Giám sát bữa ăn bán trú bằng công nghệ

Mở rộng khả năng giám sát bữa ăn học đường

Bữa ăn bán trú không chỉ đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng mà còn liên quan trực tiếp đến sức khỏe, sự phát triển của học sinh và niềm tin của phụ huynh đối với nhà trường. Trong bối cảnh hàng triệu học sinh sử dụng bữa ăn tại trường mỗi ngày, việc giám sát bằng hồ sơ giấy, kiểm tra trực tiếp và các nhóm trao đổi riêng lẻ bộc lộ những hạn chế nhất định.

Thống kê tại Hà Nội hiện có 3.621 cơ sở giáo dục, trong đó 3.202 trường tổ chức bữa ăn bán trú, phục vụ hơn 1,18 triệu học sinh. Hệ thống HanoiCheck được triển khai trong năm học 2026-2027, hướng tới số hóa công tác quản lý bữa ăn bán trú.

Hệ thống được thiết kế với các hợp phần như hồ sơ dinh dưỡng điện tử của học sinh, quản lý nhà cung cấp thực phẩm và suất ăn, kiểm soát an toàn thực phẩm bằng mã QR, chữ ký số, camera AI, ứng dụng dành cho phụ huynh và bảng điều khiển phục vụ công tác quản lý.

Tại Trường Tiểu học Ngô Thì Nhậm (phường Hai Bà Trưng, Hà Nội), mỗi ngày bếp ăn chuẩn bị bữa trưa cho hơn 800 học sinh. Thay vì chỉ nhận thông tin thực đơn và hình ảnh bữa ăn qua các nhóm Zalo như trước, phụ huynh có thể tra cứu thông tin trên hệ thống, theo dõi thực đơn, thông tin nguồn gốc thực phẩm và gửi phản hồi ngay trên điện thoại.

Cô Phạm Thúy Nga - Phó Hiệu trưởng nhà trường cho biết, công nghệ giúp việc cập nhật, quản lý và tra cứu thông tin thuận tiện hơn, giảm thao tác thủ công. Nhà trường đồng thời duy trì quy trình kiểm tra, giám sát trực tiếp và lưu trữ hồ sơ theo quy định.

Theo ông Trịnh Tất Thắng - Giám đốc Trung tâm Dữ liệu và Trí tuệ nhân tạo (Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội), việc tích hợp trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ nhận diện, cảnh báo một số hành vi có nguy cơ không bảo đảm yêu cầu vệ sinh thông qua dữ liệu hình ảnh.

Không chỉ Hà Nội, TPHCM cũng tăng cường kiểm soát thực phẩm sử dụng trong trường học bằng công nghệ truy xuất nguồn gốc. Theo đó, thành phố yêu cầu thực phẩm như thịt heo, thịt gia cầm và trứng gia cầm sử dụng trong trường học phải có nguồn gốc rõ ràng, bảo đảm khả năng truy xuất.

Ghi nhận tại nhiều trường ở phường Hiệp Bình (TPHCM) cho thấy, việc triển khai truy xuất nguồn gốc bằng công nghệ giúp kiểm soát thực phẩm đầu vào thuận lợi hơn, tăng sự an tâm cho phụ huynh và học sinh. Đối với các trường sử dụng suất ăn từ đơn vị cung cấp bên ngoài, công nghệ giúp tăng khả năng kiểm tra và xác định trách nhiệm khi có vấn đề phát sinh.

Không thể thay thế kiểm tra thực tế

Dù mở rộng khả năng giám sát, công nghệ không thể tự phát hiện mọi nguy cơ mất an toàn thực phẩm. Camera ghi nhận hình ảnh, mã QR hỗ trợ truy xuất nguồn gốc, phần mềm tổng hợp dữ liệu; trong khi chất lượng nguyên liệu, điều kiện bảo quản và dinh dưỡng vẫn cần được kiểm tra trực tiếp.

Thực tế tại Hà Nội cho thấy, một số trường cập nhật dữ liệu trên HanoiCheck chưa đầy đủ, thiếu hình ảnh khay cơm thực tế. Có trường áp dụng chung định mức thực đơn cho nhiều khối lớp, trong khi năng lượng bữa trưa chỉ đạt 580-624 kcal, thấp hơn mức khuyến nghị 700-900 kcal/bữa đối với học sinh tiểu học được cơ quan chức năng dẫn chiếu.

Vụ việc tại Trường Tiểu học Hoài Đức (Hà Nội) vào cuối tháng 10/2026 đặt ra yêu cầu kiểm soát chặt chẽ nguồn thực phẩm. Phụ huynh phát hiện bao bì ghi thông tin thịt trâu nhập khẩu từ Ấn Độ và thịt gà đông lạnh gần khu vực bếp ăn, đề nghị làm rõ nguồn gốc và mối liên hệ với đơn vị cung cấp suất ăn. Tại thời điểm kiểm tra ban đầu, cơ quan chức năng chưa kết luận số thực phẩm này được sử dụng để chế biến bữa ăn cho học sinh.

Dù vậy, những vấn đề trên cho thấy, bên cạnh ứng dụng công nghệ, việc truy xuất nguồn gốc nguyên liệu, đối chiếu hóa đơn, chứng từ và kiểm tra thực tế vẫn là những khâu không thể thiếu.

Tại Trường Tiểu học Từ Liêm 2 (Hà Nội), cô Nguyễn Thị Kim Thu - Hiệu trưởng nhà trường cho biết, công tác giám sát được thực hiện từ 5h30 sáng, khi thực phẩm được giao đến trường, đến hết bữa ăn trưa. Các khâu tiếp nhận nguyên liệu và kiểm thực ba bước có sự tham gia của ban giám hiệu, các bộ phận liên quan và đại diện hội cha mẹ học sinh.

Liên quan đến vấn đề này, Thứ trưởng Thường trực Bộ GDĐT Phạm Ngọc Thưởng nhấn mạnh nguyên tắc “tiền kiểm là chính, chứ không phải hậu kiểm”. Theo đó, việc lựa chọn nhà cung cấp phải được thực hiện chặt chẽ ngay từ đầu, bảo đảm năng lực, cơ sở vật chất, phương tiện vận chuyển và đội ngũ nhân sự.

Công nghệ vì thế không thay thế con người mà là công cụ hỗ trợ phối hợp, minh bạch thông tin và xác định trách nhiệm. Chỉ khi dữ liệu số phản ánh đúng thực tế, quy trình kiểm tra được thực hiện nghiêm túc, việc giám sát bữa ăn bán trú mới bảo đảm chất lượng thực chất, bảo vệ sức khỏe học sinh.