Kỹ năng sống, chẳng riêng trẻ con mà người lớn thời nào cũng cần nên việc nở rộ các khóa đào tạo về nó chẳng có gì đáng ngạc nhiên. Cung - cầu đều có, hè về chính là thời gian lý tưởng nhất để đưa con em đến những lớp học này nhằm giúp trẻ mạnh dạn, tự tin hòa nhập, thích nghi với cuộc sống, môi trường xung quanh.

"Trẻ có cơ hội tiếp cận với các khái niệm về kinh tế, tiếp thị, kiếm tiền và chi tiêu theo cách riêng. Các bài học mang đến cho trẻ một cách nhìn mới và trẻ làm quen với kinh doanh và tiêu dùng theo cách mình… Trẻ học cách kiếm tiền và tiết kiệm tiền, và học để làm người tiêu dùng thông minh” – đó là một phần quảng cáo về chương trình đào tạo kỹ năng quản lý và sử dụng đồng tiền trên một tờ rơi mà chị Ngọc Phương (Quang Trung, Hà Đông, Hà Nội) nhận được khi đến trường Tiểu học Đoàn Kết đón con. Chia sẻ với các chị em đồng nghiệp trong cơ quan, chị Phương mới biết rằng hóa ra không chỉ một mình mình nhận được những tờ quảng cáo như thế. Nhan nhản các khóa học kỹ năng sống ngắn hạn được dịp nở rộ khi hè về để phục vụ cho nhu cầu của các bậc phụ huynh muốn trang bị cho con em mình những kỹ năng còn thiếu và yếu.

Thử tìm hiểu trên mạng, với từ khóa "đào tạo kỹ năng sống” đã cho ra vô vàn kết quả. Giữa một rừng những lời giới thiệu hoa mỹ, cam đoan về chất lượng đào tạo, hiệu quả sau khóa học thì chị Ngọc Phương cân nhắc đến một số trung tâm có uy tín, được nhiều bậc phụ huynh tin tưởng như Tâm Việt Group, FasTracKids Bé thông minh, SmartFastKids hay khóa học "Tôi Tài Giỏi” của công ty TGM…

Tất nhiên mỗi trung tâm sẽ có một phương pháp, một giáo trình dạy học riêng nhưng về cơ bản đây đều là những tiết học mở. Thông qua các câu chuyện, các tình huống, trải nghiệm để trẻ học được các kỹ năng giao tiếp thuyết trình, kỹ năng kiềm chế cảm xúc, kỹ năng lắng nghe và chia sẻ, kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng học hiệu quả, kỹ năng sống an toàn... cũng như các giá trị sống căn bản: trung thực, khiêm tốn, yêu thương, hòa bình, tôn trọng, trách nhiệm, giản dị, khoan dung, đoàn kết…

Bên cạnh những khóa học kỹ năng sống do các đơn vị tư nhân tổ chức thì có một chương trình giáo dục kỹ năng sống đã trở thành "thương hiệu” của các đơn vị, trung tâm trong hệ thống tổ chức Đoàn, đó là "Học kỳ trong quân đội”. Có nguồn gốc từ Mỹ và Hàn Quốc, Học kỳ trong quân đội là mô hình giáo dục đặc biệt dành cho thanh thiếu niên bằng cách áp dụng kỷ luật nghiêm ngặt như môi trường quân đội. Nội dung huấn luyện chủ yếu của "học kỳ đặc biệt” này là rèn luyện kỹ năng sống, xây dựng tinh thần đồng đội, khám phá giá trị bản thân, giúp hình thành một số thói quen cho học viên… Chẳng hạn, với chủ đề "Trải nghiệm làm chiến sỹ”, chương trình "Học kỳ quân đội” năm 2012 do Thành đoàn Hà Nội phối hợp với Trung tâm hỗ trợ và phát triển thanh niên Hà Nội, Cung thiếu nhi Hà Nội, Trung tâm Huấn luyện Bộ đội biên phòng tổ chức sẽ có 3 khóa với thời gian 7 ngày/ khóa tại Trung tâm huấn luyện Bộ đội biên phòng huyện Tam Dương, tỉnh Vĩnh Phúc. Tất cả các em trong độ tuổi từ 11 – 18 đều có thể tham gia…

