Thanh Hóa: Đánh thức tiềm năng phát triển du lịch cộng đồng ở Năng Cát

Nằm dưới chân núi Chí Linh, bản Năng Cát đắm mình giữa không gian núi rừng còn nhiều nét nguyên sơ. Những nếp nhà sàn truyền thống, tiếng khua luống, điệu múa xòe cùng dòng thác Ma Hao tạo nên sức hút riêng có của vùng đất này. Từ những lợi thế sẵn có, người dân nơi đây đang từng bước biến tài nguyên thiên nhiên và văn hóa thành nguồn lực để phát triển kinh tế.

Điểm nhấn nổi bật nhất ở Năng Cát là thác Ma Hao, hay còn gọi là thác Chó Ngáp. Cái tên gắn với truyền thuyết về chú chó trung thành đã cứu nghĩa quân Lam Sơn trong cuộc kháng chiến chống quân Minh buổi ban sơ. Từ trên đỉnh núi, những dòng nước len qua những tầng đá lớn, tạo nên cảnh quan hùng vĩ, thu hút du khách tham quan, trải nghiệm.

Ngoài cảnh quan thiên nhiên, Năng Cát còn hấp dẫn bởi không gian văn hóa bản địa. Toàn bản có 124 hộ dân, trong đó, 122 hộ sinh sống trong nhà sàn. Tiếng Thái, trang phục truyền thống, các lễ hội Chá Mùn, Chá Một cùng những điệu múa xòe, khua luống, nhảy sạp được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Đây là những giá trị giúp du khách có cơ hội tìm hiểu đời sống, phong tục của đồng bào Thái.

Từ việc đón khách tham quan đơn thuần, nhiều hộ dân đã mạnh dạn đầu tư, phát triển dịch vụ lưu trú, ăn uống và trải nghiệm văn hóa. Ông Hà Thanh Khơi, một hộ làm du lịch cộng đồng tại bản cho biết, nắm bắt xu hướng du lịch trải nghiệm, gia đình đã cải tạo nhà sàn, chỉnh trang cảnh quan và mua thêm trang thiết bị để phục vụ nhu cầu của du khách đến lưu trú. Theo ông Khơi, việc đầu tư ban đầu tuy khá tốn kém, nhưng lại mở ra hướng làm ăn mới bền vững cho gia đình. “Trước đây, sinh kế chính của gia đình phụ thuộc và làm nông và buôn bán. Từ khi làm du lịch, cuộc sống thay đổi khá nhiều, thu nhập cũng tăng lên”, ông Khơi nói.

Ông Hà Văn Tuấn - Trưởng bản Năng Cát cho biết, trong bản hiện có 10 hộ làm homestay, với sức chứa trên 300 khách lưu trú. Dù cải tạo theo hướng đáp ứng tiện ích mới nhưng các cơ sở vẫn giữ kiến trúc nhà sàn và không gian sinh hoạt truyền thống. “Khi du khách nghỉ lại, họ sẽ được thưởng thức món ăn địa phương, uống rượu men lá, tham gia nấu ăn, múa xòe, khua luống cùng người dân. Những trải nghiệm này góp phần tạo nên nét riêng biệt cho hoạt động du lịch ở Năng Cát”, ông Tuấn nói.

Theo ông Tuấn, từ đầu năm 2026 đến nay, bản đã đón gần 30.000 lượt khách tham quan, trải nghiệm. Hoạt động du lịch tạo việc làm cho hàng chục lao động địa phương, với thu nhập khoảng 4-5 triệu đồng/người/tháng. Không chỉ những hộ trực tiếp kinh doanh homestay, người dân còn có thêm cơ hội tiêu thụ nông sản, sản vật và cung cấp các dịch vụ phục vụ du khách.

Một điểm nhấn khác tại Năng Cát các phiên chợ đêm vùng cao, đã được xã Linh Sơn khai trương vào tháng 4/2026, duy trì vào tối thứ bảy hằng tuần. Chợ bày bán nhiều sản phẩm như măng khô, gạo nếp nương, mật ong cùng các món ăn truyền thống. Qua đó, không gian sinh hoạt cộng đồng được mở rộng, đồng thời tạo thêm đầu ra cho sản phẩm địa phương.

Cùng với phát triển dịch vụ, địa phương chú trọng nâng cao kỹ năng phục vụ khách. Ngày 7/10 vừa qua, Hội Liên hiệp Phụ nữ xã đã ra mắt CLB “Phát triển du lịch sinh thái cộng đồng bản Năng Cát”, tổ chức tập huấn về ứng xử văn minh và kỹ năng giao tiếp trong hoạt động du lịch. Hoạt động này góp phần nâng cao tính chuyên nghiệp, phát huy vai trò của người dân, đặc biệt là phụ nữ, trong phát triển kinh tế từ du lịch.

Ông Nguyễn Ngọc Sơn - Chủ tịch UBND xã Linh Sơn cho biết: “Chúng tôi xác định phát triển du lịch cộng đồng phải gắn với bảo tồn bản sắc văn hóa và mang lại lợi ích thiết thực cho người dân. Thời gian tới, xã sẽ tiếp tục đẩy mạnh quảng bá, vận động các hộ đầu tư dịch vụ, xây dựng thêm sản phẩm trải nghiệm, nâng cao chất lượng phục vụ để thu hút du khách và kéo dài thời gian lưu trú”.