Đại biểu Quốc hội: Những vụ án liên quan đến ngân sách, đầu tư công gần đây để lại nhiều trăn trở
Theo đại biểu Quốc hội, những vụ án liên quan đến ngân sách, tài sản công và đầu tư công gần đây để lại nhiều trăn trở. Có những cán bộ từng được đào tạo cơ bản, có tín nhiệm, nhưng khi đảm nhiệm trách nhiệm quản lý ngân sách, quyết định đầu tư lại để xảy ra vi phạm, phải chịu trách nhiệm hình sự.
Giới hạn thẩm quyền và trách nhiệm xử lý để phòng ngừa sai phạm
Chiều 5/11, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất). Theo đại biểu Quốc hội Bùi Văn Dũng (Đoàn Thanh Hoá), những vụ án liên quan đến ngân sách, tài sản công và đầu tư công gần đây để lại nhiều trăn trở. Có những cán bộ từng được đào tạo cơ bản, có tín nhiệm, nhưng khi đảm nhiệm trách nhiệm quản lý ngân sách, quyết định đầu tư lại để xảy ra vi phạm, phải chịu trách nhiệm hình sự.
Từ đó, ông Dũng cho rằng, cần làm rõ căn cứ, giới hạn thẩm quyền và trách nhiệm xử lý khi điều kiện thực hiện thay đổi, giúp chính quyền các cấp chủ động làm đúng và phòng ngừa sai phạm.
Tán thành hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công, Dự thảo kèm Tờ trình 932 gắn danh mục và mức chi đầu tư công với kế hoạch tài chính 5 năm, tích hợp kế hoạch đầu tư công hằng năm vào dự toán ngân sách, ông Dũng ghi nhận cách thiết kế này giúp cơ quan dân cử xem xét nhu cầu đầu tư cùng khả năng cân đối vốn, giảm hồ sơ trùng lặp cho chính quyền, tạo cơ sở giám sát xuyên suốt từ phân bổ đến sử dụng ngân sách.
Bên cạnh đó, ông Dũng kiến nghị cần xác định rõ phần nguồn lực còn có thể dành cho dự án mới. Cụ thể, Điều 47 đã quy định khung cân đối ngân sách. Khoản 2 Điều 49 đã xác định thứ tự ưu tiên bố trí chi đầu tư công 5 năm. Đề nghị tại điểm d khoản 1 và điểm d khoản 2 Điều 47, báo cáo kế hoạch tài chính phải tách rõ nghĩa vụ thanh toán đã phát sinh, vốn còn phải bố trí cho dự án chuyển tiếp và kinh phí vận hành công trình dự kiến đưa vào sử dụng. Từ đó xác định phần ngân sách còn dành được cho nhiệm vụ mới, bảo đảm không tính trùng.
Cho hay Điều 78 đã yêu cầu xác định chi phí vận hành trong các báo cáo thuộc phạm vi điều này. Song ông Dũng cho rằng, cần tổng hợp thông tin đó vào khung cân đối để cơ quan quyết định nhìn thấy đầy đủ nghĩa vụ ngân sách. “Một bệnh viện có đủ vốn xây dựng vẫn có thể chậm phục vụ người dân nếu thiếu phương án về nhân lực, thiết bị và kinh phí hoạt động. Việc giao công trình cho cấp xã quản lý càng cần đi cùng nguồn kinh phí vận hành, bảo trì”, ông Dũng nói.
Bên cạnh đó, vị đại biểu Đoàn Thanh Hoá đề nghị gắn kết quả đánh giá với trách nhiệm quyết định. Theo đó, Khoản 2 và khoản 3 Điều 84 đã quy định các hình thức đánh giá và trách nhiệm tổ chức thực hiện. Đề nghị bổ sung trách nhiệm xem xét, giải trình phương án xử lý khi kết quả cho thấy dự án có nguy cơ không đạt mục tiêu hoặc hiệu quả giảm đáng kể. Việc xử lý phải đúng thẩm quyền, căn cứ điều kiện cụ thể tại Điều 80 về chủ trương đầu tư, khoản 6 Điều 81 về tạm ngừng, hủy bỏ chương trình, dự án và Điều 83 về điều chỉnh chương trình, dự án. Cần so sánh chi phí còn phải bỏ ra với lợi ích có thể đạt được, đồng thời xử lý nghĩa vụ hợp pháp đã phát sinh. Đề nghị bổ sung vào khoản 1 Điều 49 việc sử dụng kết quả đánh giá làm căn cứ bố trí chi đầu tư công 5 năm. Với công trình y tế miền núi, hiệu quả phải thể hiện ở khả năng người dân tiếp cận dịch vụ.
Làm rõ trách nhiệm chuyển nguồn và xử lý vốn hết hạn
Dẫn báo cáo thẩm tra số 1485 cho biết số chi chuyển nguồn từ năm 2024 sang năm 2025 là 1.439.178 tỷ đồng, bằng 67% số thực chi ngân sách nhà nước năm 2024, ông Bùi Văn Dũng nêu rằng, Khoản 5 Điều 86 đã giới hạn thời gian chi đối với nguồn chuyển theo khoản 3 và khoản 4 đến hết ngày 31/12 năm sau, có ngoại lệ về một số khoản kinh phí tiền lương, phụ cấp, trợ cấp. Do đó ông Dũng đề nghị làm rõ cách hủy dự toán, hoàn trả kinh phí còn dư khi hết hạn và xử lý các nghĩa vụ thanh toán hợp pháp.
Với dự toán chi đầu tư công chuyển nguồn theo điểm e khoản 3 Điều 86, đại biểu đề nghị tại điểm đ khoản 6 bổ sung căn cứ cam kết giải ngân, mốc tiến độ, thời điểm rà soát và trách nhiệm xử lý khi không hoàn thành. Cần phân biệt nguyên nhân chủ quan với trở ngại khách quan được báo cáo kịp thời. Đồng thời cần làm rõ việc áp dụng khoản 1 Điều 102 khi chuyển sang chấp hành dự toán năm 2027. Hướng dẫn, biểu mẫu cần ban hành đồng bộ, giúp chính quyền các cấp, nhất là cấp xã, hiểu rõ hồ sơ, thẩm quyền và trách nhiệm.
Theo ông Dũng, cần xác định cơ quan chịu trách nhiệm hướng dẫn và thời hạn trả lời vướng mắc để địa phương có căn cứ thực hiện đúng.
Đại biểu Quốc hội Trần Hoàng Ngân (Đoàn TPHCM) cho hay, hiện nay, cử tri rất mong đợi sớm có hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội đồng bộ, các hạ tầng chiến lược: giao thông, năng lượng; dự án chống ngập, ô nhiễm môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu; hạ tầng thông tin truyền thông, hạ tầng số, văn hóa, y tế, giáo dục để góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống người dân. Quốc hội đã thông qua nghị quyết để chi do đầu tư công giai đoạn 2026 - 2030 là 8,2 triệu tỷ đồng. Vì vậy, Luật Ngân sách nhà nước phải giúp giải ngân nhanh và hiệu quả nguồn lực này.
Theo ông Ngân, tại Điều 75 về thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư chương trình, dự án đầu tư công, trong đó tại Điểm c Khoản 5 quy định: “Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định chủ trương đầu tư chương trình, dự án nhóm A sử dụng toàn bộ vốn ngân sách địa phương hỗ trợ thực hiện nhiệm vụ chi của ngân sách trung ương sau khi thống nhất với bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan khác ở trung ương hoặc cơ quan, tổ chức được giao trực tiếp quản lý dự án”. Về việc này, ông Ngân cho hay, nếu phải trao đổi với các cơ quan bộ, cơ quan khác ở trung ương sẽ kéo dài thời gian thực hiện triển khai dự án đầu tư công. Cho nên cần chuyển sang hậu kiểm để giải ngân thuận lợi hơn.