Để người lao động thích ứng với thị trường hiện đại

Trong bối cảnh thị trường lao động liên tục biến động bởi chuyển đổi số, tự động hóa và những thay đổi của nền kinh tế, bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) ngày càng khẳng định vai trò quan trọng, không chỉ là chính sách hỗ trợ tài chính mà còn là công cụ bảo đảm an sinh xã hội, kết nối việc làm và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

Từ chỗ chủ yếu hỗ trợ người lao động khi mất việc, chính sách BHTN đang chuyển mạnh theo hướng chủ động hơn, tập trung vào đào tạo nghề, nâng cao kỹ năng và hỗ trợ người lao động nhanh chóng quay trở lại thị trường lao động.

Theo ông Phạm Xuân Vinh - Trưởng phòng Nghiệp vụ BHTN, Trung tâm quốc gia về dịch vụ việc làm (Bộ Nội vụ), BHTN không đơn thuần là khoản trợ cấp ngắn hạn mà đang trở thành một chính sách “tái đầu tư” cho lực lượng lao động.

“Người thất nghiệp không chỉ là đối tượng cần hỗ trợ xã hội mà còn là nguồn nhân lực cần được bổ sung kỹ năng để quay trở lại thị trường lao động tốt hơn. Việc hỗ trợ học nghề, đào tạo lại chính là cách nâng cấp chất lượng nguồn nhân lực quốc gia” - ông Vinh nhấn mạnh.

Thực tế cho thấy, trong bối cảnh nhiều ngành nghề thay đổi nhanh chóng, người lao động nếu không được cập nhật kỹ năng rất dễ bị đào thải. Chính vì vậy, chính sách BHTN đang được định hướng trở thành “tấm đệm an sinh” giúp người lao động thích ứng với yêu cầu mới của nền kinh tế.

Một trong những điểm mới đáng chú ý là người lao động có thể được hỗ trợ đào tạo nghề ngay trong thời gian chờ hưởng trợ cấp thất nghiệp. Điều này giúp rút ngắn thời gian thất nghiệp, tăng cơ hội tìm việc mới và hạn chế đứt gãy thu nhập.

Theo quy định hiện hành, người lao động tham gia khóa đào tạo nghề dưới 3 tháng được hỗ trợ học phí tối đa 4,5 triệu đồng/người/khóa. Với khóa học từ đủ 3 tháng trở lên, mức hỗ trợ tối đa là 1,5 triệu đồng/người/tháng. Ngoài ra, người học nghề còn được hỗ trợ tiền ăn 50.000 đồng/người/ngày thực học.

Chính sách này đang mở ra cơ hội cho nhiều lao động chuyển đổi nghề nghiệp, đặc biệt là nhóm lao động phổ thông hoặc lao động trung niên chịu tác động từ quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế.

Bà Vũ Thị Thanh Liễu - Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội (Sở Nội vụ Hà Nội) cho biết, ngoài trợ cấp thất nghiệp, người lao động còn được tư vấn, giới thiệu việc làm và tham gia các khóa đào tạo nghề miễn phí. Hiện nhiều khóa đào tạo ngắn hạn đang được triển khai phù hợp với nhu cầu tuyển dụng thực tế như pha chế đồ uống, nấu ăn, may công nghiệp, sửa chữa xe máy, tin học văn phòng... Sau mỗi khóa học, trung tâm thường phối hợp với doanh nghiệp tổ chức kết nối tuyển dụng trực tiếp. Nhiều người lao động sau đào tạo đã tìm được việc làm mới với thu nhập ổn định hơn, thậm chí có người tự mở cơ sở kinh doanh và tạo việc làm cho những lao động khác”, bà Liễu cho biết.

Theo các chuyên gia, khi người lao động được hỗ trợ kịp thời để duy trì thu nhập, học nghề và tìm việc mới, áp lực xã hội do thất nghiệp sẽ giảm đáng kể. Đồng thời, doanh nghiệp cũng có thêm nguồn lao động đã qua đào tạo, đáp ứng yêu cầu sản xuất kinh doanh trong giai đoạn mới.

Dù vậy, thực tế hiện nay số người tham gia học nghề từ chính sách BHTN vẫn còn thấp. Theo số liệu của Trung tâm quốc gia về dịch vụ việc làm, giai đoạn 2023-2025, số lao động được hỗ trợ học nghề chỉ chiếm khoảng 2,7-2,9% tổng số người hưởng trợ cấp thất nghiệp mỗi năm. Trong 4 tháng đầu năm nay, tỷ lệ này tăng lên khoảng 4,6%, song vẫn chưa tương xứng với tiềm năng của chính sách.

Theo bà Vũ Thị Thanh Liễu, nhiều lao động sau khi mất việc có tâm lý muốn nhanh chóng quay trở lại làm việc để bảo đảm thu nhập cho gia đình nên chưa sẵn sàng dành thời gian học nghề. Ngoài ra, không ít người còn băn khoăn về cơ hội việc làm sau đào tạo hoặc lo ngại thời gian hỗ trợ học nghề còn ngắn.

Để chính sách phát huy hiệu quả hơn, ông Phạm Xuân Vinh cho rằng, cần tăng cường dự báo thị trường lao động, gắn đào tạo với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp và đẩy mạnh truyền thông để người lao động hiểu rõ quyền lợi của mình. Đặc biệt, cần coi nhu cầu của doanh nghiệp là “đầu vào” cho hoạt động đào tạo nghề. Khi người lao động được học đúng nghề thị trường cần, khả năng tìm được việc làm sau đào tạo sẽ cao hơn. Bên cạnh đó, việc ứng dụng công nghệ thông tin trong tư vấn, kết nối việc làm cũng đang được đẩy mạnh thông qua các nền tảng trực tuyến, fanpage, Zalo OA hay cổng thông tin điện tử nhằm giúp người lao động tiếp cận chính sách thuận lợi hơn.