50 năm thành phố mang tên Bác: Từ 'xé rào' đổi mới đến khát vọng 'đầu tàu'

Tại hội thảo khoa học “50 năm Thành phố mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh: Dấu ấn lịch sử, khát vọng phát triển và đột phá thể chế” do UBND TP Hồ Chí Minh tổ chức ngày 25/6, nhiều nhà khoa học, chuyên gia đã cùng nhìn lại hành trình phát triển đặc biệt của thành phố trong suốt nửa thế kỷ qua.

Tự hào thành phố mang tên Bác

Phát biểu tại hội thảo, PGS.TS Hà Minh Hồng - Phó Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử TP Hồ Chí Minh cho biết, tại kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa VI năm 1976, Quốc hội đã thông qua quyết định lịch sử đổi tên thành phố Sài Gòn - Gia Định thành TP Hồ Chí Minh.

Theo PGS.TS Hà Minh Hồng, quyết định này xuất phát từ hai căn cứ quan trọng: tình cảm kính yêu vô hạn của nhân dân thành phố đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh và truyền thống đấu tranh kiên cường, bất khuất của vùng đất Sài Gòn - Gia Định trong suốt chiều dài lịch sử cách mạng.

Đáng chú ý, ý tưởng đặt tên Hồ Chí Minh cho thành phố đã xuất hiện từ rất sớm. Theo tư liệu đăng trên Báo Cứu quốc ngày 27/8/1946, bác sĩ Trần Hữu Nghiệp đã đề xuất đổi tên Sài Gòn thành TP Hồ Chí Minh nhằm ghi nhớ công lao to lớn của vị lãnh tụ dân tộc. Đề xuất này ngay lập tức nhận được sự hưởng ứng của đông đảo đồng bào Nam bộ.

Nửa thế kỷ mang tên Bác cũng là nửa thế kỷ của hành trình kiến tạo và đổi mới không ngừng. Từ một đô thị chịu nhiều hậu quả chiến tranh, hạ tầng xuống cấp nghiêm trọng, TP Hồ Chí Minh đã vươn lên trở thành trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước. Nếu như năm 1975, nhiều tuyến đường huyết mạch vẫn còn nhỏ hẹp, hệ thống giao thông công cộng chưa phát triển, điện nước thiếu thốn, thì đến nay diện mạo đô thị đã thay đổi mạnh mẽ.

Hàng loạt công trình hạ tầng quy mô lớn như đại lộ Võ Văn Kiệt, hầm Thủ Thiêm, cầu Phú Mỹ, cầu Sài Gòn 2, các tuyến cao tốc kết nối vùng, metro số 1 cùng hệ thống vành đai đã mở ra không gian phát triển mới cho thành phố. Các khu đô thị hiện đại như Phú Mỹ Hưng, Thủ Thiêm, Nam Sài Gòn hay Vạn Phúc trở thành những điểm nhấn cho quá trình đô thị hóa theo hướng hiện đại, đồng bộ và có quy hoạch bài bản.

Không chỉ chuyển mình về hạ tầng, đời sống người dân cũng được cải thiện đáng kể. TP Hồ Chí Minh là địa phương đầu tiên triển khai chương trình xóa đói giảm nghèo từ năm 1992 và đến nay, cơ bản không còn hộ nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều của thành phố. Đến năm 2025, quy mô nền kinh tế TP Hồ Chí Minh đạt khoảng 3 triệu tỷ đồng, GRDP bình quân đầu người đạt 220 triệu đồng, đóng góp khoảng 22 - 23% GDP và 25 - 27% tổng thu ngân sách quốc gia.

Hiện thành phố có hơn 2.300 cơ sở giáo dục, với trên 1,7 triệu học sinh, trở thành trung tâm giáo dục - đào tạo lớn nhất cả nước. Hệ thống y tế với hơn 130 bệnh viện công lập và ngoài công lập cùng tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế trên 95% dân số tiếp tục khẳng định vai trò đầu tàu về an sinh xã hội.

Đô thị năng động, sáng tạo hàng đầu cả nước

Nếu các con số tăng trưởng phản ánh quy mô phát triển thì theo nhiều chuyên gia, dấu ấn lớn nhất của TP Hồ Chí Minh lại nằm ở vai trò tiên phong về thể chế.

