Báo cáo mới của Action on Smoking and Health: Nicotine không phải tác nhân chính gây ra các bệnh ung thư

Nhìn lại vai trò của nicotine trong chính sách cai thuốc lá

Theo báo cáo của ASH, nicotine tự thân chỉ gây ra rất ít rủi ro trực tiếp đối với sức khỏe, và không phải là nguyên nhân dẫn đến tử vong do hút thuốc. ASH cũng nhấn mạnh rằng, khi thuốc lá điếu bị đốt cháy để sử dụng, phần lớn các chất độc hại và các tác nhân gây ung thư phát sinh chính là từ quá trình đốt cháy này.

ASH phân tích, dù nicotine được thừa nhận là tác động lên các thụ thể trong não, kích thích giải phóng dopamine và củng cố hành vi sử dụng lặp lại – nguyên nhân khiến việc cai thuốc lá trở nên khó khăn – nhưng các nguy cơ sinh lý trực tiếp của chất này là tương đối hạn chế.

Báo cáo cũng trích dẫn một phân tích tổng hợp của Đại học Y khoa Hoàng gia Anh cho thấy nicotine “gây rất ít nguy cơ đối với sức khỏe” nếu so sánh với khói trong thuốc lá điếu. Mặc dù việc phơi nhiễm nicotine ở mức độ cấp tính có thể làm tăng tạm thời nhịp tim và huyết áp, các nghiên cứu dài hạn chưa ghi nhận bằng chứng cho thấy nicotine làm gia tăng nguy cơ đột quỵ hay nhồi máu cơ tim ở những người sử dụng liệu pháp thay thế nicotine trong thời gian kéo dài.

Những kết luận này trái ngược đáng kể với nhận thức phổ biến của công chúng cũng như một số quan điểm pháp lý vốn xem nicotine là chất gây ung thư.

Mặt khác, báo cáo không chỉ tách bạch nicotine khỏi các bệnh lý nghiêm trọng vốn gắn liền với việc hút thuốc lá, mà còn chỉ ra rằng chất này có thể được xem là một “công cụ hiệu quả” trong hỗ trợ cai thuốc.

Báo cáo của ASH, còn đề cập đến những quan niệm sai lệch phổ biến liên quan đến nicotine. Mặc dù hút thuốc lá điếu có mối liên hệ chặt chẽ với một số rối loạn như trầm cảm hay tâm thần phân liệt, các bằng chứng khoa học hiện có cho thấy nicotine không phải là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến các bệnh lý này.

Tương tự, các nghiên cứu đoàn hệ dài hạn – theo dõi cá nhân trong suốt vòng đời – không ghi nhận sự khác biệt đáng kể về chức năng nhận thức giữa những người chưa từng hút thuốc và những người đã cai thuốc lá nhưng vẫn tiếp tục sử dụng nicotine.

Đa dạng việc sử dụng nicotine dưới nhiều hình thức khác nhau trong cai thuốc

Từ nhiều năm qua, giới khoa học đã thừa nhận và khuyến nghị cách tiếp cận cai thuốc lá dựa trên nguyên tắc sử dụng nicotine có kiểm soát để giúp người hút thuốc giảm dần và chấm dứt sự phụ thuộc.

Do đó, từ năm 2021, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã đưa các liệu pháp thay thế nicotine (NRT) vào danh sách thuốc thiết yếu. Đáng chú ý, NRT được cấp phép sử dụng cho nhiều nhóm đối tượng, bao gồm phụ nữ mang thai, người mắc bệnh tim mạch và trẻ em từ 12 tuổi trở lên.

Nhằm nâng cao hiệu quả cai thuốc lá, bên cạnh các sản phẩm NRT, nhiều quốc gia còn xem xét vai trò của các sản phẩm thuốc lá không khói, vốn hoạt động theo cơ chế tương tự khi chỉ cung cấp nicotine ở dạng “sạch”, hoàn toàn không kèm theo quá trình đốt cháy và sinh khói thuốc.

Thụy Điển là trường hợp điển hình. Đây là quốc gia duy nhất trong Liên minh châu Âu cho phép lưu hành thương mại thuốc lá ngậm snus và hiện cũng là nước có tỷ lệ ung thư phổi thấp nhất khu vực. Việc người hút thuốc chuyển từ thuốc lá điếu đốt cháy sang các sản phẩm nicotine dạng ngậm đã giúp tỷ lệ mắc các bệnh ung thư giảm khoảng 41% so với mức trung bình của châu Âu. Con số này thường được các chuyên gia dẫn lại như một minh chứng cho lập luận cốt lõi của báo cáo khoa học: yếu tố gây tử vong chủ yếu không nằm ở nicotine, mà ở khói thuốc sinh ra từ quá trình đốt cháy.

Dữ liệu từ ASH năm 2024 cho thấy các sản phẩm thuốc lá không khói hiện đang hỗ trợ cai thuốc phổ biến nhất và thành công trong vòng 5 năm qua. Ước tính có khoảng 5,6 triệu người trưởng thành tại Anh đang sử dụng thuốc lá không khói, trong đó hơn một nửa đã chấm dứt hút thuốc lá điếu.

Việc làm rõ đâu là nguồn gốc thực sự của tác hại từ thuốc lá điếu, đồng thời đánh giá lại vai trò của nicotine, phản ánh sự đồng thuận ngày càng rõ ràng của giới khoa học, kể cả từ các tổ chức chống thuốc lá. Sự thừa nhận này của ASH được xem là yếu tố quan trọng, góp phần trực tiếp nâng cao hiệu quả của các chiến lược hỗ trợ người hút thuốc cai thuốc.

*  Thông tin trong bài viết không thay thế cho các khuyến cáo y tế chính thức tại Việt Nam.