Đề nghị bồi thường thiệt hại cho người dân, doanh nghiệp khi văn bản bị bãi bỏ do trái pháp luật

Hồ sơ không đúng hạn 45 ngày thì không đưa vào kỳ họp trừ trường hợp khẩn cấp

Ngày 10/11, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Quốc hội thảo luận ở hội trường về: Dự án Luật Văn bản quy phạm pháp luật; Tình hình triển khai thực hiện Nghị quyết số 206/2025/QH15 về cơ chế đặc biệt xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật.

Đại biểu Quốc hội Lê Hoàng Anh (Đoàn Gia Lai) cho biết, nhân kỷ niệm 80 năm bản Hiến pháp đầu tiên, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu: “Mọi hoạt động công quyền phải có căn cứ, đúng thẩm quyền và chịu sự kiểm soát”. Do đó theo ông Anh, đạo luật hôm nay trả lời yêu cầu đó: ai được làm ra quy phạm, theo quy trình nào và ai kiểm soát?

Ông Anh cho rằng, dự thảo đã tiếp thu nhiều ý kiến của đại biểu. Tuy nhiên, ở cả ba tầng quyền lực mà Luật này phân bổ, quyền làm Luật, quyền quyết định ngân sách và quyền ban hành văn bản dưới luật, kiểm soát vẫn chưa theo kịp quyền được trao.

Ông Anh đề nghị với quy trình tại Quốc hội, báo cáo tiếp thu gửi Ủy ban Thường vụ Quốc hội trước ít nhất 5 ngày làm việc, gửi đại biểu cùng dự thảo cuối cùng trước ít nhất 3 ngày làm việc. Về chế tài, hồ sơ không đủ, không đúng hạn 45 ngày thì không đưa vào kỳ họp, trừ trường hợp khẩn cấp; dự thảo cuối cùng gửi chậm thì lùi biểu quyết; dự án chưa đủ điều kiện thì không trình Quốc hội; vi phạm là căn cứ xem xét trách nhiệm người đứng đầu cơ quan trình (khoản 12 Điều 81).

Cho hay, giữ vững an ninh quốc gia không chỉ ở biên giới, trên không gian mạng, mà còn ở từng điều khoản của đạo luật này, ông Anh đề nghị lấy yêu cầu “có căn cứ, đúng thẩm quyền, chịu sự kiểm soát” của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước làm nguyên tắc để hoàn thiện Luật này.

Đại biểu Quốc hội Phạm Trọng Nhân (Đoàn TPHCM) đề nghị bổ sung vào khoản 3 Điều 9: cơ quan chủ trì soạn thảo văn bản thay thế hoặc gộp văn bản khác phải lập phụ lục bảng tương ứng, chỉ rõ từng điều, khoản cũ chuyển đến đâu trong văn bản mới, được thông qua cùng văn bản và đăng tải dưới dạng dữ liệu.

“Kinh nghiệm gần nhất, năm 2025, khi sắp xếp đơn vị hành chính, nhiều tỉnh, xã sáp nhập, đổi tên. Giấy tờ đã cấp vẫn giữ nguyên giá trị theo Nghị quyết 190 của Quốc hội, người dân không phải đi làm lại; địa chỉ trên ứng dụng định danh điện tử được cập nhật theo đơn vị hành chính mới. Địa chỉ hành chính của cả nước đã đổi được như vậy, thì địa chỉ của điều luật cũng làm được”, ông Nhân nêu rõ.

Để thể chế đầy đủ và quán triệt tinh thần Quy định số 178-QĐ/TW của Bộ Chính trị về kiểm soát quyền lực, phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, “lợi ích nhóm”, “lợi ích cục bộ” trong công tác xây dựng pháp luật, đại biểu Quốc hội Nguyễn Phi Hùng (Đoàn TP. Đà Nẵng) đề nghị, trong trường hợp cơ quan chủ trì soạn thảo không tiếp thu ý kiến phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam hoặc ý kiến cảnh báo nguy cơ tham nhũng, lãng phí từ Thanh tra Chính phủ, Bộ Công an, hồ sơ gửi thẩm tra bắt buộc phải kèm theo Báo cáo giải trình riêng nêu rõ căn cứ pháp lý, thực tiễn và lý do không tiếp thu. Theo ông Hùng, quy định này giúp Quốc hội và các cơ quan thẩm tra kiểm soát chặt chẽ, tránh tình trạng giải trình hình thức.

Đồng thời, cần quy định rõ trong Luật các điều kiện để cán bộ, công chức làm công tác tham mưu, soạn thảo được đương nhiên miễn trừ trách nhiệm pháp lý khi hội đủ 3 tiêu chí: Đã tuân thủ đúng quy trình, thẩm quyền; Chính sách được tập thể thảo luận thông qua; và Hoàn toàn không có động cơ vụ lợi, tham nhũng hay lợi ích nhóm. Quy định này nhằm bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung.

Xử lý trách nhiệm người đứng đầu khi văn bản bị bãi bỏ do trái pháp luật

Đối với văn bản quy phạm pháp luật bị bãi bỏ do trái pháp luật, ông Nguyễn Phi Hùng kiến nghị, Luật cần quy định rõ trách nhiệm của cơ quan ban hành. Hoàn trả các khoản thu trái quy định. Xem xét lại các quyết định hành chính ban hành dựa trên văn bản bị bãi bỏ. Xem xét bồi thường thiệt hại cho người dân, doanh nghiệp bị ảnh hưởng theo quy định của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước. Đồng thời, công khai kết luận kiểm tra và gắn với đánh giá chỉ số KPI, xử lý trách nhiệm người đứng đầu.

Giải trình tại phiên họp, đối với quy trình kiểm soát chất lượng chính sách, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự thảo Luật hướng đến cải cách tổng thể quy trình xây dựng pháp luật, tổ chức xem xét, đánh giá chính sách ngay trong quá trình xây dựng chính sách, gắn với trách nhiệm chuyên môn của từng cơ quan, đồng thời giảm các thủ tục trùng lặp, tiết kiệm thời gian, đẩy nhanh tiến độ xây dựng văn bản quy phạm pháp luật.

Dự thảo quy định việc lấy ý kiến của 8 bộ, cơ quan ngang bộ là bắt buộc, gắn với nội dung, thời hạn trả lời và trách nhiệm về chất lượng ý kiến. Hồ sơ trình Chính phủ phải có ý kiến của các bộ, cơ quan này, đồng thời phải tổng hợp, giải trình, tiếp thu và chỉnh lý.

Ở giai đoạn soạn thảo, các dự án luật, pháp lệnh, nghị quyết vẫn phải được Bộ Tư pháp thẩm định. Theo ông Tùng, việc duy trì khâu thẩm định nhằm tiếp tục đánh giá các chính sách đã được thể hiện thành quy định cụ thể, kiểm soát cả quá trình lựa chọn chính sách và chuyển hóa chính sách thành quy phạm pháp luật. Qua đó, vừa bảo đảm chất lượng dự án trình Quốc hội, vừa đơn giản hóa các bước, quy trình, thủ tục để đẩy nhanh tiến độ xây dựng và ban hành văn bản pháp luật.