vị trí tổn thương. Nếu tổn thương chỉ ở phần các đốt sống chưa ảnh hưởng tới tủy sống, triệu chứng chủ yếu là đau tại chỗ vùng bị tổn thương. Nếu đã có chèn ép hoặc tổn thương dây sống, các triệu chứng sẽ phụ thuộc phân đoạn tủy bị tổn thương. Tổn thương các đốt sống cổ thường có khó thở do liệt cơ hô hấp (khám có thể thấy lồng ngực bệnh nhân di động rất kém hoặc có biểu hiện liệt cơ hoành), yếu hoặc liệt các cơ do phân đoạn tủy cổ chi phối (cơ hô hấp, chi trên, chi dưới), rối loạn cảm giác, rối loạn cơ tròn, mất phản xạ gân xương giai đoạn choáng tủy. Tổn thương các đốt sống ngực cũng có các triệu chứng chung như rối loạn cơ tròn; dị cảm, yếu, liệt chi; đau nhưng khu vực bị tổn thương phía dưới thấp hơn.

Tương tự như vậy, với tổn thương CS lưng, các biểu hiện chủ yếu là rối loạn cảm giác, yếu hoặc liệt hai chi dưới, rối loạn cơ tròn. Một triệu chứng tương đối hay gặp trong chấn thương CS đã có chèn ép, tổn thương tủy sống đó là tụt huyết áp (choáng tủy) nhưng mạch lại chậm. Đây có thể là dấu hiệu được chú ý phát hiện sớm tổn thương CS trên lâm sàng. Tuy nhiên, bản thân các dấu hiệu của chấn thương CS cũng đã khó phát hiện trên lâm sàng và điều này càng khó hơn trong điều kiện bệnh nhân bị tai nạn có nhiều tổn thương phối hợp, điều kiện sơ cứu nghèo nàn, sự rối loạn khi tai nạn xảy ra và người sơ cứu không phải đội cấp cứu chuyên nghiệp.

Xử trí bệnh nhân chấn thương CS - quan trọng từ bước sơ cứu đầu tiên

Nguyên tắc hàng đầu của cấp cứu bệnh nhân chấn thương CS là bất động, tránh di lệch đoạn CS đã bị tổn thương vì sẽ gây thêm tổn thương, thậm chí gây đứt ngang tủy sống. Việc chú ý cố định CS phải được làm ngay từ đầu khi tiếp xúc với bệnh nhân nghi ngờ bị chấn thương CS chứ không nhất thiết phải phát hiện được triệu chứng của chấn thương CS.

Nói một cách khác, bệnh nhân nghi ngờ có chấn thương CS cần được cố định CS an toàn cho tới khi tổn thương CS đã được loại trừ bằng chẩn đoán hình ảnh hoặc qua ý kiến của các thầy thuốc chuyên khoa. Tuyệt đối tránh loay hoay thăm khám tìm xem có tổn thương CS hay không vì việc này sẽ gây nguy hiểm cho bệnh nhân, làm mất cửa sổ can thiệp.

Với bệnh nhân nghi ngờ có tổn thương CS cổ, đặt đầu bệnh nhân nằm thẳng trục, ở tư thế trung gian (không cúi gập, ngửa hay xoay cổ) trên nền cứng (như miếng ván gỗ), chèn bao cát hai bên để chống xoay cổ hoặc tốt nhất là có bộ cố định CS cổ chuyên dụng.

Đối với CS ngực và CS lưng, đặt bệnh nhân nằm ngửa trên cáng cứng hoặc nằm sấp trên cáng mềm nếu không có áo cố định chuyên dụng, sau đó cố định bệnh nhân vào cáng ở ba điểm: đầu, vai và ngang khung chậu. Tuyệt đối không lôi, kéo, lật trở bệnh nhân nếu không có nhiều người phối hợp hoặc làm không đúng phương pháp. Khi vận chuyển bệnh nhân, nếu không có cáng cứng phải có nhiều người cùng đứng một bên đỡ bệnh nhân để đảm bảo cho CS bệnh nhân vẫn được cố định.

Đối với trường hợp bệnh nhân nặng cần cấp cứu hồi sinh tim phổi hoặc trường hợp gãy CS cổ gây ngừng thở vẫn phải chú ý vừa cấp cứu theo các bước cấp cứu ngừng tim ABC (A: Airway control, B: Breathing support, C: Circulation support) vừa kết hợp cố định tránh di lệch CS. Nếu cần đặt ống nội khí quản cấp cứu có thể đặt theo phương pháp ngược dòng hoặc qua nội soi ở bệnh nhân chấn thương CS cổ.

Tránh khiêng, xốc, vác nạn nhân trên vai, cõng trên lưng, khiêng bằng cáng mềm, võng, chở bệnh nhân bằng xe đạp, xe máy, bẻ gập lưng trong xe taxi... dễ làm tăng tổn thương CS của bệnh nhân. Sau khi đã vận chuyển bệnh nhân đến cơ sở y tế, nhanh chóng xác định rõ tổn thương CS bằng thăm khám lâm sàng và bằng các phương tiện chẩn đoán hình ảnh để có thể sử dụng ngay liệu pháp corticoid liều cao và xét chỉ định phẫu thuật cấp cứu.

PV (tổng hợp)

Tin liên quan

Tin nổi bật

Tin cùng chuyên mục

Lạm dụng rượu bia: Báo động đỏ

Lạm dụng rượu bia: Báo động đỏ

Theo Cục Y tế dự phòng, Bộ Y tế, nhiều năm nay nước ta đứng ở tốp đầu khu vực châu Á về tiêu thụ rượu, bia. Rượu, bia là đồ uống thường không thể thiếu trong mỗi dịp ...

Tin nóng

Truy vết thực phẩm bẩn

Truy vết thực phẩm bẩn

Kể từ sau khi xảy ra sự việc hàng chục học sinh, giáo viên, bảo mẫu của hai trường tiểu học phải nhập viện do ngộ độc thực phẩm, TP HCM đã triển khai nhiều biện pháp để “nói không” với thực phẩm bẩn.

Xem nhiều nhất