Ngày 13-7-2007, Thủ tướng Chính phủ có Quyết định 104 về việc "phê duyệt quy hoạch thăm dò, khai thác, chế biến và sử dụng titan giai đoạn 2007-2015, định hướng đến 2025”. Với quy hoạch đó, Chính phủ xác định chỉ tiêu khai thác titan cho từng giai đoạn cụ thể: 460 ngàn tấn của năm 2007, đến 2010 chỉ được khai thác ở mức 250 ngàn tấn. Theo chỉ đạo của Chính phủ, giảm sản lượng khai thác nhằm mục đích ngăn chặn tình trạng "bóc ngắn cắn dài” đang phát sinh ở nhiều địa phương đối với loại khoáng sản này.
Tuy nhiên, số lượng titan khai thác trên thực tế mấy năm qua đã vượt xa mức cho phép, gấp hơn nhiều lần so với hạn mức quy định của Chính phủ. Chỉ riêng tại Bình Định, đến thời điểm này lượng titan tồn trữ trong kho đã vượt qua con số 300 ngàn tấn. Trong khi đó, theo quy định của chính phủ, tính chung trên địa bàn cả nước chỉ được khai thác ở mức 250 ngàn tấn. Cùng thời điểm này, tại tỉnh Thái Nguyên, sản lượng titan khai thác chưa được sử dụng lên tới xấp xỉ 200 ngàn tấn. Đây không phải cá biệt, tình trạng khai thác titan bất chấp chỉ đạo của Chính phủ đang phát sinh ở nhiều địa phương, kể cả trong Nam và ngoài Bắc. Điều đáng nói là, sau gần 5 năm có quyết định của Chính phủ, tình trạng "trên bảo dưới không nghe” vẫn cứ tồn tại dai dẳng đối với khai thác khoáng sản titan. Có tiến hành kiểm tra nhưng đến khi xử lý, thật là nực cười, nơi làm tốt cũng được đối xử ngang bằng như là nơi bất chấp chỉ đạo của Chính phủ.
Theo quy định đã được công bố, chậm nhất đến hết quý 2-2012, phải ngừng xuất khẩu đối với mặt hàng titan. Bịt đầu ra không cho xuất khẩu titan là giải pháp mang tính 2 trong 1, vừa phục vụ nhu cầu sản xuất trong nước, vừa ngăn chặn tình trạng khai thác vô tội vạ. Thay vì nghiêm túc thực hiện chỉ đạo của Chính phủ, không ít doanh nghiệp khai thác titan lại vừa "góp tiếng nói chung” bằng cách kiến nghị Chính phủ cho phép kéo dài thời gian xuất khẩu titan cho đến 2014. Đề xuất trái ngược như vậy được chấp nhận hay không còn phải chờ ý kiến của Chính phủ. Để giữ nghiêm kỷ cương phép nước, để bảo vệ khoáng sản quý của quốc gia, rất không nên "chiều lòng” doanh nghiệp theo kiểu "muốn gì được nấy”. Số doanh nghiệp khai thác titan đang trong chiều hướng tăng phi mã, chỉ sau 3 năm gần đây tăng lên gấp 2 lần.
Bá Tân