Nhà Gươl - Biểu tượng văn hóa Cơ tu

V.Minh

Gươl, tiếng Cơ tu có nghĩa là công cộng - cộng đồng. Với người Cơ tu, Gươl là loại hình kiến trúc độc đáo truyền thống có vai trò quan trọng trong cuộc sống của bà con. Các buôn làng của người Cơ Tu dù giàu hay nghèo đều có nhà Gươl.

Một ngôi nhà Gươl của đồng bào Cơ Tu.
Một ngôi nhà Gươl của đồng bào Cơ Tu.

Theo phong tục từ xa xưa, người Cơ Tu khi lập làng, dựng nhà đều chọn đất. Nhà Gươl được dựng lên bằng công sức của mọi người trong làng. Với người Cơ Tu, nhà Gươl là chốn linh thiêng, nơi cư ngụ của thần linh, ông bà, tổ tiên.

Vì thế khi đến nhà Gươl, mọi người không được cãi nhau, đánh nhau. Nhà Gươl là trung tâm sinh hoạt của cả buôn làng. Không gian nhà Gươl cũng là nơi tổ chức nhiều lễ hội truyền thống của buôn làng như lễ ăn mừng lúa mới, lễ ăn thề kết nghĩa anh em giữa hai làng Cơ Tu…

Nhà Gươl của dân tộc Cơ Tu là nhà sàn được chống bởi cây cột cái ở giữa và 8 cây cột con ở xung quanh. Mái nhà được lợp bằng lá nón hoặc lá mây, nhìn từ xa, mái Gươl có hình dáng như trái xoài. Những tấm vách trong nhà Gươl là những bức phù điêu, chạm trổ hình ảnh các con vật trông rất sinh động như hình con trâu, đầu trâu, tắc kè, con trăn, kỳ đà…

Bên cạnh đó, cũng có một số cảnh sinh hoạt đời thường của cộng đồng được thể hiện như hình ảnh người đàn ông đánh trống, phụ nữ bồng con. Ngoài ra, trong nhà Gươl bao giờ cũng trưng bày nhiều loại nhạc cụ, công cụ truyền thống, nhiều đầu thú mà dân làng đã săn bắt hoặc đã giết thịt trong các lễ hội... Trong đời sống, nhà Gươl của người Cơ Tu là công trình biểu tượng cho cả buôn làng. Nhìn vào hình ảnh nhà Gươl to hay nhỏ, có thể biết được uy quyền và sức mạnh của làng đó.

Tại Việt Nam, người Cơ Tu cư trú chủ yếu trên dãy núi Trường Sơn, tại các huyện Đông Giang, Tây Giang, huyện Nam Giang (tỉnh Quảng Nam), A Lưới, Phú Lộc (tỉnh Thừa Thiên-Huế), và rải rác một số ít ở Hà Nội, Đà Nẵng, TPHCM...

Những năm gần đây, để bảo tồn và phát huy những nét văn hóa đặc sắc của đồng bào dân tộc Cơ Tu, ngành Văn hoá tỉnh Quảng Nam (nơi có nhiều đồng bào Cơ Tu sinh sống nhất) đã có nhiều nỗ lực trong việc khôi phục Nhà Gươl Cơ Tu, bảo tồn và phát huy giá trị bản sắc văn hoá truyền thống. Đến nay, hầu hết thôn của người Cơ Tu ở Quảng Nam đã có nhà Gươl. Tây Giang là huyện dẫn đầu phong trào phục dựng nhà Gươl Cơ Tu ở tỉnh Quảng Nam.

Trên đỉnh ngọn đồi cao ở trung tâm huyện là một quần thể làng Cơ Tu truyền thống có nhà Gươl trung tâm, và những ngôi nhà Gươl đại diện cho từng xã của huyện. Nét kiến trúc và trang trí mỗi nhà Gươl cũng khác nhau, nhưng đều mang đậm sắc thái của cư dân Cơ Tu theo từng vùng cao, vùng trung và vùng thấp. Sau Tây Giang, các huyện Đông Giang, Nam Giang tỉnh Quảng Nam cũng đã có nhà Gươl.

Nhà Gươl là công trình tiêu biểu của người Cơ Tu, việc khôi phục lại nhà Gươl truyền thống sẽ góp phần vào việc khôi phục những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Cơ Tu, giúp cho các thế hệ Cơ Tu mai sau hiểu biết và kế thừa những giá trị văn hóa vật chất tinh thần của dân tộc mình. Ngày nay, nhà Gươl của người Cơ Tu còn được biết đến là điểm nhấn trong tour du lịch khám phá đường Hồ Chí Minh huyền thoại…               

Tin liên quan

Tin nổi bật

Tin cùng chuyên mục

Khơi sức dân xây dựng nông thôn mới

Khơi sức dân xây dựng nông thôn mới

Triển khai cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh, những năm qua, tỉnh Vĩnh Phúc đã triển khai nhiều cách làm hay, sáng tạo.
Tôn vinh nghệ thuật hát Then, đàn Tính

Tôn vinh nghệ thuật hát Then, đàn Tính

Bộ VHTTDL đã có Quyết định về việc tổ chức Liên hoan nghệ thuật hát Then, đàn Tính các dân tộc Tày - Nùng - Thái toàn quốc lần thứ VII năm 2021. Liên hoan dự kiến ...
Độc đáo Lễ hội Hết Chá

Độc đáo Lễ hội Hết Chá

Đồng bào Thái ở Bản Áng (xã Đông Sang, huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La), những ngày cuối tháng 3 vừa qua đã tưng bừng tổ chức Lễ hội Hết Chá.
Lưu giữ văn hóa dân tộc Mường

Lưu giữ văn hóa dân tộc Mường

Nếu có dịp đến với Thanh Hóa, muốn tìm hiểu rõ hơn về bản sắc văn hóa dân tộc Mường nơi đây, bạn hãy ghé thăm Bảo tàng Thanh Hóa.

Xem nhiều nhất