Đề nghị làm rõ trách nhiệm bồi thường khi kết luận giám định sai

Kiểm soát chất lượng, bảo đảm tính độc lập của hoạt động giám định

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn TP. Hải Phòng) cho rằng, có ba nguyên tắc cần được cân nhắc thể hiện ngay trong quy định về giám định sở hữu trí tuệ (Điều 201). Một là, tính độc lập và phòng ngừa xung đột lợi ích. Theo đó, dự thảo Luật nên xác lập nguyên tắc người giám định phải độc lập, không có lợi ích liên quan đến vụ việc; các trường hợp cụ thể phải từ chối giám định giao Chính phủ quy định. Hai là, đối với hồ sơ và dữ liệu điện tử, dự thảo Luật nên đặt yêu cầu về tính xác thực, toàn vẹn, khả năng truy xuất và kiểm chứng. Trong môi trường số, đây là điều kiện trực tiếp quyết định độ tin cậy của kết luận giám định. Ba là, cần có căn cứ rõ về trách nhiệm hậu kiểm của cơ quan quản lý nhà nước.

Bên cạnh đó, ông Sơn cũng đề nghị làm rõ trách nhiệm bồi thường khi kết luận giám định sai theo nguyên tắc lỗi và pháp luật dân sự, tránh quy định theo hướng chỉ phát sinh trách nhiệm khi có lỗi cố ý. Đặc biệt, đối với nội dung xác định giá trị quyền sở hữu trí tuệ và giá trị thiệt hại, cần phân định rõ với pháp luật về giá, thẩm định giá để không hình thành một cơ chế định giá song song thiếu chuẩn mực thống nhất.

Theo đại biểu Quốc hội Vũ Minh Đạo (Đoàn Lai Châu), dự thảo Luật đã quy định nguyên tắc khách quan, trung thực và trách nhiệm đối với kết luận giám định. Tuy nhiên, khi chuyển sang cơ chế thông báo hoạt động, cần cụ thể hóa các biện pháp bảo đảm chất lượng.

Từ đó, ông Đạo đề nghị bổ sung ngay vào trong luật nguyên tắc kiểm soát xung đột lợi ích, nghĩa vụ từ chối giám định khi không bảo đảm độc lập, khách quan, nhất là trường hợp đang đại diện cho một bên trong chính vụ việc đó. Kết luận giám định phải thể hiện rõ căn cứ, phương pháp và dữ liệu sử dụng; có cơ chế kiểm chứng, giám định lại và trách nhiệm bồi thường theo quy định khi kết luận sai gây thiệt hại. Phạm vi giao Chính phủ quy định chi tiết cần rõ ràng, tránh tái lập điều kiện kinh doanh dưới hình thức khác.

Theo đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn TP. Hải Phòng), khoản 4 Điều 201 đã quy định tổ chức, cá nhân giám định chịu trách nhiệm trước pháp luật về thông tin cung cấp; đồng thời cho phép công bố thông tin thay đổi theo quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Nhấn mạnh đây là những cơ sở cần thiết, tuy nhiên bà Nga cho rằng, cần làm rõ hơn cách thực hiện khi có căn cứ cho rằng thông tin chuyên môn đã công khai không chính xác. Bà Nga kiến nghị tập trung vào việc cụ thể hóa cơ chế xử lý thông tin sai lệch, bảo đảm việc công khai thực sự giúp người sử dụng dịch vụ đưa ra lựa chọn.

Phân cấp giải quyết thủ tục hành chính phải đi đôi với năng lực thực thi

Góp ý vào quy định phân cấp, phân quyền trong giải quyết thủ tục hành chính về sở hữu trí tuệ, đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Mai Phương (Đoàn Gia Lai) cho hay: Thực tiễn giải quyết thủ tục phân cấp trong lĩnh vực này lại không phân chia theo địa giới hành chính, đơn của người nước ngoài nhiều dẫn đến số lượng hồ sơ nộp hầu hết ở các thành phố lớn, gây quá tải cho các thành phố này trong khi lực lượng cán bộ chưa được phân bổ tương xứng với khối lượng công việc phát sinh. Năng lực chuyên môn, nhân lực và điều kiện tổ chức thực hiện giữa các địa phương chưa đồng đều.

“Việc phân cấp đồng loạt trong khi chưa bảo đảm đủ nhân lực có chuyên môn sâu có thể dẫn đến tình trạng quá tải hồ sơ ở một số địa phương, trong khi các địa phương khác lại chưa khai thác được năng lực được giao; đồng thời tiềm ẩn nguy cơ không thống nhất trong quá trình tiếp nhận, xử lý hồ sơ, kéo dài thời gian giải quyết thủ tục, ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân cũng như hiệu quả quản lý nhà nước”, bà Phương nêu vấn đề.

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Lân Hiếu (TP. Hà Nội) đề cập đến vấn đề về thuốc và dược phẩm. Theo đó, hiện nay, theo thông lệ quốc tế, thời gian bảo hộ là khoảng 20 năm cho một thứ thuốc. Nhưng trong thực tế có hiện trạng là người ta đổi dạng muối, dạng bào chế theo Patent mới để ngăn chặn các thuốc Generic-vốn là thuốc chúng ta có thể sản xuất giá rẻ cho người bệnh.

Do đó, ông Hiếu đề nghị luật ghi rõ phát minh mới về dạng tồn tại hay công dụng mới của thuốc không được coi là có tính sáng tạo nếu không làm tăng đáng kể hiệu quả điều trị. Cùng với đó, đề nghị luật cụ thể hóa rõ ngoại lệ Bolar và cho phép doanh nghiệp Việt Nam được nghiên cứu, thử nghiệm, nộp hồ sơ đăng ký thuốc Generic ngay trong thời gian bằng gốc còn hiệu lực; để khi hết bảo hộ là có thuốc ngay cho người dân, nếu không chúng ta sẽ bị chậm từ 2 đến 3 năm.

Bên cạnh đó, ông Hiếu đề nghị giữ nguyên tắc: AI không phải là tác giả. Kết quả chẩn đoán do AI hỗ trợ thì quyền tác giả vẫn thuộc về bác sĩ, nhóm nghiên cứu chịu trách nhiệm lâm sàng; phải ghi rõ sản phẩm do AI tạo ra không được bảo hộ nếu không có can thiệp sáng tạo của con người.

Dẫn chứng tại Bệnh viện Đại học Y Hà Nội có hàng triệu dữ liệu bệnh nhân đã ẩn danh hóa, đó là tài sản, ông Hiếu cho hay, cần quy định phải xin phép cơ sở y tế khi dùng dữ liệu để huấn luyện AI thương mại.