Hỗ trợ gắn với trách nhiệm của hộ nghèo

Chương trình MTQG - động lực thay đổi diện mạo nông thôn

Xã Xuân Viên cũ đã thoát khỏi diện đặc biệt khó khăn trước thời điểm sáp nhập với hàng loạt chỉ tiêu đạt mức cao. Sau khi sáp nhập (thêm 2 xã Xuân An và Xuân Thủy), xã mới Xuân Viên có dân số gần 14.500 người với hơn 83% là đồng bào dân tộc thiểu số (Mường, Dao chiếm 85%) và có thêm 14 thôn bản đặc biệt khó khăn.

Kiện toàn tổ chức bộ máy, ổn định hoạt động, từng bước nâng cao hiệu quả quản lý, xã Xuân Viên bám sát chỉ đạo của tỉnh Phú Thọ và Sở Dân tộc và Tôn giáo để thực hiện hiệu quả các Chương trình MTQG. Bức tranh kinh tế đã có những chuyển biến tích cực. Sản xuất nông, lâm nghiệp là chủ lực và chuyển dịch theo hướng nâng cao giá trị.

Thêm những địa bàn khó khăn, xã Xuân Viên cần đầu tư về cơ sở hạ tầng trong khi ngân sách còn hạn chế. Hiện một số khu dân cư còn thiếu đồng bộ về giao thông, nước sạch, môi trường và thiết chế văn hóa. Báo cáo 9 tháng năm 2026 của xã Xuân Viên cho thấy, tỷ lệ dân số sử dụng nước sạch đáp ứng quy chuẩn chưa đạt yêu cầu, cần tập trung giải quyết.

Hiện nay xã Xuân Viên có tỷ lệ hộ nghèo còn cao (gần 7,5%), tỷ lệ nghèo đa chiều gần 22%. Tỷ lệ đường xã được nhựa hóa hoặc bê tông hóa đạt hơn 54%. Tuy Toàn xã đã ghi nhận sự chuyển biến tích cực từ nguồn lực chính sách hỗ trợ. Đến hết năm 2025, xã có 12/26 khu dân cư đạt chuẩn nông thôn mới (NTM), trong đó có 2 khu dân cư NTM kiểu mẫu, thu nhập gần 49 triệu đồng/người/năm.

Hiện toàn xã đã có 98% hộ dân sử dụng điện lưới quốc gia, 100% trường, lớp học và trạm y tế được xây dựng kiên cố. Chương trình MTQG không chỉ góp phần thay đổi diện mạo hạ tầng nông thôn mà đã tạo điều kiện để người dân tiếp cận tốt hơn với dịch vụ giáo dục, y tế, chính sách an sinh, hỗ trợ sản xuất và các cơ hội phát triển sinh kế.

Nỗ lực giải ngân vốn

Mặc dù kết quả giải ngân vốn đầu tư công chưa phải là thước đo dành cho công tác thực hiện các Chương trình MTQG, nhưng nhiệm vụ quan trọng hiện nay của xã Xuân Viên là quyết liệt giải ngân nguồn vốn kéo dài sang năm 2026. Chương trình 1719 dành cho đồng bào dân tộc thiểu số có tổng nguồn vốn được kéo dài là hơn 1,5 tỷ đồng, nhưng đầu tháng 10/2026 xã mới giải ngân 22% kế hoạch, hiện còn hơn 1,2 tỷ đồng. Chương trình giảm nghèo bền vững, tổng vốn được kéo dài sang năm nay hơn 1,1 tỷ đồng nhưng đến tháng 9/2026 chưa giải ngân. Một số dự án, tiểu dự án không còn đối tượng thụ hưởng hoặc không còn nhu cầu thực hiện theo quy định, trong khi một số nội dung khác vẫn có nhu cầu và khả năng triển khai.

Trước thực tế này, UBND xã Xuân Viên đã rà soát, xây dựng phương án điều chỉnh vốn giữa các dự án, tiểu dự án, bảo đảm không làm thay đổi tổng nguồn vốn được giao mà tập trung nguồn lực vào những nội dung có khả năng thực hiện. Tổng mức đề nghị điều chỉnh gần 1 tỷ đồng. Một số dự án, tiểu dự án không còn đối tượng thụ hưởng - cũng cho thấy hiệu quả Chương trình MTQG ở Xuân Viên rất đáng ghi nhận tại một số nội dung.

Nỗ lực vượt qua những vướng mắc chung như tại nhiều địa phương khác sau sáp nhập, lãnh đạo UBND xã Xuân Viên cho biết, mục tiêu được đặt ra là giải ngân 100% kế hoạch vốn ngân sách Trung ương được kéo dài trước ngày 31/12/2026, bảo đảm đúng đối tượng và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.

Hỗ trợ gắn với trách nhiệm của hộ nghèo

UBND xã Xuân Viên đã ban hành kế hoạch thực hiện Chương trình MTQG giai đoạn 2026 - 2030. Mục tiêu tổng quát là xây dựng NTM giàu đẹp, bản sắc, bền vững, phát triển toàn diện, nhất là truyền năng lượng tích cực cho thôn bản khó khăn. Xã quyết tâm có được 15 thôn trở lên đạt chuẩn NTM với thu nhập bình quân 75 triệu đồng/người/năm. Về hạ tầng, xã phấn đấu tỷ lệ đường giao thông nông thôn được cứng hóa đạt từ 95% trở lên; tỷ lệ người dân sử dụng nước sạch đáp ứng quy chuẩn đạt hơn 60%, và cán đích 100% trường học đạt chuẩn quốc gia.

Chuyển dịch mạnh cách nghĩ, cách làm đối với nguồn lực chính sách MTQG, theo lãnh đạo UBND xã Xuân Viên, đó là triệt tiêu trông chờ, ỷ lại, tất cả chuyển mạnh từ hỗ trợ đơn thuần sang hỗ trợ có điều kiện. Đây cũng là nội dung đã được đoàn công tác kiểm tra của Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Phú Thọ lưu ý xã cần thực hiện tại cuộc làm việc ở địa phương ngày 18/6/2026. Hộ nghèo được hỗ trợ nhưng phải gắn với trách nhiệm và sự chủ động khi vừa là đối tượng thụ hưởng, vừa trực tiếp tham gia xây dựng và giám sát chương trình.

Những năm trước, khi thực hiện các dự án (từ dự án 1 đến dự án 4), đã có dấu hiệu một số hộ nghèo thiếu nỗ lực, thiếu trách nhiệm, thậm chí trông chờ nguồn lực. Công tác kiểm tra, giám sát, đôn đốc khi đó đã rất nỗ lực phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội và người có uy tín trong cộng đồng. Cũng chính vì vậy mà xã Xuân Viên đã sớm thực hiện dự án 5 khi tập trung đào tạo, tập huấn, bồi dưỡng nâng cao năng lực cho cả cán bộ và người dân của 16 khu thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số thực hiện Chương trình MTQG ngay từ giữa năm 2026.

Dự kiến hỗ trợ trực tiếp cho Xuân Viên thực hiện Chương trình MTQG giai đoạn 2026 - 2030 khoảng 54,5 tỷ đồng. Xã cũng sẽ lồng ghép các nguồn vốn khác, nguồn lực doanh nghiệp và đóng góp của cộng đồng dân cư. Có thể thấy chặng đường phát triển sau sáp nhập của Xuân Viên đang mở ra nhiều triển vọng, song cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về chất lượng quản trị, hiệu quả đầu tư và tính bền vững của các chính sách.