Chi phí cho một khóa học kỹ năng sống trung bình từ khoảng 3-15 triệu, tùy vào việc học tập trung trong một thời gian (như Học kỳ trong quân đội) hay chia thành các buổi lẻ, theo giờ cũng như tùy vào địa điểm, chương trình học và đơn vị tổ chức. Khoan nói đến chất lượng của mỗi khóa học sẽ đem lại hiệu quả thế nào đối với con trẻ thì chi phí mà các bậc phụ huynh phải bỏ ra cũng không hề nhỏ, nhất là trong hoàn cảnh trăm ngàn gánh nặng cuộc sống đang phải lo. Trong khi đó, giáo trình học mỗi nơi mỗi khác. Giáo viên của chương trình luôn được quảng cáo là những chuyên gia tâm lý này, thạc sỹ kia nhưng sự thực thế nào chỉ trung tâm, đơn vị tổ chức ấy biết còn bản thân phụ huynh thì khó mà sát sao hết được. Huống hồ, dạy kỹ năng sống không phải là việc dạy làm toán với phép tính rõ ràng 1+1=2 mà đòi hỏi ở giáo viên sự tinh tế, hiểu biết và chính bản thân họ cũng phải là một tấm gương về kỹ năng sống tốt.

Rõ ràng không thể dạy trẻ về tình đoàn kết, hợp tác thân ái nếu giáo viên (trại trưởng) lại nhét 20 điếu thuốc vào tai, mũi, miệng của trẻ (trại sinh) rồi đốt chỉ vì phát hiện em này giấu thuốc lá trong ba lô. Không thể dạy trẻ trung thực bằng cách bắt các trại sinh tát vào mặt nhau vì tội hát nhép. Không thể dạy trẻ tôn trọng người khác nếu trẻ không nhận được sự tôn trọng từ người hướng dẫn mình… như trong phản ánh của các trại sinh sau khi tham gia một khóa Học kỳ trong quân đội năm 2011.

Tất nhiên, rất nhiều bậc phụ huynh chia sẻ ít nhiều có nhận thấy những chuyển biến tích cực khi con em mình trở về từ các khóa học kỹ năng sống, thậm chí chỉ sau vài buổi học. Ví dụ như các em trước nay không biết quan tâm đến gia đình, hết giờ học về nhà là lại vào phòng riêng, đến tận giờ ăn cơm mới ra thì nay đã biết chủ động hỏi thăm bố mẹ, ông bà… Hay có những em trước không biết thế nào là rửa bát, lau nhà, cha mẹ gọi dậy đi học buổi sáng cũng oằn oèo thì nay biết tự giác làm việc nhà, tự dậy đúng giờ và gấp chăn màn một cách phẳng phiu, cẩn thận… Đó thực sự là điều đáng mừng mà cha mẹ nào cũng mong con cái học được từ những lớp học kỹ năng sống.

Nhưng làm sao để duy trì, "nuôi dưỡng” hiệu quả của khóa học trong một thời gian dài, đến mức trở thành kỹ năng, thành thói quen trong tiềm thức, hành động của con trẻ thì đó lại là nhiệm vụ của gia đình. Bà Nguyễn Thị Kim Liên, Phó giám đốc thường trực Trung tâm Thanh thiếu niên miền Nam (đơn vị tổ chức Học kỳ trong quân đội) cho rằng dù bản thân các em có tiến bộ sau khóa học nhưng khi về nhà, không được tạo điều kiện rèn luyện phát huy những điều đó thì phần lớn sẽ lại tiếp tục lối sống như trước. Từ đó, có thể thấy rằng, những khóa học kỹ năng sống dù có hiệu quả đến mấy thì cũng chỉ "đóng vai trò là yếu tố xã hội phụ trợ, còn gia đình vẫn là nền tảng quan trọng nhất”, bà Liên khẳng định.

Không thể "bỏ tiền để mua kỹ năng sống”. Trẻ sẽ không thể có được kỹ năng sống tốt nếu như cha mẹ không là những tấm gương về kỹ năng sống tốt để con cái trông vào, học tập. Vì vậy, trước khi quyết định đăng ký cho con trẻ theo học những khóa đào tạo về kỹ năng sống thì cha mẹ hãy rèn luyện, học hỏi để hoàn thiện những kỹ năng của bản thân mình. Bởi như chuyên gia giáo dục nổi tiếng của Trung Quốc Doãn Kiến Lợi đã nói: Người mẹ tốt hơn là người thầy tốt.

Hãy để gia đình trở thành lớp học kỹ năng sống hoàn hảo nhất cho con trẻ!