Lũ quét và lũ ống

Thế Tuấn

Khi một khối lượng nước khổng lồ di chuyển nhanh từ cao xuống thấp sẽ tạo ra lũ. Lũ gây ngập lụt, tàn phá địa hình, cướp đi tài sản và cả tính mạng người dân. Lũ là hiện tượng thiên nhiên gây tác hại lớn, có thể cảnh báo trước. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, lũ lại ập đến bất ngờ, nhất là lũ quét và lũ ống.

Do ảnh hưởng của trận mưa to kéo dài, khoảng 14 giờ ngày 5/6, tại km59+820 Quốc lộ 12, khu vực cầu Nậm Pon thuộc xã Xà Dề Phìn, huyện biên giới Sìn Hồ, tỉnh Lai Châu, xảy ra lũ quét khiến gần 20.000m3 đất đá từ ta-luy dương sạt xuống đường, cắt đứt QL.12 nối hai tỉnh Lai Châu và Điện Biên. 

Lũ quét

Lũ quét hình thành không chỉ từ những cơn mưa dông, bão tố, băng tuyết trên núi tan chảy một cách đột ngột; mà nó còn đến do con người: đó là khi những hồ chứa nước trên cao, những đập ngăn nước làm thủy điện bị vỡ, xả nước hồ thủy điện, thủy lợi không đúng cách. Lúc đó, một lượng nước khổng lồ bất thần ập đến với sức mạnh khủng khiếp. Câu “nhất thủy, nhì hỏa” rất chính xác trong trường hợp này. 

Sức tàn phá của những trận lũ quét là vô cùng khủng khiếp, đặc biệt khi độ dốc lớn và dòng chảy không bị ngăn trở nhiều. Trong khi nhiều cánh rừng trơ trọi do cây cối bị đốn hạ, thì dòng chảy của lũ quét càng nhanh, mạnh, nên sức tàn phá càng lớn. Nó cuốn phăng mọi trở lực trên đường, kể cả nhà cửa. Lũ quét thường xuất hiện ở những nơi gần đồi núi, chảy tràn vào các thung lũng. 

Trong vòng từ 1 đến 6 giờ đồng hồ bung phá, sức nước lũ quét là hết sức nguy hiểm. Khi lũ quét xuất hiện, giao thông đình trệ, vì lúc đó rất dễ xảy ra tai nạn. Đáng chú ý, khi dòng nước mãnh liệt tuôn chảy từ trên cao xuống, gặp lực cản lớn, khối lượng nước khổng lồ với tốc độ cao sẽ bị dội ngược lại thành một vòng trước khi có thể chảy tiếp làm cho mực nước dâng nhanh hơn và trở nên nguy hiểm. Nước bị dội lại, va vào dòng nước đang đổ về tạo ra nhiều xoáy nước hút mọi thứ xung quanh, hết sức nguy hiểm.

Người dân Sơn Trà (Quảng Ngãi) phải dùng bao cát để chống chọi với nước lũ.

Ít ai ngờ rằng, năm 1998, một trận lũ quét tràn qua thị xã Lai Châu (tỉnh Lai Châu) đã xóa sổ cả bản Mường Lay. Nói vậy để thấy, lũ quét hết sức nguy hại và khó lường.Theo số liệu của cơ quan chức năng, trong vòng 10 năm, cả nước có khoảng 317 trận lũ quét. Như vậy, lũ quét xảy ra ngày một nhiều, nhất là ở miền núi phía Bắc. Cũng trong khoảng thời gian đó, có chừng gần 1.000 người chết, gần 700 người bị thương. Mới đây nhất, trận lũ quét kinh hoàng rạng sáng nay 5-8 tại tỉnh Lào Cai đã làm 4 người ở huyện Bát Xát bị chết), 7 người mất tích (3 người ở huyện Bát Xát, 1 người ở huyện Sapa). Ở huyện Bát Xát, lũ quét đã làm 110 nhà dân xã Cốc San bị ngập sâu từ 70cm đến 1m, 30 hộ dân xã Quang Kim và 16 hộ dân xã Phìn Ngan bị cô lập, 20 ngôi nhà bị sập hoàn toàn, 1 cầu treo ở thôn Sủng Hoảng (xã Phìn Ngan) bị cuốn trôi.

Lũ ống

Đó là hiện tượng thiên nhiên xảy ra trong mùa mưa và chỉ có ở miền núi. Trước đây, người ta coi lũ quét và lũ ống là một, nhưng sau này giới khoa học chuyên ngành đã tách biệt hai loại lũ này.

Thường thì lũ ống chỉ xảy ra trên các lưu vực nhỏ, miền núi, nơi có địa hình khép kín bởi các dãy núi cao bao quanh. Chúng thông với bên ngoài bằng các hang, khe hoặc suối nhỏ, hẹp có bờ dựng đứng (dạng ống, nên gọi là lũ ống). Về bản chất, lũ ống cũng giống như các loại lũ khác, có nghĩa là nước từ trên cao đổ xuống đột ngột, sức tàn phá lớn đối với hạ lưu.

Trong hai ngày (28 - 29/7/2015), tại huyện đảo Cát Hải, thành phố Hải Phòng, sóng to, gió lớn kèm theo mưa kéo dài gây ngập lụt toàn bộ xã đảo Việt Hải. Xã Gia Luận và một số tuyến đường qua vườn quốc gia Cát Bà cũng bị nước lũ chia cắt.

