Con trâu với văn hóa Tây Nguyên

T. Linh

Đối với các cộng đồng bản địa Tây Nguyên, từ xưa, con trâu được coi là tài sản ngang giá trong trao đổi, mua bán và là sứ giả mang những khát vọng của cả cộng đồng.

Từ đời sống, con trâu trở thành biểu tượng của sự giàu có và sức mạnh xua đuổi các thế lực đen tối, xấu xa.

Tù và người Cơ Tu.
Tù và người Cơ Tu.

Trong đó, điển hình nhất là những kiến trúc, tạo hình, biểu tượng con trâu, đầu trâu xuất hiện khá phổ biến. Ví dụ, nhà cộng đồng người Cơ Tu (được gọi là Gươl) mang hình ảnh của một con trâu khổng lồ. Nhìn từ xa, toàn bộ cấu trúc ngôi nhà Gươl này mô phỏng hình dáng con trâu, có bốn chân cao có đế vững chắc, thân mình tròn, lưng có những đốt gai sống nhấp nhô. Hai cái sừng hướng vào nhau nằm trên đỉnh của ngôi nhà. Trên mái nhà rông của người Giẻ Triêng cũng có biểu tượng của 2 chiếc sừng trâu cong vút.

Đặc biệt, ở các nhà mồ của các cộng đồng bản địa ở Tây Nguyên, hình ảnh con trâu, phổ biến là đầu trâu cũng xuất hiện với vị trí quan trọng. Tiêu biểu nhất là nhà mồ của người Cơ Tu. Mọi sinh hoạt đời sống, sản xuất, cuộc sống thường nhật của con người được tái hiện ước lệ ở đây nên sự xuất hiện hình ảnh đầu trâu là điều dễ hiểu.. .

Trong âm nhạc truyền thống của các cộng đồng bản địa Tây Nguyên, chiếc tù và khá phổ biến. Đây là sản phẩm được làm từ chiếc sừng trâu, tù và được người M’nông gọi là nung, người Ê Đê gọi là kipah và người Bana gọi T’diep. Xưa kia, nó vốn là vật dụng để các tù trưởng làm hiệu lệnh chiến đấu hay báo hiệu, thôi thúc tinh thần chiến đấu của các binh sĩ. Đặc biệt, trống da trâu ( H’gơr), nhạc cụ thiêng của người Ê Đê, mặt trống được bịt bằng da trâu.

Bên cạnh đó, trong cộng đồng bản địa Tây Nguyên, đâm trâu là một nghi thức linh thiêng được tổ chức trong những lễ hội truyền thống quan trọng của cả cộng đồng trong dịp mừng nhà mới, mừng chiến thắng, mừng vụ mùa thành công hay xua đuổi bệnh tật, mừng sức khỏe….

Con trâu trở thành vật hiến tế Yang, thần linh hoặc những người đã có công chủ trì thành lập buôn làng để tạ ơn vì đã độ trì cho những chiến thắng, mùa màng bội thu, gia đình, cộng đồng khỏe mạnh, bình an… và cũng để cầu xin cho những điều tốt đẹp này luôn đến với mỗi con người, cộng đồng.

Trong thần thoại của một số dân tộc bản địa người Tây Nguyên, con trâu còn là “Vật tổ”. Do đó, người ta nuôi trâu chỉ để làm lễ hiến sinh trong các lễ cúng quan trọng và là vật ngang giá để trao đổi, thách cưới, phạt vạ. Các nghi thức hiến trâu ở các lễ hội truyền thống, tùy theo phong tục, tập quán cũng như điều kiện kinh tế và mỗi dân tộc mà lễ hội này được tổ chức vào những thời điểm, khoảng thời gian khác nhau.

Tuy nhiên, những nghi thức này đều được tổ chức tại sân chung của cộng đồng, trước nhà cộng đồng, dưới chân cây nêu và con trâu được cột vào một cây cột gỗ hoặc tre. Các hành động hiến sinh trâu thường diễn ra hết sức mạnh mẽ, đó chính là sự cổ vũ tinh thần thượng võ, tôn vinh tinh thần chiến thắng được trao truyền từ xa xưa.

Con trâu chọn để hiến tế phải được chọn lựa kỹ, khỏe mạnh, trước khi thực hiện nghi thức hiến tế phải được tắm rửa sạch sẽ. Đặc biệt, ở một số dân tộc, thường tổ chức tiễn biệt con trâu bằng nghi thức “khóc trâu”.

Từ nghi thức hiến sinh trâu trong các lễ hội truyền thống, mối liên kết cộng đồng của các dân tộc bản địa Tây Nguyên được củng cố bền chặt. Con người được giải tỏa thoát khỏi những vất vả, lo toan để cùng hướng về những điều tốt đẹp. Biểu tượng văn hóa về con trâu trong kiến trúc, tạo hình cũng như da và sừng được chế tác thành nhạc cụ vì thế luôn được giữ gìn, tôn vinh.      

Tin liên quan

Tin nổi bật

Tin cùng chuyên mục

Cao Bằng: Khởi sắc nông thôn mới

Cao Bằng: Khởi sắc nông thôn mới

Hơn 10 năm với nhiều cách làm sáng tạo và chủ động, Chương trình xây dựng nông thôn mới đã thổi luồng sinh khí mới đến những vùng nông thôn của tỉnh Cao Bằng. Đến ...
Lợn cắp nách

Lợn cắp nách

Lợn “cắp nách” là loại lợn có nhiều ở tỉnh Lai Châu. Trọng lượng trung bình một con tầm 10-15 kg.
Khơi sức dân xây dựng nông thôn mới

Khơi sức dân xây dựng nông thôn mới

Triển khai cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh, những năm qua, tỉnh Vĩnh Phúc đã triển khai nhiều cách làm hay, sáng tạo.

Tin nóng

Xem nhiều nhất