Đổi mới công tác dự báo, cảnh báo khí tượng thủy văn

Mặc dù nhiều bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp và tổ chức đã đầu tư số lượng lớn các trạm quan trắc chuyên ngành (gia tăng số lượng mạng lưới quan trắc ngoài nhà nước) nhưng theo đánh giá của Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NNMT), các hệ thống này được đầu tư theo nhiều tiêu chuẩn khác nhau, chưa có cơ chế tích hợp, chưa có quy định thống nhất về quản lý chất lượng và chưa khai thác hiệu quả nguồn dữ liệu hiện có, dẫn đến tình trạng đầu tư phân tán, trùng lặp, lãng phí nguồn lực xã hội.

Theo Thứ trưởng Bộ NNMT Lê Trọng Yên, việc triển khai Quy hoạch mạng lưới trạm Khí tượng thủy văn (KTTV) quốc gia thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 (hướng tới mục tiêu phát triển đồng bộ, hiện đại và mở rộng mạng lưới quan trắc) đang gặp nhiều khó khăn do nguồn lực đầu tư hạn chế, tiến độ xây dựng nhiều trạm còn chậm, nhiều khu vực chưa được phủ kín; thiếu cơ chế huy động hiệu quả nguồn lực ngoài ngân sách cũng như cơ chế tích hợp mạng lưới quan trắc của địa phương và doanh nghiệp vào hệ thống quốc gia.

Hiện chúng ta chưa tạo hành lang pháp lý cho Kinh tế dữ liệu KTTV: Luật KTTV năm 2015 được thiết kế theo tư duy quản lý dữ liệu truyền thống, chủ yếu phục vụ lưu trữ tài sản công mà chưa tiếp cận dữ liệu KTTV dưới góc độ là "tư liệu sản xuất chính" và "nguồn tài nguyên số" theo Nghị quyết 57-NQ/TW. Thiếu quy định chi tiết về quản lý dữ liệu số, dữ liệu lớn (Big Data), dữ liệu thời gian thực, dữ liệu mở (Open Data) và cơ chế thương mại hóa dữ liệu số KTTV.

Khung pháp lý cho trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ quan trắc mới vẫn chưa có chế định pháp lý công nhận, tích hợp và kiểm định chất lượng các nguồn dữ liệu KTTV, thiết bị bay không người lái  (UAV), vệ tinh viễn thám, radar phân cực và các mô hình dự báo bằng AI từ khu vực tư nhân hoặc cộng đồng.   

Thứ trưởng Bộ NNMT Lê Trọng Yên cho biết, bộ đã trình Chính phủ 3 chính sách gồm: Đổi mới quản lý, phát triển, khai thác mạng lưới quan trắc KTTV đáp ứng tự động hóa; Hiện đại hóa hoạt động dự báo KTTV hướng tới cảnh báo tác động gắn với quản lý rủi ro thiên tai; Xã hội hóa, đa dạng hóa các nguồn lực cho hoạt động KTTV.

Đối với chính sách hiện đại hóa hoạt động dự báo KTTV hướng tới cảnh báo tác động gắn với quản lý rủi ro thiên tai, Bộ NNMT nêu quan điểm, giải pháp sửa đổi, bổ sung Luật KTTV là phương án có khả năng giải quyết đồng bộ các vấn đề đặt ra; tạo cơ sở pháp lý đầy đủ để hoàn thiện thể chế về dự báo, cảnh báo KTTV phục vụ dự báo tác động, chia sẻ và kết nối dữ liệu quốc gia; tăng cường sự tham gia của các tổ chức trong lĩnh vực dự báo; đồng thời bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ với hệ thống pháp luật hiện hành và các cam kết quốc tế của Việt Nam.

Thứ trưởng Lê Trọng Yên nhấn mạnh: “Việc sửa đổi Luật sẽ tạo cơ sở pháp lý để hoàn thiện quy định về dự báo, cảnh báo dựa trên tác động, phù hợp với xu hướng phát triển của WMO và sáng kiến "Early Warnings for All" của Liên hợp quốc; Hoàn thiện các quy định về khai thác, sử dụng và chia sẻ dữ liệu liên ngành phục vụ dự báo, cảnh báo KTTV và cảnh báo tác động. Qua đó, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước; tăng cường phối hợp giữa các bộ, ngành và địa phương; huy động nguồn lực xã hội tham gia phát triển lĩnh vực KTTV.