“Chặn” sai phạm, tạo đột phá từ hoàn thiện pháp luật, số hóa dữ liệu đất đai

Tháo gỡ những điểm nghẽn

Ông Nguyễn Ngọc Vũ - Trưởng phòng Công nghệ số, Cục Chuyển đổi số, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, cả nước hiện có khoảng 104,8 triệu thửa đất, trong đó hơn 68,6 triệu thửa đã được xây dựng cơ sở dữ liệu và đồng bộ về Trung ương, đạt trên 65%. Hơn 52,8 triệu thửa đáp ứng tiêu chí “đúng - đủ - sạch - sống”. Đáng chú ý, hơn 22 triệu giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã được đồng bộ sang Trung tâm Dữ liệu quốc gia về dân cư và hiển thị trên ứng dụng VNeID, giúp người dân thuận tiện hơn khi thực hiện thủ tục hành chính. Hệ thống đồng bộ trung bình khoảng 1,5 triệu lượt mỗi ngày, số thửa đất tăng thêm khoảng 300.000 thửa mỗi ngày.

Theo ông Vũ, khó khăn lớn nhất hiện nay không nằm ở hạ tầng công nghệ mà ở chất lượng hồ sơ gốc. Nhiều tài liệu được lập qua các thời kỳ, lưu trữ bằng giấy, thiếu thông tin nhân thân hoặc chưa khớp với mã định danh cá nhân. Tình trạng này phổ biến hơn tại vùng cao, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Đáng chú ý, khoảng 58% số thửa đất thuộc tổ chức chưa có mã định danh, khiến việc xác minh chủ sử dụng đất gặp nhiều trở ngại.

Tại Hà Nội, công tác xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai đạt kết quả tích cực. Đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội cho biết, thành phố đã xây dựng dữ liệu cho hơn 4,8 triệu thửa đất, đạt 99,73% tổng số; trong đó, khoảng 4,6 triệu thửa đã được đối khớp với dữ liệu dân cư, đạt 97%, và gần 2,8 triệu thửa đáp ứng tiêu chí “đúng - đủ - sạch - sống”. Tuy nhiên, quá trình đối khớp, xác minh thông tin vẫn còn vướng mắc.

Thượng tá Nguyễn Thành Lâm, Trưởng phòng Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội, Công an Hà Nội, cho biết đến ngày 21/10/2026, thành phố đã phối hợp xác minh 4.568.100 trong tổng số 4.804.093 bản ghi, đạt 95,1%. Những khó khăn chủ yếu liên quan đến hồ sơ sử dụng chứng minh nhân dân cũ, thiếu thông tin nhân thân, chủ sử dụng đất đã mất hoặc chuyển nơi cư trú. Với các trường hợp này, cơ quan chức năng phải tra cứu, đối chiếu nhiều nguồn dữ liệu, phối hợp với công an địa phương khác để xác định chính xác thông tin. Số hóa đất đai không đơn thuần là chuyển hồ sơ giấy sang môi trường điện tử. Muốn có dữ liệu tin cậy, phải đồng thời xử lý những tồn tại về hồ sơ pháp lý, thông tin chủ sử dụng, ranh giới thửa đất và các biến động chưa được cập nhật.

Từ thực tiễn cơ sở, ông Nguyễn Văn Lăng, Phó trưởng Phòng Kinh tế, hạ tầng UBND xã Thanh Trì, cho biết nhiều trường hợp sử dụng đất ổn định nhưng thiếu giấy tờ gốc, mua bán bằng giấy viết tay, nhận thừa kế chưa hoàn tất thủ tục hoặc có sự khác biệt giữa hồ sơ địa chính và hiện trạng sử dụng. Các trường hợp phát sinh qua nhiều thời kỳ, trong khi tài liệu lưu trữ không đầy đủ hoặc chưa được chỉnh lý, khiến việc xác định nguồn gốc, điều kiện cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất mất nhiều thời gian.

Theo ông Lăng, cần có quy định cụ thể về căn cứ xác định nguồn gốc, thời điểm sử dụng đất và phương pháp đánh giá tài liệu, chứng cứ hợp pháp. Hồ sơ thiếu giấy tờ hoặc có thông tin chưa thống nhất cần được phân loại rõ để xác định điều kiện cấp giấy chứng nhận, nghĩa vụ tài chính và trách nhiệm xử lý vi phạm. Tuy nhiên, tháo gỡ vướng mắc không đồng nghĩa với hợp thức hóa mọi trường hợp sử dụng đất. Việc giải quyết phải đúng quy định, kiên quyết không hợp thức hóa hành vi lấn, chiếm đất công hoặc sử dụng đất trái pháp luật...

Lấp khoảng trống pháp lý, ngăn ngừa sai phạm

Từ những vướng mắc trong xác định nguồn gốc đất, cấp giấy chứng nhận đến xử lý hồ sơ tồn đọng qua nhiều thời kỳ, yêu cầu sửa đổi Luật Đất đai không chỉ nằm ở việc hoàn thiện câu chữ, bổ sung quy định mà phải giải quyết được những bất cập đang phát sinh trong thực tiễn. Những vấn đề được nhận diện từ cơ sở cần trở thành căn cứ để xây dựng chính sách sát thực tế, thống nhất và dễ thực hiện.

Theo Thượng tá Nguyễn Thành Lâm, việc xác thực dữ liệu đất đai không chỉ phục vụ đồng bộ thông tin mà còn hỗ trợ quản lý tài sản, phòng ngừa gian lận, hạn chế tranh chấp và nâng cao hiệu quả hoạt động của cơ quan chức năng. Tuy nhiên, quá trình khai thác dữ liệu phải đi đôi với phân quyền phù hợp, kiểm soát chặt chẽ quyền truy cập và tăng cường bảo vệ hệ thống. Khi dữ liệu được chuẩn hóa, kết nối và khai thác an toàn, người dân, doanh nghiệp sẽ giảm thời gian, chi phí thực hiện thủ tục; cơ quan quản lý có thêm công cụ để đối chiếu thông tin, phát hiện bất thường và nâng cao trách nhiệm trong thực thi công vụ.

Luật sư Vũ Mạnh Hùng, Phó Chủ tịch Hội Sáng chế Việt Nam cho rằng: Hoàn thiện pháp luật và số hóa dữ liệu đất đai phải được triển khai đồng bộ, bổ trợ cho nhau. Pháp luật rõ ràng tạo cơ sở xử lý những tồn tại kéo dài; dữ liệu chính xác, minh bạch giúp kiểm soát quá trình thực thi và hạn chế nguy cơ phát sinh sai phạm”.

Ông Đào Đức Mẫn, Phó trưởng Phòng Thống kê, Kiểm kê và Thông tin đất đai, Cục Quản lý đất đai (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) nhận định, dữ liệu đất đai được chuẩn hóa sẽ hỗ trợ công khai thông tin quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất và tình trạng pháp lý của thửa đất, góp phần nâng cao tính minh bạch trên thị trường bất động sản. Đồng thời, hệ thống dữ liệu giúp cơ quan chức năng tăng khả năng phát hiện những trường hợp chậm đưa đất vào sử dụng, sử dụng sai mục đích hoặc có dấu hiệu vi phạm để kiểm tra, xử lý theo quy định.