TS Trần Du Lịch nhận định, trong những năm tháng khó khăn trước đổi mới, TP Hồ Chí Minh đã có những bước đi mang tính đột phá để giải quyết các vấn đề sống còn của nền kinh tế. Đó là giai đoạn thành phố phải đối mặt với hai bài toán cấp bách: đảm bảo lương thực cho hàng triệu người dân và duy trì hoạt động của các xí nghiệp quốc doanh.

Trong hoàn cảnh ấy, hàng loạt mô hình đổi mới đã ra đời. Những cách làm sáng tạo tại Dệt Thành Công, Phong Phú, Thắng Lợi... đã góp phần tạo cơ sở thực tiễn quan trọng để Trung ương từng bước ban hành các chính sách đổi mới, thừa nhận quyền tự chủ kinh doanh và phát triển nền kinh tế nhiều thành phần.

Từ tinh thần dám nghĩ, dám làm ấy, TP Hồ Chí Minh tiếp tục đi đầu trong việc xây dựng khu chế xuất, thí điểm cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước, hình thành thị trường chứng khoán hay triển khai mô hình đổi đất lấy hạ tầng để phát triển đô thị. “Trong những lúc khó khăn nhất, TP Hồ Chí Minh luôn có những bước đi rất bài bản”, ông Lịch nhấn mạnh.

PGS.TS Nguyễn Văn Hiệp, Trường Đại học Thủ Dầu Một (TP Hồ Chí Minh) cũng cho rằng, đóng góp có giá trị lâu dài nhất của TP Hồ Chí Minh không nằm ở các chỉ số kinh tế mà chính là vai trò tiên phong trong kiến tạo, thử nghiệm và hoàn thiện thể chế phát triển.

Theo nhà nghiên cứu này, một siêu đô thị trong tương lai không chỉ được đo bằng những tòa nhà cao tầng hay mật độ dân cư, mà phải là đô thị thông minh, nơi tăng trưởng kinh tế gắn liền với chất lượng sống và chỉ số hạnh phúc của người dân.

Nhiều chuyên gia nhận định, lịch sử 50 năm thành phố mang tên Bác cũng là lịch sử của tinh thần tiên phong, đổi mới và khát vọng vươn lên vì cả nước. Bước vào giai đoạn phát triển mới, đặc biệt sau khi mở rộng không gian phát triển và được trao nhiều cơ chế đặc thù, TP Hồ Chí Minh đang đứng trước những cơ hội lớn để bứt phá.

TS Trương Minh Huy Vũ, Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TP Hồ Chí Minh cho rằng, thành phố hiện có vị thế mới, tâm thế mới và sức bật mới. Tuy nhiên, để giữ vững vai trò đầu tàu, thành phố cần tiếp tục phát huy “ADN” đặc trưng là năng động, sáng tạo, nghĩa tình và tiên phong đổi mới.

Theo TS Trần Du Lịch, điều quan trọng nhất trong thời gian tới là phải phân cấp, phân quyền mạnh mẽ cho TP Hồ Chí Minh trên hầu hết các lĩnh vực nhằm phát huy tối đa tính chủ động và sáng tạo. Song song đó, thành phố cần xây dựng bộ máy hành chính đủ năng lực để vận hành hiệu quả mô hình quản trị mới; tập trung nguồn lực đầu tư các hạ tầng chiến lược như giao thông, cảng biển, hàng không, logistics; đồng thời tái cấu trúc không gian và nền kinh tế theo hướng dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo.

Ông Phạm Chánh Trực, nguyên Phó Bí thư Thường trực Thành ủy TP Hồ Chí Minh - nhấn mạnh rằng sức mạnh lớn nhất của thành phố luôn bắt nguồn từ nhân dân, từ truyền thống đoàn kết, nghĩa tình và tinh thần không chịu khuất phục trước khó khăn.

Với nền tảng được bồi đắp qua 50 năm, cùng các cơ chế mới từ Trung ương và khát vọng phát triển mạnh mẽ, TP Hồ Chí Minh được kỳ vọng tiếp tục giữ vai trò đầu tàu kinh tế, trung tâm đổi mới sáng tạo của cả nước, vươn lên trở thành siêu đô thị hiện đại, có sức cạnh tranh trong khu vực và trên thế giới.