Dệt may tận dụng ưu đãi từ các FTA
Liên minh châu Âu (EU) đã đưa dệt may vào nhóm ưu tiên của khung Quy định Thiết kế sinh thái cho sản phẩm bền vững và đang chuẩn bị áp dụng lộ trình hộ chiếu sản phẩm số. Do vậy, việc phát triển sản xuất sợi, vải, nhuộm, hoàn tất đạt chuẩn môi trường và nguyên phụ liệu trong nước là yêu cầu cấp thiết để doanh nghiệp dệt may tận dụng ưu đãi của các hiệp định thương mại tự do (FTA), giữ ổn định đơn hàng.
Giữ vững chuỗi cung ứng nội địa
Số liệu của Bộ Công thương cho thấy, 9 tháng năm 2026, dù thị trường thế giới nhiều biến động nhưng kim ngạch xuất khẩu dệt may vẫn ước đạt hơn 36,4 tỷ USD, tăng 3,2% so với cùng kỳ năm 2025. Hiện Việt Nam tiếp tục nằm trong nhóm 3 quốc gia xuất khẩu dệt may lớn nhất thế giới. Quy mô hàng chục tỷ USD cho thấy mỗi bước cải thiện về năng suất, chi phí hay giá trị gia tăng đều có thể tạo tác động kinh tế đáng kể.
Theo ông Trương Văn Cẩm - Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS), kim ngạch xuất khẩu dệt may đã tăng từ 1,96 tỷ USD năm 2001 lên 46,2 tỷ USD năm 2025, tức hơn 23 lần. Giai đoạn tới, ngành cần chuyển trọng tâm sang nâng cao chất lượng tăng trưởng thông qua đổi mới công nghệ, chuyển đổi số và hiện đại hóa sản xuất. Yêu cầu này càng trở nên cấp thiết khi doanh nghiệp (DN) phải đồng thời đối mặt với biến động nguyên liệu, logistics, tiêu chuẩn phát triển bền vững, truy xuất nguồn gốc, trong khi vòng đời sản phẩm ngắn hơn, đơn hàng nhỏ hơn và thời gian giao hàng bị rút ngắn.
Trong khi đó, theo ông Phạm Văn Quân - Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp (Bộ Công thương), dệt may là ngành xuất khẩu chủ lực và tạo ra nhiều việc làm cho nền kinh tế. Tuy nhiên hiện ngành vẫn phụ thuộc lớn vào nguồn nguyên phụ liệu nhập khẩu; sản xuất chủ yếu tập trung ở khâu gia công nên giá trị gia tăng chưa thực sự cao.
Trong khi đó, các thị trường nhập khẩu lớn ngày càng siết chặt yêu cầu về sản xuất xanh, minh bạch chuỗi cung ứng, truy xuất nguồn gốc và quy tắc xuất xứ. Điều này đặt ra yêu cầu, ngành dệt may phải chuyển từ tăng trưởng dựa vào quy mô đơn hàng sang tăng trưởng dựa vào năng suất, công nghệ và giá trị gia tăng.
Trong bối cảnh đó, giới chuyên gia khuyến cáo, các DN ngành dệt may cần chủ động nguồn nguyên liệu nhằm đáp ứng quy tắc xuất xứ, duy trì ổn định sản xuất trước những biến động bên ngoài và giữ lại phần giá trị gia tăng lớn hơn trong nước. Trọng tâm là ưu tiên phát triển lĩnh vực vải, dệt nhuộm, hoàn tất đạt chuẩn môi trường; cung cấp phụ liệu phù hợp quy định; đồng thời thúc đẩy ngành cơ khí, tự động hóa và phần mềm chuyên dụng. Việc đầu tư vào các khâu này phải gắn liền với hệ thống xử lý nước thải, sử dụng năng lượng hiệu quả và bám sát nhu cầu thực tế của các DN may.
Đầu tư chiều sâu để bứt phá
Ông Vũ Đức Giang - Chủ tịch VITAS cho hay, ngành dệt may đang đứng trước những cơ hội lớn từ các FTA thế hệ mới và đó được xem là điều kiện nền tảng cho chiến lược phát triển ổn định, dài hạn. Đồng thời, làn sóng công nghệ, tự động hóa, robot hóa và trí tuệ nhân tạo cũng mở ra không gian phát triển mới.
Trong xu hướng đó, cộng đồng DN cần tham gia các sự kiện để có cơ hội kết nối với các nhà đầu tư trong các lĩnh vực kéo sợi, dệt nhuộm và may mặc, từ đó hình thành chuỗi cung ứng khép kín ngay tại nội địa. Sự liên kết chuỗi này chính là chìa khóa để đáp ứng các điều khoản ngặt nghèo được đưa ra trong các FTA thế hệ mới, giúp tối ưu hóa lợi ích kinh tế cho DN Việt.
TS Hoàng Xuân Hiệp - Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghiệp và Thương mại Hà Nội nêu quan điểm, DN cần lựa chọn FTA phù hợp với từng đơn hàng, căn cứ vào mã hồ sơ, quy tắc xuất xứ, nguồn nguyên liệu và chi phí tuân thủ. Theo ông Hiệp, DN nên xây dựng ma trận liên kết giữa đơn hàng, hiệp định và nguồn nguyên liệu để tính toán chi phí tuân thủ, mức thuế có thể tận dụng và các rủi ro liên quan. Cách tiếp cận này giúp quyết định lựa chọn nguồn cung và tổ chức sản xuất được cân nhắc ngay từ đầu, thay vì chỉ xem xét ưu đãi thuế sau khi đã ký hợp đồng.
Giới chuyên gia nhận định, về dài hạn, việc nâng cao năng suất, cải thiện quản trị chuỗi cung ứng và chủ động nguồn nguyên liệu sẽ góp phần giảm mức độ phụ thuộc vào biến động bên ngoài. Đồng thời, DN cần tăng khả năng đáp ứng yêu cầu về xuất xứ, chất lượng và các tiêu chuẩn của thị trường nhập khẩu để duy trì quan hệ với nhà mua hàng quốc tế.
Bước sang năm 2027 và những năm tiếp theo, kinh tế thế giới dự báo sẽ còn nhiều biến động khó lường do xung đột địa chính trị, cạnh tranh thương mại và các rào cản thuế quan. Điều này đòi hỏi DN phải đầu tư chiều sâu để tăng năng suất và giá trị gia tăng của sản phẩm.