Cải cách chính sách tiền lương: Không thể chậm trễ

Dự kiến trình Trung ương Đề án cải cách chính sách tiền lương và bảo hiểm xã hội tại Hội nghị thứ 5

Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà, Trưởng Ban chỉ đạo Trung ương về cải cách chính sách tiền lương, bảo hiểm xã hội (BHXH) và ưu đãi người có công vừa ký quyết định ban hành kế hoạch nghiên cứu, xây dựng Đề án cải cách chính sách tiền lương và bảo hiểm xã hội trình Hội nghị lần thứ 5 Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV.

Theo kế hoạch này, từ tháng 8 đến tháng 10 năm 2026, Bộ Nội vụ cùng các thành viên Ban chỉ đạo xây dựng, hoàn thiện dự thảo đề án, tháng 1/2027 hoàn thiện dự thảo nghị quyết, tháng 2/2027 trình Bộ Chính trị, Ban Bí thư, và đến tháng 3/2027 trình Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV.

Tại Nghị quyết 27/2018 của Trung ương đặt mục tiêu áp dụng chế độ tiền lương mới từ năm 2021. Nghị quyết xác định tiền lương phải thực sự là nguồn thu nhập chính, bảo đảm đời sống của người hưởng lương và gia đình; trả lương đúng là đầu tư cho phát triển nguồn nhân lực, tạo động lực nâng cao năng suất và hiệu quả làm việc. Tuy nhiên, lộ trình phải điều chỉnh do tác động của đại dịch Covid-19. Đến tháng 7/2024, chính sách tiền lương được triển khai theo lộ trình từng bước. Mức lương cơ sở khi đó được nâng từ 1,8 triệu đồng lên 2,34 triệu đồng mỗi tháng; chế độ tiền thưởng dành cho cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang được thực hiện. Lương hưu, trợ cấp BHXH, mức chuẩn trợ cấp người có công và chuẩn trợ giúp xã hội cũng được điều chỉnh. Tuy nhiên, quá trình triển khai còn vướng mắc nên chưa thể bãi bỏ hoàn toàn cơ chế lương cơ sở và hệ số. Do đó, ngày 15/5/2026, Chính phủ ban hành Nghị định 161, quy định mức lương cơ sở mới và chế độ tiền thưởng với cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang. Theo đó, lương cơ sở tăng từ 2,34 lên 2,53 triệu đồng, áp dụng từ 1/7/2026. Đợt tăng mức lương cơ sở này tiếp tục cải thiện tiền lương trên cơ chế hiện hành, trong thời gian các cơ quan nghiên cứu phương án cải cách tổng thể.

Liên quan đến việc thực hiện chính sách tiền lương, ông Bùi Huy Tùng - Chánh văn phòng Bộ Nội vụ cho biết, có hơn 2 triệu cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang được tăng thêm 8% kể từ ngày 1/7/2026. Và trong 4 tháng cuối năm 2026, Bộ Nội vụ sẽ tham mưu Đề án cải cách chính sách tiền lương và BHXH để trình Hội nghị Trung ương.

Một trong những nội dung cốt lõi của Đề án cải cách tiền lương là chuyển từ trả lương chủ yếu theo hệ số, thâm niên sang trả lương theo vị trí việc làm, chức danh và chức vụ lãnh đạo. Nhất là tại thời điểm hiện nay trong sắp xếp tinh gọn tổ chức bộ máy đã đánh dấu bước chuyển căn bản về tư duy và phương thức quản lý nhà nước của ngành từ “sắp xếp tổ chức” sang “hoàn thiện thể chế, vận hành hiệu quả và đưa chính sách vào cuộc sống”; giữ  vai trò kiến tạo, phân cấp, phân quyền triệt để cho địa phương và lấy chuyển đổi số làm nền tảng cho quản trị hiện đại.

Thời điểm chín muồi

TS Nguyễn Tiến Dĩnh, nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ bày tỏ vui mừng khi Bộ Nội vụ sẽ tham mưu Đề án cải cách chính sách tiền lương và BHXH để trình Trung ương xem xét tại Hội nghị Trung ương 5. Theo ông Dĩnh, tại Nghị quyết 27 năm 2018, Trung ương đặt mục tiêu áp dụng chế độ tiền lương mới từ năm 2021. Tuy nhiên đến nay chưa thực hiện được. Trong thời gian qua, để đáp ứng yêu cầu cuộc sống, Chính phủ đã điều chỉnh tăng lương cơ sở tăng từ 2,34 lên 2,53 triệu đồng, áp dụng từ 1/7/2026. Đến nay sau hơn 1 năm thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy, thực hiện chính quyền 3 cấp hiện bộ máy đã tinh gọn, hoạt động đi vào ổn định. Do đó đây là thời điểm cấp bách và “chín muồi” để thực hiện cải cách chính sách tiền lương.

Ông Dĩnh phân tích: Sau khi sắp xếp, thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, yêu cầu đặt ra là nâng cao chất lượng hoạt động đối với cán bộ công chức, viên chức. Muốn chất lượng phải đảm bảo đời sống cho cán bộ, công chức, viên chức tại các cơ quan trong hệ thống chính trị. Do đó lần này phải quyết tâm cải cách chính sách tiền lương để động viên, thúc đẩy đội ngũ cán bộ công chức viên chức trước yêu cầu nâng cao chất lượng, đảm bảo chức năng nhiệm vụ theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Nhất là hiện nay cán bộ công chức, viên chức tại cấp xã đời sống không đảm bảo, trong khi khối lượng công việc theo chức năng nhiệm vụ phải đảm nhận ngày càng nhiều việc nhưng lương được hưởng chưa tương xứng.

Đặc biệt theo ông Dĩnh, khi cải cách chính sách tiền lương, trả lương theo vị trí việc làm sẽ không còn mức lương cơ sở. Như vậy sẽ giúp người hưởng lương phấn đấu, nhận lương theo đúng khả năng lao động chứ không phải dựa vào thâm niên công tác.

“Hiện chúng ta trả lương theo thời gian công tác. Càng lâu năm thì lương càng cao. Khi trả lương theo vị trí việc làm, một sinh viên mới ra trường không phải nhận mức lương khởi điểm ở hệ số 2,34 mà được hưởng lương theo vị trí việc làm tương ứng với năng lực trình độ, và kết quả công việc họ đảm nhận. Do đó dù mới vào làm nhưng được sắp xếp ở vị trí việc làm cao hơn thì hưởng lương cao hơn so với người công tác lâu năm nhưng đang đảm nhận vị trí việc làm ở mức thấp hơn”- ông Dĩnh nói và nhìn nhận, trả lương theo vị trí việc làm đòi hỏi năng lực, trình độ, kết quả công việc theo sự cống hiến, thay vì “sống lâu lên lão làng”, trì trệ nhưng do thời gian công tác lâu năm nên hưởng lương cao.

Ông Phạm Văn Hoà, Ủy viên Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cũng cho rằng, cần thiết trả lương theo vị trí việc làm và cần đẩy nhanh quá trình cải cách tiền lương. “Giữ chức vụ cao được hưởng lương cao, chức vụ thấp hưởng lương thấp. Không có chuyện sống lâu lên lão làng, đây đang là một bất cập” - ông Hoà nói và kiến nghị Bộ Nội vụ cần nhanh chóng xây dựng Đề án cải cách tiền lương trình Chính phủ cho ý kiến, sau đó Chính phủ trình Trung ương xem xét, cho ý kiến tại Hội nghị Trung ương tới đây.