Cần thêm trợ lực cho doanh nghiệp
Những hạn chế về vốn, mặt bằng sản xuất, chi phí logistics và khả năng tiếp cận thị trường đang khiến nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) gặp khó. Vì vậy, chính sách hỗ trợ cần đi vào thực chất, giúp doanh nghiệp không chỉ gia nhập mà còn đủ năng lực tồn tại và phát triển.
Số liệu mới nhất từ Cục Thống kê cho thấy, trong tháng 10/2026, cả nước có gần 12,6 nghìn doanh nghiệp (DN) thành lập mới và gần 11,1 nghìn DN quay trở lại hoạt động. Tuy nhiên, tính chung 10 tháng, số DN quay trở lại hoạt động chỉ đạt gần 81,4 nghìn, giảm 12,5% so với cùng kỳ năm 2025. Tổng số DN thành lập mới và quay trở lại hoạt động đạt hơn 243,6 nghìn, giảm 4,8%. Bình quân mỗi tháng có khoảng 24,4 nghìn DN gia nhập và tái gia nhập thị trường.
Ở chiều ngược lại, áp lực rút lui khỏi thị trường vẫn lớn. Trong 10 tháng, cả nước có gần 92 nghìn DN tạm ngừng kinh doanh có thời hạn, giảm 12,7% so với cùng kỳ năm trước; hơn 33,7 nghìn DN ngừng hoạt động chờ làm thủ tục giải thể, giảm 42,3%. Đáng chú ý, số DN hoàn tất thủ tục giải thể lên tới gần 56,3 nghìn, tăng 109,8%. Như vậy, bình quân mỗi tháng có khoảng 18,2 nghìn DN rút lui khỏi thị trường.
Những con số này cho thấy sức khỏe của khu vực DN vẫn còn nhiều vấn đề cần quan tâm. Trong đó, DNNVV là nhóm dễ chịu tác động khi thị trường biến động do nguồn lực tài chính, nhân lực, công nghệ và khả năng chống chịu còn hạn chế. Chỉ cần chi phí đầu vào tăng, đơn hàng suy giảm hoặc dòng tiền bị gián đoạn, hoạt động sản xuất, kinh doanh có thể gặp khó khăn, thậm chí đứng trước nguy cơ giải thể.
Ông Nguyễn Việt Châu - Tổng Giám đốc Công ty TNHH Noble Wine, DN nhập khẩu và phân phối rượu vang, cho biết sản phẩm rượu vang thuộc phân khúc cao cấp nên hoạt động kinh doanh chịu ảnh hưởng trực tiếp từ tình hình kinh tế chung. Khi người tiêu dùng thắt chặt chi tiêu, nhu cầu sử dụng sản phẩm làm quà tặng, tiếp khách cũng suy giảm.
Không chỉ đối mặt với sức mua yếu, DN còn chịu sức ép từ chi phí vốn và vận chuyển. Theo ông Châu, lãi suất ngân hàng neo cao ảnh hưởng đến nguồn vốn nhập hàng. Cùng với đó, biến động tình hình thế giới và xung đột tại một số khu vực khiến tàu vận chuyển phải thay đổi hải trình, làm chi phí logistics tăng, kéo theo giá sản phẩm tăng.
Từ thực tế hoạt động, ông Châu cho rằng vốn và lãi suất là những vấn đề cấp thiết đối với doanh nghiệp. Chính sách cần được điều chỉnh theo hướng tạo điều kiện tiếp cận nguồn vốn với chi phí phù hợp, giúp DN duy trì hoạt động và có thêm dư địa phát triển.
Khó khăn của DNNVV không chỉ nằm ở vốn. Theo ông Phạm Anh Tuấn - Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới, có 4 điểm nghẽn vi mô đang cản trở sự phát triển của DN, gồm thể chế, nguồn lực, thị trường và đổi mới sáng tạo. Trong đó, thể chế liên quan đến chi phí tuân thủ, tính ổn định và hiệu quả thực thi chính sách; nguồn lực bao gồm vốn, đất đai, nhân lực, công nghệ và dữ liệu; thị trường là vấn đề đầu ra, tiêu chuẩn và liên kết; còn đổi mới gắn với nghiên cứu, phát triển, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.
Trong bối cảnh đó, việc xây dựng chính sách hỗ trợ DNNVV có ý nghĩa quan trọng. Theo Nghị quyết số 68-NQ/TW, đến năm 2030, cả nước phấn đấu có 2 triệu DN và đến năm 2045 có 3 triệu DN. Để đạt mục tiêu này, bên cạnh khuyến khích hộ kinh doanh chuyển đổi thành DN và thành lập DN mới, cần chú trọng nâng cao khả năng tồn tại, mở rộng quy mô của những DN đang hoạt động.
Bộ Tài chính đang xây dựng dự thảo Luật Phát triển DNNVV theo hướng chuyển từ hỗ trợ dàn trải sang kiến tạo môi trường thuận lợi để DN phát triển. Các chính sách được đề xuất tập trung vào những vấn đề thiết thực như tiếp cận mặt bằng sản xuất, tạo đầu ra thông qua mua sắm công và giảm chi phí tuân thủ.
Ngoài ra việc giảm chi phí tuân thủ cũng là yêu cầu quan trọng. Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, từ đầu nhiệm kỳ đến nay, Chính phủ đã tập trung cắt giảm thủ tục hành chính, giúp giảm 53% thời gian tuân thủ và 54% chi phí.
Từ góc độ chuyên gia, ông Phạm Anh Tuấn cho rằng chính sách hỗ trợ cần được thiết kế theo năng lực và từng giai đoạn phát triển của doanh nghiệp. Hỗ trợ không nên chỉ dừng ở việc tháo gỡ khó khăn trước mắt mà phải tạo ra năng lực mới, giúp DN cải thiện thực chất về quản trị, công nghệ, khả năng tiếp cận thị trường và sức cạnh tranh.
Theo ông Tuấn, bên cạnh cải cách thể chế, cần khơi thông nguồn lực, phát triển thị trường vốn, có chính sách thuế hỗ trợ đầu tư, mở rộng khả năng tiếp cận dữ liệu và hạ tầng số, đồng thời thúc đẩy liên kết ngành và chuỗi giá trị.