Đề xuất chương trình trọng điểm đào tạo tiến sĩ toàn thời gian

Theo Bộ GDĐT, việc xây dựng Nghị định nhằm cụ thể hóa Nghị quyết số 248/2025/QH15 của Quốc hội về các cơ chế, chính sách đặc thù để phát triển giáo dục và đào tạo; đồng thời triển khai các quy định mới của Luật Giáo dục đại học (sửa đổi) và Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi) năm 2025.

Dự thảo được kỳ vọng tạo chuyển biến trong cơ chế quản trị, tài chính và đầu tư cho giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp theo hướng công khai, minh bạch và gắn với hiệu quả đầu ra.

Mở rộng quyền tự chủ cho cơ sở giáo dục

Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo là quy định đầy đủ các khía cạnh tự chủ của cơ sở giáo dục, không phụ thuộc vào mức độ tự chủ tài chính.

Theo đó, các trường được trao quyền tự chủ về học thuật, nghiên cứu khoa học, tổ chức bộ máy, nhân sự, hợp tác quốc tế cũng như tài chính, tài sản và đầu tư.

Dự thảo cũng trao thêm quyền cho người đứng đầu cơ sở giáo dục trong việc sử dụng các nguồn tài chính từ đặt hàng hoặc giao nhiệm vụ để phục vụ đào tạo, nghiên cứu khoa học và phát triển nhà trường.

Các khoản chi được phép thực hiện bao gồm tiền lương, thuê chuyên gia, chi hoạt động chuyên môn, quản lý, dịch vụ, trả lãi vay từ nguồn vốn hợp pháp và các khoản phục vụ trực tiếp cho nhiệm vụ đào tạo, nghiên cứu.

Tuy nhiên, việc sử dụng nguồn lực phải bảo đảm nguyên tắc công khai, minh bạch, gắn với hiệu quả hoạt động và được quy định trong quy chế chi tiêu nội bộ của nhà trường.

Dự thảo cũng phân loại cơ sở giáo dục theo hai nhóm “bảo đảm chi thường xuyên” và “chưa tự bảo đảm chi thường xuyên”. Theo Bộ GD&ĐT, cách phân loại này nhằm bảo đảm nguồn lực đầu tư cho các ngành chiến lược, khoa học cơ bản và đào tạo nhân lực chất lượng cao.

Bên cạnh mở rộng quyền tự chủ, dự thảo cũng nhấn mạnh trách nhiệm giải trình của cơ sở giáo dục với người học và xã hội trong quá trình thực hiện các quyền tự chủ.

Đề xuất chương trình trọng điểm đào tạo tiến sĩ toàn thời gian

Một điểm mới khác của dự thảo là quy định về chương trình trọng điểm quốc gia đào tạo tiến sĩ toàn thời gian.

Theo đó, chương trình áp dụng với nghiên cứu sinh học tiến sĩ tại các cơ sở giáo dục đại học trong nước thuộc nhóm ngành, lĩnh vực trọng điểm do Thủ tướng quyết định; hoặc theo học tại các trường triển khai đề án phát triển cơ sở giáo dục trọng điểm, nhóm đại học hàng đầu châu Á.

Dự thảo quy định chương trình được tổ chức theo hình thức đào tạo chính quy, tập trung toàn thời gian và gắn với nhiệm vụ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo.

Việc triển khai chỉ áp dụng tại các cơ sở giáo dục đại học đáp ứng chuẩn đào tạo trình độ tiến sĩ theo quy định hiện hành.

Đáng chú ý, dự thảo cũng quy định nguyên tắc hỗ trợ tài chính đối với nghiên cứu sinh theo quy định của pháp luật về ngân sách nhà nước và khoa học công nghệ. Tuy nhiên, nghiên cứu sinh sẽ không được đồng thời hưởng các chính sách hỗ trợ khác từ ngân sách nhà nước trong thời gian học tập, trừ trường hợp pháp luật có quy định riêng.

Ngoài đào tạo tiến sĩ, dự thảo cũng đề xuất nhiều chính sách hỗ trợ người học ở các nhóm ngành đặc thù.

Cụ thể, Nhà nước sẽ ưu tiên hỗ trợ, cấp học bổng cho sinh viên ngành sư phạm, đào tạo tài năng, các lĩnh vực nghệ thuật, thể thao; các ngành khoa học cơ bản, ngành nghề đặc thù hoặc khó tuyển sinh nhưng cần thiết cho phát triển đất nước; các lĩnh vực công nghệ chiến lược, công nghệ lõi và kỹ thuật then chốt.

Dự thảo đồng thời quy định nguyên tắc xác định học phí, mức trần học phí và cơ chế đặt hàng, giao nhiệm vụ đào tạo nhằm tạo cơ sở pháp lý cho việc đổi mới đầu tư và phân bổ ngân sách trong giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp.

Theo Bộ GDĐT, các chính sách mới được kỳ vọng sẽ thúc đẩy cạnh tranh lành mạnh giữa các cơ sở giáo dục, nâng cao chất lượng đào tạo, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và tăng năng lực cạnh tranh quốc gia trong bối cảnh chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo.