Đánh thức tiềm năng du lịch từ miền non nước Cao Bằng

Thiên nhiên tạo lợi thế riêng cho du lịch Cao Bằng

Cao Bằng tạo dấu ấn riêng bằng vẻ đẹp của miền non nước. Nơi đây hội tụ núi đá vôi, sông suối, thác nước, hồ tự nhiên và những cánh rừng, hình thành nên bức tranh cảnh quan đa dạng, giàu tiềm năng khai thác du lịch.

Nổi bật trong bức tranh ấy là thác Bản Giốc. Dòng nước đổ qua nhiều tầng đá giữa không gian núi rừng xanh thẳm tạo nên cảnh quan hùng vĩ, có sức hấp dẫn đối với du khách yêu thiên nhiên. Không chỉ là điểm tham quan nổi tiếng, thác Bản Giốc còn có tiềm năng trở thành hạt nhân kết nối các hoạt động khám phá cảnh quan, trải nghiệm văn hóa bản địa và tìm hiểu đời sống tại những bản làng lân cận.

Cùng với thác Bản Giốc, hồ Thang Hen gây ấn tượng bởi mặt nước nằm giữa những dãy núi đá vôi. Cảnh quan hồ, rừng và các thung lũng xung quanh tạo điều kiện thuận lợi để phát triển hoạt động tham quan, ngắm cảnh, tìm hiểu hệ sinh thái và trải nghiệm thiên nhiên. Đây cũng là cơ sở để hình thành những sản phẩm du lịch gần gũi với môi trường, đáp ứng nhu cầu nghỉ ngơi, khám phá của du khách.

Sức hấp dẫn của Cao Bằng còn nằm ở khu vực Vườn quốc gia Phia Oắc - Phia Đén, nơi có giá trị về hệ sinh thái rừng, đa dạng sinh học và cảnh quan núi cao. Điều kiện tự nhiên đặc trưng tại đây mở ra cơ hội phát triển các hoạt động đi bộ khám phá, quan sát thiên nhiên, tìm hiểu hệ sinh thái và nghỉ dưỡng gắn với môi trường rừng.

Trong những điều kiện thời tiết thuận lợi, các vùng núi cao còn có thể mang đến trải nghiệm ngắm mây, đón bình minh và chiêm ngưỡng cảnh quan từ những điểm cao. Săn mây vì thế có thể trở thành một điểm nhấn trong hệ thống sản phẩm du lịch trải nghiệm của Cao Bằng. Tuy nhiên, đây là hoạt động phụ thuộc nhiều vào thời tiết, không thể bảo đảm xuất hiện trong mọi chuyến đi. Việc tổ chức sản phẩm cần dựa trên khảo sát thực tế về điều kiện tự nhiên, khả năng tiếp cận và yêu cầu bảo đảm an toàn cho du khách.

Theo ông Phạm Hải Quỳnh, Viện trưởng Viện Phát triển du lịch châu Á, Cao Bằng có thể phát triển nhiều dòng sản phẩm dựa trên lợi thế địa hình, cảnh quan và hệ sinh thái tự nhiên. Trong đó, du lịch địa chất kết hợp thám hiểm hang động và đi bộ đường dài là hướng đi đáng chú ý, tập trung khai thác giá trị địa hình karst đặc trưng, với những điểm đến như hệ thống hang Ngườm Pao, Ngườm Ngao hay khu vực núi Mắt Thần, Thủng Thung. Việc xây dựng các tuyến trekking đạt tiêu chuẩn quốc tế không chỉ đáp ứng nhu cầu trải nghiệm chuyên sâu của du khách mà còn góp phần phân tán áp lực du lịch, giảm sự tập trung khách tại những điểm đến truyền thống.

Một hướng phát triển khác là du lịch sinh thái gắn với bảo tồn đa dạng sinh học và cảnh quan sông nước, lấy khu vực thác Bản Giốc, sông Quây Sơn và hồ Thang Hen làm không gian trọng tâm. Theo ông Quỳnh, các hoạt động như chèo thuyền kayak, chèo SUP có thể kết hợp với quan sát hệ sinh thái ven sông, tạo thêm trải nghiệm cho du khách. Tuy nhiên, những hoạt động này cần được tổ chức có kiểm soát, chú trọng giảm phát thải carbon, hạn chế tiếng ồn và không gây ảnh hưởng đến môi trường tự nhiên.

Bên cạnh tài nguyên thiên nhiên, việc kết nối trải nghiệm cảnh quan với văn hóa bản địa và nông nghiệp sinh thái cũng mở ra hướng phát triển sản phẩm có bản sắc. Ông Quỳnh đề xuất khai thác các làng cổ của người Tày, Nùng, trong đó có làng đá Khuổi Ky, thông qua những hoạt động trải nghiệm canh tác bản địa, tìm hiểu đời sống cộng đồng và thưởng thức ẩm thực tại chỗ. Cách làm này góp phần đưa tri thức bản địa, văn hóa và sản vật địa phương trở thành giá trị gia tăng cho sản phẩm du lịch, đồng thời tạo sự khác biệt cho điểm đến.