Đáng chú ý, sự tàn phá của lũ ống cũng rất nguy hiểm, là do khi nước ở trên cao dồn về, bị nghẽn lại, sau đó tạo thành dòng rất mạnh đổ tràn ra. Khi xuất hiện lũ ống cũng có nghĩa là sẽ có dòng nước xiết cùng những xoáy nước vô cùng nguy hiểm.

Lũ ống gây nguy hại cả cho phía trên và phía dưới eo thắt. Vùng trên của lũ thì bị tàn phá bởi nước dâng cao và tồn đọng lâu, phần dưới lại phải chịu những đợt nước xiết.

Cũng cần lưu ý một điều, thời gian qua đã có không ít trường hợp gây lũ, tàn phá nhà cửa, hoa màu của người dân lại chính từ những công trình trong vùng. Trong đó phải kể đến việc dòng suối bị ngăn làm ao nuôi cá. Khi nước từ trên núi đổ xuống, nhất là khi chịu tác động của hoàn lưu bão thì chính các bờ ngăn này đã bị phá vỡ, nước cuốn đi tất cả đổ xuống hạ lưu, gây thiệt hại rất lớn. Vì thế, việc bảo đảm an toàn, không làm cản trở dòng chảy tự nhiên khi nuôi cá trong suối là điều rất cần được lưu ý.

Trong một trận lũ ống xảy ra cách đây không lâu ở thị trấn Tuần Giáo (Điện Biên), nguyên nhân chính là do một gia đình ở khối Huổi Củ đắp đất ngăn khe suối làm ao thả cá. Khi nước về, bờ bao bị vỡ, cả nhà cửa lẫn xe máy, trâu, bò, heo, gà đều bị cuốn phăng. Khe Huổi Củ vốn là một dòng suối, nhưng rồi người dân  lấn chiếm làm công trình nên bị ngăn dòng chảy. Chỉ một đêm mưa lớn, rạng sáng hôm sau hàng loạt ao bị vỡ. Toàn bộ nước đổ xuống khu vực Tân Tiến gây nên lũ ống. Nói như một vị cán bộ khối Huổi Củ thì thiên tai là một lý do, nhưng tai họa nhiều khi do con người tạo ra.  

Tin nổi bật

Tin cùng chuyên mục

Canh gà lá thuốc của người Dao

Canh gà lá thuốc của người Dao

Với người Dao Khâu ở huyện Sìn Hồ, tỉnh Lai Châu, món canh gà lá thuốc là một trong những món canh không thể thiếu đối với đời sống đồng bào.
Gia Lai: Bảo tồn văn hóa cồng chiêng

Gia Lai: Bảo tồn văn hóa cồng chiêng

Toàn xã Kông Pla huyện Kbang hiện có 4 làng đồng bào dân tộc thiểu số. Với đồng bào dân tộc thiểu số ở đây, tiếng cồng chiêng như là cội nguồn của bản sắc văn hóa.
Khá lên từ nuôi ong mật

Khá lên từ nuôi ong mật

Những năm gần đây, nghề nuôi ong lấy mật đã giúp nhiều hộ dân tại một số địa phương trong cả nước phát triển kinh tế, xóa đói, giảm nghèo.
Thi đua là yêu nước

Thi đua là yêu nước

Cách đây đúng 72 năm, giữa thời kỳ gian khổ, ác liệt nhất trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược của dân tộc ta, theo sáng kiến của Chủ tịch Hồ Chí ...
Tạo cơ hội thoát nghèo cho người dân

Tạo cơ hội thoát nghèo cho người dân

Cô Ba là xã vùng cao, biên giới của huyện Bảo Lạc tỉnh Cao Bằng. Xã có 701 hộ, trên 3.400 nhân khẩu, nằm trên địa hình đồi núi cao, tỷ lệ hộ nghèo chiếm 45,5%, dân ...
Người đam mê gìn giữ văn hóa truyền thống

Người đam mê gìn giữ văn hóa truyền thống

Ông Y Ó Byă (Ama Khoát), dân tộc Ê Đê ở buôn Chàm A, xã Cư Drăm (Krông Bông- Đắk Lắk) là một trong số những người con của núi rừng Tây Nguyên còn giữ được sự đam mê ...
Hướng tới sinh kế bền vững

Hướng tới sinh kế bền vững

Một trong những chương trình tín dụng ưu đãi có ý nghĩa lớn đối với những hộ mới thoát nghèo tại Phú Thọ triển khai đó là vay vốn theo Quyết định 28/2015/QĐ-TTg của ...

Tin nóng

Ấn tượng đám cưới  của người Dao ở Ba Vì

Ấn tượng đám cưới của người Dao ở Ba Vì

Nằm dưới chân núi Tản Viên, cách trung tâm Hà Nội chưa đến 100 km, đồng bào dân tộc Dao (xã Ba Vì, huyện Ba Vì, Hà Nội) vẫn còn lưu giữ được nhiều nét văn hóa đặc sắc. Trong đó có thể kể đến là lễ cưới truyền thống của người Dao.

Xem nhiều nhất