Chủ động ứng phó nguy cơ thiếu nước mùa khô năm 2027

Nguy cơ thiếu nước bắt đầu từ cuối mùa lũ

Theo ông Ngô Mạnh Hà, Phó Cục trưởng Cục Quản lý tài nguyên nước (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), Việt Nam có khoảng 3.450 sông, suối dài từ 10 km trở lên, với tổng lượng dòng chảy khoảng 844 tỷ m³ mỗi năm.

Tuy nhiên, nguồn nước phân bố không đều giữa các khu vực và giữa các thời điểm trong năm. Đáng chú ý, 5/13 lưu vực sông lớn của Việt Nam phụ thuộc một phần vào nguồn nước từ ngoài biên giới.

Cả nước hiện có khoảng 6.733 hồ chứa thủy lợi với tổng dung tích khoảng 15,2 tỷ m³ và 705 hồ chứa thủy điện với tổng dung tích khoảng 55 tỷ m³. Trong số này, 137 hồ chứa lớn được vận hành theo quy trình vận hành liên hồ trên 11 lưu vực sông, với tổng dung tích khoảng 54,6 tỷ m³, trong đó dung tích hữu ích khoảng 37,2 tỷ m³.

Đây là những nguồn dự trữ quan trọng để cung cấp nước cho sản xuất, sinh hoạt và các nhu cầu khác trong mùa khô.

Tuy nhiên, từ tháng 5/2026, nguồn nước trên nhiều sông, suối đã có xu hướng thấp hơn trung bình nhiều năm do ảnh hưởng của El Niño. Trong giai đoạn tháng 6-8/2026, dòng chảy trên phần lớn các sông, suối thuộc 12 lưu vực sông lớn thấp hơn 10-75% so với trung bình nhiều năm, ngoại trừ lưu vực sông Hồng và dòng chính sông Mã.

Theo ông Hà, thời gian tới, lượng mưa có thể thiếu hụt 10-40%, đồng thời xâm nhập mặn có khả năng xuất hiện sớm và lấn sâu hơn.Diễn biến này được nhận định có những điểm tương đồng với tình trạng nguồn nước trong các năm 2015 và 2019, những năm chịu ảnh hưởng rõ của El Niño.

Theo cơ quan quản lý, một trong những rủi ro lớn nhất là các hồ chứa không tích đủ nước trước khi bước vào mùa khô.

Nếu lượng mưa và dòng chảy trong những tháng cuối mùa lũ thấp, các hồ thủy lợi, thủy điện sẽ không có đủ lượng nước dự trữ để điều tiết cho mùa cạn. Nguy cơ này đáng lưu ý tại các khu vực miền Trung, Tây Nguyên và Nam Bộ.

Bên cạnh đó, khi mùa mưa kết thúc sớm và lượng mưa thiếu hụt, dòng chảy trên các sông, suối trong mùa khô cũng sẽ giảm theo.

Tại miền Trung, Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ, mức thiếu hụt dòng chảy được dự báo có thể trên 40%. Một số sông như sông Kôn, sông Ba có nguy cơ thiếu hụt trên 60%.

Ông Hà cho biết, trong kịch bản El Nino, nếu lượng nước tích trữ tại các hồ đã thiếu hụt từ cuối mùa lũ, đồng thời dòng chảy trong mùa cạn tiếp tục giảm, nguy cơ thiếu nước sẽ gia tăng trên từng lưu vực và có thể ảnh hưởng đến an ninh nguồn nước trên phạm vi cả nước.

Cụ thể, 74% số hồ thủy điện được đánh giá có nguy cơ thiếu hụt 15-80% dung tích vào cuối mùa lũ; khoảng 40% hồ thủy lợi có thể thiếu hụt 20-87%. Trong mùa cạn, dòng chảy tại một số khu vực có nguy cơ thấp hơn 15-78% so với trung bình nhiều năm.

Trước những nguy cơ trên, ông Ngô Mạnh Hà cho rằng cần chuyển từ cách ứng phó khi thiếu nước xảy ra sang chủ động chuẩn bị ngay từ cuối năm 2026.

Trước hết, các cơ quan chức năng cần thường xuyên cập nhật dự báo khí tượng thủy văn, tăng cường cảnh báo tại những khu vực có nguy cơ hạn hán, thiếu nước, đặc biệt là miền Trung, Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long.

Một nhiệm vụ quan trọng là tích nước sớm tại các hồ chứa thủy lợi, thủy điện ngay từ mùa lũ, phù hợp với điều kiện của từng lưu vực sông. Việc vận hành hồ cần linh hoạt, vừa bảo đảm an toàn cho vùng hạ du, phòng chống lũ, vừa tận dụng khả năng tích nước để chuẩn bị cho mùa khô năm 2027.

Đối với các hồ vận hành theo quy trình liên hồ, việc điều tiết cần được tính toán trên toàn lưu vực thay vì chỉ xem xét từng hồ riêng lẻ. Mục tiêu là sử dụng hợp lý lượng nước hiện có, đồng thời bảo đảm an toàn hệ thống điện và nhu cầu nước ở hạ du.

Cùng với đó, cơ quan quản lý cần sớm công bố kịch bản nguồn nước trên các lưu vực sông. Đây sẽ là cơ sở để các địa phương xây dựng phương án phòng, chống hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn.

Với những lưu vực được xác định có nguy cơ thiếu nước hoặc thiếu nước nghiêm trọng, cần sớm xây dựng phương án điều hòa, phân phối nguồn nước theo thứ tự ưu tiên, trong đó chú trọng nhu cầu nước sinh hoạt.

Điều chỉnh sản xuất nếu nguồn nước không bảo đảm

Trong trường hợp nguồn nước tiếp tục suy giảm, các địa phương cần chủ động điều chỉnh sản xuất nông nghiệp, như thay đổi cơ cấu cây trồng, mùa vụ hoặc giảm diện tích canh tác tại những khu vực có nguy cơ thiếu nước.

Việc khai thác nước tại các công trình ở hạ du hồ thủy điện cũng cần được điều chỉnh phù hợp với khả năng cấp nước thực tế. Đối với các hồ thủy lợi chưa khai thác hết khả năng tích trữ, cần rà soát, điều chỉnh nhiệm vụ để tận dụng tốt hơn nguồn nước, ưu tiên cấp nước cho sản xuất và dân sinh.

Đặc biệt, ngành chức năng cần xây dựng phương án ứng phó với khả năng lượng nước về các hồ thủy điện suy giảm trong những tháng cuối năm 2026 và đầu năm 2027. Việc này nhằm bảo đảm nguồn nước điều tiết xuống hạ du trong mùa khô 2027, nhất là nước sinh hoạt tại khu vực miền Trung và Đông Nam Bộ.

Theo ông Ngô Mạnh Hà, với diễn biến nguồn nước hiện nay, việc chuẩn bị cho mùa khô 2027 cần được thực hiện từ sớm, từ xa, bởi khi hồ chứa đã thiếu nước và dòng chảy trên sông đã suy giảm thì dư địa để ứng phó sẽ không còn nhiều.