Những gợi mở trên cho thấy lợi thế của Cao Bằng không chỉ nằm ở từng thắng cảnh riêng lẻ mà còn ở khả năng kết nối địa chất, cảnh quan, hệ sinh thái và văn hóa cộng đồng trong cùng một hành trình. Khi được tổ chức hợp lý, các điểm đến có thể bổ trợ cho nhau, tạo nên trải nghiệm phong phú, giúp du khách khám phá sâu hơn vùng đất và kéo dài thời gian lưu trú.

Khai thác cảnh quan gắn với bảo tồn và sinh kế cộng đồng

Sở hữu tài nguyên thiên nhiên phong phú mới chỉ là điều kiện ban đầu. Để tạo sức cạnh tranh lâu dài, Cao Bằng cần chuyển hóa lợi thế cảnh quan thành những sản phẩm du lịch có tổ chức, có câu chuyện và đem lại lợi ích thiết thực cho cộng đồng địa phương. Trong quá trình đó, yêu cầu bảo vệ môi trường, gìn giữ cảnh quan và kiểm soát tác động của hoạt động du lịch cần được đặt ra ngay từ khâu quy hoạch, tổ chức khai thác.

Theo ông Phạm Hải Quỳnh, về cơ chế, Cao Bằng cần nghiên cứu áp dụng các công cụ kinh tế môi trường thông qua chính sách chi trả dịch vụ hệ sinh thái du lịch. Theo đó, một phần doanh thu từ hoạt động du lịch có thể được trích lại để tái đầu tư cho công tác bảo tồn rừng phòng hộ và tôn tạo cảnh quan tự nhiên. Đây là cách tạo nguồn lực trực tiếp cho bảo tồn, đồng thời nâng cao trách nhiệm của các chủ thể tham gia khai thác tài nguyên du lịch.

Cùng với đó, địa phương cần xây dựng khung đánh giá sức chứa du lịch tại từng điểm đến để điều tiết lượng khách theo mùa và theo ngày. Việc kiểm soát sức chứa có ý nghĩa quan trọng đối với những khu vực nhạy cảm về môi trường như địa hình karst, hang động, sông suối và hồ tự nhiên. Nếu lượng khách vượt quá khả năng tiếp nhận, áp lực lên hạ tầng, nguồn nước và hệ sinh thái sẽ gia tăng, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cảnh quan và trải nghiệm của du khách.

Về sinh kế, ông Quỳnh cho rằng cần chuẩn hóa mô hình du lịch dựa vào cộng đồng thông qua việc thành lập các hợp tác xã du lịch địa phương. Trong mô hình này, người dân bản địa không chỉ tham gia cung cấp dịch vụ mà còn giữ vai trò chủ thể trong quản lý hoạt động và chia sẻ lợi ích kinh tế. Việc đào tạo kỹ năng làm du lịch xanh, hỗ trợ vốn vay ưu đãi để người dân cải tạo nhà ở thành homestay sinh thái sẽ góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ, đồng thời gìn giữ kiến trúc truyền thống và tạo nguồn thu nhập ổn định.

Một yêu cầu khác là đầu tư hạ tầng và ứng dụng công nghệ xanh tại các điểm đến. Theo đề xuất của ông Quỳnh, Cao Bằng có thể nghiên cứu sử dụng năng lượng mặt trời tại các khu tham quan, xây dựng hệ thống xử lý nước thải sinh hoạt phân tán trước khi xả ra sông, hồ và đẩy mạnh số hóa quản lý điểm đến. Việc ứng dụng công nghệ trong giám sát tác động môi trường sẽ giúp cơ quan quản lý kịp thời phát hiện những nguy cơ, điều chỉnh hoạt động khai thác phù hợp với điều kiện thực tế.

Từ góc độ phát triển sản phẩm, chất lượng dịch vụ và khả năng kết nối giữa các điểm đến cũng cần được quan tâm. Hạ tầng tiếp cận, cơ sở lưu trú, dịch vụ ăn uống, hướng dẫn trải nghiệm và thông tin du lịch cần được đầu tư đồng bộ. Đặc biệt, người dân địa phương cần có điều kiện tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng dịch vụ, từ lưu trú, ẩm thực, vận chuyển đến hướng dẫn và giới thiệu các giá trị bản địa. Qua đó, nguồn thu từ du lịch có thể lan tỏa rộng hơn, không chỉ tập trung ở một số cơ sở kinh doanh.

Cao Bằng có cơ hội xây dựng thương hiệu điểm đến từ chính vẻ đẹp của miền non nước. Thác nước, hồ xanh, hang động, núi đá và rừng tự nhiên không chỉ là những hình ảnh phục vụ quảng bá mà còn là nền tảng để hình thành các sản phẩm du lịch có chiều sâu. Tuy nhiên, giá trị của tài nguyên thiên nhiên chỉ có thể được duy trì khi hoạt động khai thác đi đôi với trách nhiệm bảo tồn và lợi ích của cộng đồng. Sự kết hợp đồng bộ giữa cơ chế quản lý, sự tham gia của người dân và giải pháp kỹ thuật sẽ góp phần đưa du lịch Cao Bằng phát triển theo hướng xanh, khác biệt và bền vững, gìn giữ những giá trị thiên nhiên cho các thế hệ mai sau.